'
Text Size
Po Czwarte Droga do wtajemniczenia

   RUDOLF STEINER

     1. ŚCIEŻKA POZNANIA

Poznanie nauki duchowej, która mamy na mysli w tej ksiazce, moze zdobyc kazdy czlowiek. Opisy w rodzaju tu podanych dostarczaja myslowego obrazu wyzszych swiatów. Pod pewnym wzgledem stanowia one pierwszy krok ku wlasnemu ogladowi. Czlowiek jest bowiem istota myslaca i swa sciezke poznania odnajduje tylko wtedy, gdy za jej punkt wyjscia przyjmie myslenie. Podanie jego intelektowi obrazu wyzszych swiatów nie jest bezowocne, nawet jesli na razie jest to tylko opowiesc o wyzszych faktach, w które nie wnika jeszcze swym wlasnym wgladem. Mysli dane mu stanowia bowiem sile, która dzialac bedzie dalej w jego swiecie myslowym. (...) Ktos, kto w celu wyzszego poznania, pogardziwszy praca myslowa, chcialby zwrócic sie ku innym silom w czlowieku, nie bierze pod uwage tego, ze myslenie jest wlasnie najwyzsza ze zdolnosci, które czlowiek posiada w swiecie zmyslów. 

 

 

Tak więc komuś, kto pyta: "Jak można zdobyc wyższą wiedze nauki duchowej?" - nalezy odpowiedzieć: "Zaznajom sie najpierw z tym, co maja do zakomunikowania o tej wiedzy inni."

A jesli ktos taki odrzeknie: "Chcę sam zobaczyć, nie interesuje mnie to, co widzieli inni" - wówczas należy mu odpowiedziec: "Właśnie przyswajanie sobie treści relacji innych stanowi pierwszy stopien na drodze ku wlasnemu poznaniu."

Ów ktoś może na to powiedzieć: "Wtedy jednak zmuszony będę na razie ślepo uwierzyć."

W przypadku takiej relacji nie chodzi jednak o wiare czy niewiare, a jedynie o wolne od uprzedzeń przyjęcie tego, o czym się dowiadujemy.

Prawdziwy badacz duchowy nigdy nie mówi, oczekując, że spotka sie ze ślepą wiarą. Myśli zawsze w ten sposób: "To przeżyłem w duchowych obszarach bytu i o przeżyciach tych opowiadam."

Wie on jednak również, że jeśli inna osoba przyjmie jego przeżycia, a opowieść o nich przeniknie jej myśli, stanowić to będzie dla niej żywą siłę potrzebną dla rozwoju duchowego. Tylko ten patrzy właściwie na sprawy, o które tu chodzi, kto pamięta, że cała wiedza o światach duszy pi ducha spoczywa na dnie duszy ludzkiej. (...)

Nie uświadomiona wiedza wychodzi na spotkanie stwierdzonemu przez kogoś innego faktowi duchowemu. Nie wynika to ze ślepej wiary, lecz jest właściwym działaniem zdrowego ludzkiego intelektu. W zdrowym pojmowaniu powinno sie upatrywac o wiele lepszy punkt wyjścia dla samodzielnego poznania świata duchowego niż w wątpliwym mistycznym “zanurzeniu sie w sobie” i jemu podobnych doświadczeniach, o których sądzi sie często, że są czymś lepszym niż to, co może uznać zdrowy ludzki intelekt, gdy dostarczy mu się wyniki prawdziwych badań duchowych.

Nigdy nie wystarczy dość silnie podkreślać, jak niezbędne jest, by ktoś, kto pragnie rozwinąć w sobie wyższe zdolności poznawcze, podjął się również poważnej pracy myślowej. Uwaga ta jest tym bardziej nagląca, że wielu ludzi, którzy pragną rozwinąć w sobie “zdolność widzenia”, lekceważy właśnie poważną, pełną wyrzeczeń pracę myślową. Mówią oni: Przecież “myślenie” nie może mi w niczym pomóc; chodzi raczej o “odczucie", “uczucie” czy tym podobne. Należy na to odpowiedzieć, że “widzącym” w wyższym sensie (to znaczy naprawdę) nie może stać się nikt, kto nie wprawił się przedtem w życiu myślowym.

U wielu osób negatywna role odgrywa wewnetrzne wygodnictwo. Nie sa go one swiadome, gdyz przywdziewa ono szaty pogardy dla "abstrakcyjnego myslenia", "czczej spekulacji" itd. Myslenia nie doceniamy jednak wlasnie wtedy, gdy mylimy je ze snuciem czczych, abstrakcyjnych rozwazan. Takie "abstrakcyjne myslenie" moze latwo usmiercic poznanie nadzmyslowe; natomiast myslenie pelne zycia moze stac sie dla niego fundamentem. (...)

Dla osiagniecia tej zdolnosci konieczna jest jednak wewnetrzna wytrzymalosc, pewnosc duszy, do której doprowadzic moze tylko myslenie. W przeciwnym razie powstaje jedynie pozbawione sensu migotanie obrazów, oszalamiajaca gra duszy, która niejednemu sprawi wprawdzie przyjemnosc, nie ma jednak nic wspólnego z rzeczywistym wniknieciem w wyzsze swiaty. (...)

"Widzacego" musi cechowac absolutne zdrowie duszy. Nie istnieje lepszy sposób pielegnowania tego zdrowia niz prawdziwe myslenie. Zdrowie duszy moze natomiast powaznie ucierpiec, jesli cwiczenia prowadzace ku wyzszemu rozwojowi nie beda oparte na mysleniu. I podobnie jak prawda jest, ze dar widzenia uczyni zdrowo i prawidlowo myslacego czlowieka jeszcze zdrowszym i bardziej zdolnym do zycia, prawda jest równiez, ze wszelka chec rozwoju, której towarzyszy lek przed wysilkiem myslowym, wszelkie marzycielstwo w tej dziedzinie, dadza pierwszenstwo fantazjowaniu i niewlasciwemu nastawieniu do zycia. (...)

Nieuzasadniona niewiara jest rzeczywiscie szkodliwa. W czlowieku, któremu podaje sie jakas prawde, dziala ona bowiem jak sila odpychajaca. Utrudnia mu przyjecie zapladniajacej mysli. Warunkiem otwarcia sie wyzszych zmyslów nie jest slepa wiara, lecz otwarcie sie na swiat myslowy nauki duchowej. Badacz duchowy wychodzi naprzeciw swemu uczniowi, stawiajac jednoczesnie wymaganie: w to, co mówie, nie powinienes wierzyc, lecz powinienes o tym rozmyslac. Winienes uczynic to trescia swego wlasnego swiata myslowego, a wówczas moje mysli same sprawia, ze poznasz je w ich prawdzie. Oto sposób myslenia badacza duchowego. Daje on bodziec; sila pozwalajaca uznac cos za prawde wyplywa z wnetrza osoby przyjmujacej. W takim duchu powinno sie poszukiwac tresci pogladów nauki duchowej. (...)

Juz w tym, co powiedzielismy, wskazalismy na pierwsza ceche, jaka musi rozwinac w sobie ktos, kto pragnie dojsc do wlasnego ogladu wyzszych faktów. Jest nia bezwzgledne, wolne od uprzedzen oddanie sie temu, co objawia ludzkie zycie lub swiat pozaludzki. Czlowiek, który podchodzi do jakiegos faktu w swiecie ze z góry podjetym sadem, wyniesionym ze swego dotychczasowego zycia, sadem tym zamyka sie przed spokojnym, wszechstronnym dzialaniem, jakie fakt ów móglby na niego wywrzec. Uczen powinien umiec w kazdej chwili uczynic z siebie calkowicie puste naczynie, w które wplynie obcy swiat. Chwilami poznania sa tylko te, w których milczy wszelki nasz osad, wszelka krytyka. (...)

Z oddaniem sie objawieniom obcego swiata jest nieodlacznie zwiazana calkowita bezinteresownosc. Zdumiewajacych odkryc dokona w sobie czlowiek, gdy sprawdzi, w jakim stopniu obecne jest w nim owo oddanie. Jezeli ktos pragnie wstapic na sciezke wyzszego poznania, musi cwiczyc umiejetnosc wygaszenia w kazdej chwili siebie wraz ze wszystkimi swoimi uprzedzeniami. Tak dlugo, jak wygasza siebie samego, wplywa wen inne. Jedynie wysoki stopien tego rodzaju bezinteresownego oddania czyni czlowieka zdolnym do przyjecia otaczajacych go zewszad faktów duchowych. Zdolnosc te mozna w sobie swiadomie rozwijac. Spróbujmy, na przyklad, powstrzymac sie od wszelkiego osadu w stosunku do ludzi z naszego otoczenia. Usunmy z siebie miare, która zwyklismy przykladac, miare tego, ze ktos jest pociagajacy lub odpychajacy, glupi lub inteligentny. Spróbujmy zrozumiec ludzi bez niej, takimi, jacy sa. Najlepiej mozna to cwiczyc na ludziach, wobec których czuje sie niechec. Nalezy ja z cala moca stlumic i pozwolic dzialac na siebie bez uprzedzen wszystkiemu, co czynia. Lub tez, gdy jestesmy w otoczeniu, które prowokuje nas do tego czy innego sadu, tlumimy go i bez jakichkolwiek uprzedzen oddajemy sie wrazeniom*.  * To bezstronne, wolne od uprzedzen oddanie sie wrazeniom nie ma nic wspólnego ze "slepa wiara". Nie chodzi o to, by w cos slepo wierzyc, lecz o to, by zywego wrazenia nie zastepowac "slepym sadem".  Pozwalamy raczej przemawiac do siebie rzeczom i zdarzeniom, niz mówic o nich samemu. Rozciagamy to równiez na wlasny swiat myslowy. Tlumimy w sobie wszystko, co tworzy te czy inna mysl, i pozwalamy wywolywac mysli tylko temu, co znajduje sie na zewnatrz. Cwiczenia takie prowadza ku wyzszym celom poznawczym tylko wtedy, gdy wykonywane sa z najswietsza powaga i wytrwaloscia. (...)

Dzieki takiemu cwiczeniu czlowiek staje sie zdolny do przyjecia wszystkiego, co go otacza. Do zdolnosci tej musi jednak dolaczyc jeszcze wlasciwa ocena. Dopóki czlowiek sklonny jest przeceniac siebie kosztem otaczajacego go swiata, zamyka sobie dostep do wyzszego poznania. Ktos, kto w obliczu kazdego zdarzenia badz rzeczy oddaje sie radosci lub bólowi, które mu one sprawiaja, ceni siebie zbyt wysoko. Od swojej radosci i bólu nie dowiaduje sie bowiem niczego o rzeczach, a jedynie o sobie samym. Gdy odczuwam sympatie do jakiegos czlowieka, odczuwam zrazu tylko mój stosunek do niego. Jesli w moim osadzie, w moim zachowaniu uzalezniam sie wylacznie od uczucia przyjemnosci, sympatii, wówczas na pierwszym planie stawiam swa wlasna osobowosc; narzucam ja swiatu. W swiat pragne wlaczyc sie takim, jaki jestem, samego jednak swiata nie chce przyjac bez uprzedzen i pozwolic mu w zywy sposób wyrazic sie stosownie do dzialajacych w nim sil. Innymi slowy: jestem wyrozumialy tylko dla tego, co odpowiada mojej specyficznej naturze. Wszystko inne odpycham. Dopóki czlowiek uwiklany jest w swiat zmyslowy, dziala w sposób szczególnie odpychajacy na wszelkie wplywy niezmyslowe. Czlowiek uczacy sie poznania duchowego musi rozwinac w sobie umiejetnosc zachowania sie wobec rzeczy i ludzi w sposób odpowiadajacy ich specyficznej naturze, musi uznawac wartosc i znaczenie kazdej z nich. Sympatii i antypatii, zadowoleniu i niezadowoleniu przypada zupelnie nowa rola. Nie moze byc mowy o ich wykorzenieniu, o uczynieniu siebie na nie gluchym. Przeciwnie, im bardziej czlowiek taki rozwinie w sobie zdolnosc polegajaca na tym, ze nie pozwoli on swojemu sadowi oraz czynowi wynikac natychmiast z kazdego uczucia sympatii i antypatii, tym subtelniejsza wyksztalci w sobie zdolnosc odczuwania. Doswiadczy on, ze jego sympatie i antypatie przyjma wyzsza forme, gdy okielzna w sobie te, w jakiej w nim juz istnieja. Nawet rzecz zrazu niesympatyczna posiada ukryte wlasnosci; objawi je, gdy czlowiek przestanie w swym zachowaniu podazac za egoistycznymi odczuciami. Ktos, kto rozwinal sie w tym kierunku, odczuwa wszystko subtelniej niz inni, poniewaz nie pozwala, by osobowosc czynila go niewrazliwym. Kazda sklonnosc, której czlowiek jest slepo posluszny, przytepia zdolnosc widzenia otaczajacych rzeczy we wlasciwym swietle. Posluszni swym sklonnosciom, przepychamy sie niejako przez otoczenie, zamiast otworzyc sie na nie i odczuc je w calej jego wartosci. Czlowiek, gdy przestanie odpowiadac samolubnym slowem i zachowaniem na kazda przyjemnosc i ból, sympatie i antypatie, uniezalezni sie równiez od zmieniajacych sie wrazen swiata zewnetrznego. Zadowolenie, które odczuwamy z powodu jakiejs rzeczy, natychmiast nas od niej uzaleznia. Zatracamy sie w niej. Czlowiek, który zaleznie od zmieniajacych sie wrazen zatraca, sie w przyjemnosci i bólu, nie moze podazac sciezka poznania duchowego. Przyjemnosc i ból winien przyjmowac ze spokojem i opanowaniem. Wówczas przestanie sie w nich zatracac; zamiast tego zacznie je rozumiec. W chwili, gdy oddaje sie przyjemnosci, pochlania ona moje istnienie. Powinienem ja zas wykorzystac jedynie jako posrednika w zrozumieniu rzeczy, która mi jej dostarczyla. Nie powinno mi chodzic o to, ze dana rzecz sprawila mi przyjemnosc: winienem doswiadczac przyjemnosci, a za jej posrednictwem istoty rzeczy. Przyjemnosc powinna byc dla mnie raczej zwiastunka tego, ze w rzeczy obecna jest wlasnosc mogaca sprawic przyjemnosc. Wlasnosc te powinienem nauczyc sie rozpoznawac. Jesli poprzestane na przyjemnosci, jesli pozwole sie jej calkowicie ogarnac, wówczas tym, co znajdzie swój wyraz w przezyciu, bede tylko ja sam. Jesli natomiast przyjemnosc stanie sie dla mnie okazja do poznania wlasciwosci rzeczy, wówczas dzieki temu przezyciu wzbogace swe wnetrze. (...) Dzieki temu w czlowieku rozwija sie calkowicie nowe nastawienie do rzeczy. Przedtem pozwalal, by to czy inne jego dzialanie nastepowalo po tym czy innym wrazeniu tylko dlatego, ze wrazenie to cieszylo go lub sprawialo mu przykrosc. Teraz natomiast pozwala, by przyjemnosc i przykrosc staly sie organami, za posrednictwem których rzeczy powiedza mu, jakimi sa zgodnie ze swa istota. Przyjemnosc i ból przestaja byc tylko uczuciami i przemieniaja sie w nim w organy zmyslów, za posrednictwem których postrzega swiat zewnetrzny. Tak jak oko, widzac cos samo, nie podejmuje dzialania, lecz pozwala dzialac rece, przyjemnosc i ból, o ile wykorzysta sie je jako srodki poznawcze, nie wywoluja niczego w badaczu duchowym, a jedynie odbierac beda wrazenia, dopiero to, czego doswiadczy on za posrednictwem tych uczuc, spowoduje jego dzialanie. Jesli czlowiek bedzie cwiczyc przezywanie przyjemnosci i przykrosci w taki sposób, by staly sie one “przepuszczajacymi” organami, wówczas uczucia te zbuduja w jego duszy wlasciwe organy, dzieki którym otworzy sie przed nim swiat duszny. (...)

Dzieki wymienionym cechom poznajacy moze pozwolic dzialac na siebie - bez zaburzajacych wplywów ze strony swej wlasnej osobowosci - wszelkiemu bytowi, który znajduje sie w jego otoczeniu. Powinien on jednak we wlasciwy sposób wlaczyc równiez siebie w duchowe otoczenie. Jako istota myslaca jest przeciez obywatelem swiata duchowego. Moze nim byc we wlasciwy sposób tylko wtedy, gdy w trakcie poznania duchowego nada swym myslom bieg odpowiadajacy wiecznym prawom prawdy, prawom krainy ducha. Albowiem tylko w taki sposób kraina ta moze na niego dzialac i objawiac mu swe fakty. Czlowiek nie dotrze do prawdy, jesli zda sie jedynie na te mysli, które nieustannie przeplywaja przez jego "ja". Mysli takie przyjmuja bowiem bieg, jaki narzuca im fakt powstania w obrebie natury cielesnej. Swiat mysli czlowieka zdajacego sie na aktywnosc duchowa uwarunkowana przez jego cielesny mózg jawi sie jako nie uporzadkowany, chaotyczny i pogmatwany. Jakas mysl rozpoczyna sie w nim, po czym urywa, wypchnieta przez inna. Ktos, kto uwaznie przyslucha sie rozmowie dwojga ludzi, kto bezstronnie obserwowac bedzie siebie samego, wytworzy sobie pewne wyobrazenie o poruszajacych sie niczym bledne ogniki masach myslowych. Dopóki jednak czlowiek oddaje sie jedynie zadaniom zycia zmyslowego, dopóty fakty koryguja nieustannie bezladny tok jego mysli. Chocbym myslal nie wiem jak bezladnie, dzien powszedni narzuci moim dzialaniom prawa odpowiadajace rzeczywistosci. (...)

W obrebie swiata zmyslowego fakty nieustannie koryguja myslenie. (...)

Zupelnie inaczej bedzie, gdy rozwaze moja relacje wobec wyzszych dziedzin bytu. Odslonia sie one przede mna tylko wtedy, gdy w ich swiaty wkrocze z mysleniem podporzadkowanym surowym regulom. Myslenie musi mi tam dostarczyc prawdziwego, pewnego impulsu, w przeciwnym razie nie znajde wlasciwej drogi. Prawa duchowe rzadzace w tych swiatach nie zagescily sie bowiem do praw typu fizyczno-zmyslowego, nie wywieraja wiec na mnie scharakteryzowanego wczesniej przymusu. Do praw duchowych bede potrafil sie zastosowac tylko wtedy, gdy beda one pokrewne moim wlasnym jako istoty myslacej. Musze stac sie dla siebie pewnym przewodnikiem. Ze swego myslenia poznajacy winien zatem uczynic myslenie poddane surowym regulom. Stopniowo jego mysli musza sie calkowicie odzwyczaic od przyjmowania swego codziennego biegu. Caly ich bieg musi przyjac wewnetrzny charakter swiata duchowego. W tym wzgledzie poznajacy powinien umiec obserwowac siebie i panowac nad soba. Nie wolno, by po jakiejs mysli inna nastepowala w dowolny, przypadkowy sposób, lecz jedynie w taki, który odpowiada surowej tresci swiata myslowego. Przejscie od jednego wyobrazenia do drugiego musi odpowiadac surowym prawom myslenia. Czlowiek jako istota myslaca winien stale przedstawiac soba odbicie owych praw. Biegowi swych wyobrazen musi on zakazac wszystkiego, co nie wynika z praw myslenia. Gdy droge zastepuje mu jakas ulubiona mysl, winien ja oddalic, o ile mialaby zaburzyc uporzadkowany tok mysli. Jesli jakies osobiste uczucie chce narzucic jego myslom kierunek, który z nich nie wynika, musi je stlumic. (...)

Matematyka ze swymi surowymi prawami, nie zwiazanymi z codziennym biegiem zjawisk, stanowi rzeczywiscie dobre przygotowanie dla czlowieka dazacego do poznania duchowego. Jesli w przygotowaniach swych chce on uczynic krok naprzód, musi wyzbyc sie wszelkiej osobistej samowoli, wszystkiego, co mogloby je zaklócic. Do swego zadania przygotowuje sie w ten sposób, ze swa wlasna wola pokonuje wszelka samoczynna samowole myslenia. Uczy sie byc posluszny wylacznie jego wymogom. W ten sposób musi sie nauczyc postepowac z kazda mysla, która sluzyc ma poznaniu duchowemu. Jego zycie myslowe musi byc odbiciem niczym nie zmaconego matematycznego sadzenia i wnioskowania. Musi on dazyc do tego, by umiec zawsze i wszedzie myslec w ten wlasnie sposób. Wplyna wen wówczas prawa swiata duchowego, które przeplywaly obok niego lub przez niego bez sladu, gdy jego myslenie mialo codzienny, chaotyczny charakter. Majac pewny punkt wyjscia, uporzadkowane myslenie uniesie go ku najbardziej ukrytym prawdom. (...)

Do tego samego, do czego poszukujacy poznania dazy w odniesieniu do swego myslenia, musi on dazyc równiez w odniesieniu do swego dzialania. Winno byc ono posluszne prawom szlachetnego piekna i wiecznej prawdy, bez jakichkolwiek zaklócajacych wplywów ze strony osobowosci. Prawa te winny wyznaczac mu kierunek. Jesli zacznie robic cos, co uznal za wlasciwe, i czyn ten nie zadowoli jego osobistych uczuc, nie wolno mu z tego powodu porzucic obranej drogi. Nie wolno mu jednak równiez podazac nia tylko dlatego, ze sprawia to przyjemnosc, o ile stwierdzi, ze droga ta nie jest zgodna z prawami wiecznego piekna i prawdy. W zyciu codziennym ludzie pozwalaja, by dzialania ich okreslalo to, co ich osobiscie zadowala, co przynosi im korzysci. Biegowi zjawisk swiata narzucaja w ten sposób kierunek okreslony przez swa wlasna osobowosc. Nie urzeczywistniaja prawdy wskazywanej przez prawa swiata duchowego, lecz zadania swej samowoli. W zgodzie ze swiatem duchowym dzialamy dopiero wtedy, gdy stosujemy sie wylacznie do jego praw. Z czynów majacych swe zródlo jedynie w osobowosci nie poplyna sily, które moglyby stworzyc podstawy poznania duchowego. Dazacy do takiego poznania nie moze stawiac jedynie pytania: Co przyniesie mi korzysc, dzieki czemu odniose sukces? - lecz musi równiez umiec zapytac: Co uznalem za dobre? Rezygnacja z owoców dzialania, jakie moglaby zebrac nasza osobowosc, rezygnacja z wszelkiej samowoli - oto pelne powagi prawa, które winien on przyjac za swoje. Wówczas wedrowac bedzie drogami swiata duchowego, prawa te zas przenikna jego cala istote. Uwolni sie od wszelkiego przymusu swiata zmyslowego: jego duch czlowiek wydobedzie sie z oslony zmyslowej. Postapi w ten sposób naprzód na drodze ku dziedzinie duchowej, uduchowi samego siebie. (...)

Prawda sama musi stac sie w czlowieku wladca, musi przeniknac cala jego istote, uczynic z niego wierne odbicie wiecznych praw krainy ducha. Czlowiek musi przepelnic siebie nimi, by nastepnie pozwolic im przeniknac do zycia. (...)

Jezeli szukajacy poznania bedzie przestrzegac przedstawionych tu praw, wówczas te z przezyc jego duszy, które odnosza sie do swiata duchowego, przybiora zupelnie nowa postac. Nie bedzie juz zyc w nich. Przestana miec znaczenie tylko dla jego wlasnego zycia wewnetrznego. Rozwina sie w duszne postrzezenia wyzszego swiata. Uczucia przyjemnosci i przykrosci, radosci i bólu przeobraza sie w jego duszy w organy, podobnie jak oczy i uszy nie wioda w jego ciele zywota same dla siebie, lecz bezinteresownie pozwalaja przeplywac przez siebie wrazeniom zewnetrznym. Szukajacy poznania osiagnie dzieki temu spokój i pewnosc duszy, niezbedne do prowadzenia badan w swiecie duchowym. Wielkie zadowolenie nie wywola juz u niego jedynie radosnych okrzyków, lecz stanie sie zwiastunem tych wlasnosci swiata, które wczesniej uchodzily jego uwagi. Nie zaklóci jego spokoju; dzieki zas spokojowi objawia mu sie charakterystyczne cechy jestestw niosacych zadowolenie. Ból nie napelni go juz bez reszty smutkiem, lecz bedzie mógl mu powiedziec, jakie cechy posiada istota bedaca przyczyna bólu. (...)

Oto stan równowagi duszy, jaki musi osiagnac poznajacy. (...)

Dopóki przezywamy swiat z punktu widzenia wlasnej osobowosci, rzeczy odslaniaja przed nami tylko to, co je z nia laczy. To zas jest w nich przemijajace. Jezeli wycofamy sie z tego, co przemijajace w nas samych, i z poczuciem naszej wlasnej osoby, naszym "ja", bedziemy zyc w tym, co w nas pozostaje, trwa, wówczas owe przemijajace czesci w nas stana sie posrednikami; odsloni sie dzieki nim to, co jest w rzeczach nieprzemijajace, co jest w nich wieczne. W poznajacym musi powstac owa relacja pomiedzy tym, co wieczne w nim samym, a tym, co wieczne w rzeczach. Jeszcze zanim przystapi on do innych cwiczen w rodzaju tu opisanych, a takze w ich trakcie, winien skierowac swa uwage na to, co nieprzemijajace. Gdy obserwuje kamien, rosline, zwierze, czlowieka, powinienem pamietac, ze we wszystkich nich znajduje swój wyraz to, co wieczne. Powinienem umiec zadac sobie pytanie, co zyje jako nieprzemijajace w przemijajacym kamieniu, w przemijajacym czlowieku? Co przetrwa przemijajace zjawisko zmyslowe? Nie powinnismy sadzic, ze takie zwrócenie ducha ku temu, co wieczne, zniszczy w nas zdolnosc pelnej oddania obserwacji oraz zmysl dla cech dnia powszedniego, ze wyobcuje nas z bezposredniej rzeczywistosci. Wprost przeciwnie. Kazdy lisc, kazdy chrzaszcz bedzie odslaniac przed nami niezliczone tajemnice, jesli zwrócimy na nie nie tylko nasze oczy, lecz za ich posrednictwem równiez naszego ducha. (...)

Zalezy to od sposobu myslenia, usposobienia, jakie w tym kierunku rozwiniemy. To, jak daleko zajdziemy, uzaleznione bedzie od naszych zdolnosci. Winnismy czynic jedynie to, co wlasciwe, reszte pozostawic rozwojowi. Na poczatek powinno wystarczyc nam skierowanie mysli na to, co trwa. Gdy to uczynimy, wówczas, wiosnie dzieki temu, zaswita w nas jego poznanie. Musimy czekac, az poznanie to zostanie nam dane. W odpowiednim czasie zostanie dane kazdemu, kto cierpliwie czeka i pracuje. Wykonujac tego rodzaju cwiczenia, czlowiek zauwazy wnet, jak potezna zachodzi w nim przemiana. Nauczy sie uznawac rzeczy za wazne tylko z punktu widzenia ich stosunku do tego, co trwa, co jest wieczne. Zacznie oceniac i wartosciowac swiat w inny sposób, niz to czynil dawniej. Zmieni sie jego stosunek do calego swiata. To, co przemija, nie bedzie przyciagac go samo przez sie jak przedtem; stanie sie dla niego jeszcze jednym czlonem i symbolem tego, co wieczne. Stanie sie ono dla niego tak samo bliskie, jak bliskie bylo dotychczas to, co przemijajace. Równiez i przez to nie wyobcuje sie z zycia, a raczej nauczy cenic kazda rzecz zgodnie z jej prawdziwym znaczeniem. Nawet marna zyciowa blahostka nie minie bez sladu. Czlowiek dazacy ku duchowi juz sie w niej jednak nie zatraci, rozpozna jedynie jej ograniczona wartosc; ujrzy ja we wlasciwym swietle. (...)

Szczególnej wagi dla poznajacego nabiora ponadto nastepujace mysli. Dzialajac sam z siebie, ma swiadomosc, ze dziala z wiecznej istoty rzeczy. Rzeczy wypowiadaja w nim bowiem swoja istote. Gdy wiec, czerpiac z zyjacej w nim wiecznosci, nadaje kierunek swemu postepowaniu, dziala w mysl wiecznego porzadku swiata. Dzieki temu nie czuje sie juz jedynie popychany, wprawiany w ruch przez rzeczy; wie, ze dziala zgodnie z wszczepionymi im prawami, które staly sie równiez prawami jego wlasnej istoty. Takie wyplywajace z wnetrza dzialanie moze byc jedynie idealem, do którego dazymy. Osiagniecie tego celu jest sprawa odleglej przyszlosci. W poznajacym musi byc jednak wola, by jasno widziec droge wiodaca ku temu idealowi. Jest to jego wola wolnosci. Wolnosc bowiem to dzialanie z siebie. Z siebie zas moze dzialac tylko ten, kto pobudki do dzialania czerpie z tego, co wieczne. (...)

Ktos, kto potrafi oddzialywac w ten sposób na swe zycie wewnetrzne, posuwa sie stopien po stopniu w poznaniu duchowym. Owocem cwiczen jest otwarcie sie przed jego duchowym postrzeganiem pewnych wgladów w swiat nadzmyslowy. Uczy sie, jak nalezy rozumiec prawdy tego swiata; dzieki zas wlasnemu doswiadczeniu uzyskuje ich potwierdzenie. Gdy osiagnie ten stopien, spotyka go cos, co moze przezyc jedynie na tej drodze. W sposób, którego znaczenie moze stac sie dla niego jasne dopiero teraz, "wielkie duchowe moce przewodzace rodzajowi ludzkiemu udzielaja mu tak zwanego wtajemniczenia (inicjacji). Staje sie on uczniem madrosci". Im mniej upatrywac bedziemy w takim wtajemniczeniu czegos, co polega na zewnetrznych relacjach miedzyludzkich, tym wlasciwsze wyrobimy sobie o nim wyobrazenie. O tym, co dzieje sie wówczas z poznajacym, mozemy tu jedynie napomknac. Otrzymuje on nowa ojczyzne. Staje sie przez to swiadomym mieszkancem swiata nadzmyslowego. Zródlo duchowego wgladu bije teraz dla niego z wyzszych dziedzin bytu. Swiatlo poznania nie swieci juz teraz ku niemu z zewnatrz, lecz on sam zostaje umieszczony w jego zródle. Zagadki, jakie stawia swiat, zyskuja w nim nowe swiatlo. Od tego momentu nie rozmawia juz z rzeczami uksztaltowanymi przez ducha, lecz z samym ksztaltujacym duchem. Wlasne zycie wewnetrzne takiego czlowieka istnieje nadal w chwilach poznania duchowego, jednakze tylko po to, by stac sie swiadomym symbolem tego, co wieczne. (...)

Wolnosc od uprzedzen tkwiacych w osobowosci, od watpliwosci i przesadów, to cechy charakterystyczne tego, kto podazajac sciezka poznania, wzniósl sie do stopnia ucznia. Zjednoczenia sie osobowosci z wszechogarniajacym zyciem ducha nie nalezy mylic z unicestwiajacym osobowosc rozplynieciem sie jej we "wszechduchu". "Zanik" taki nie ma miejsca w prawdziwym rozwoju osobowosci. W relacji, w jaka wchodzi ona ze swiatem ducha, pozostaje osobowoscia. Nie ma miejsca przezwyciezenie, pokonanie osobowosci, lecz nadanie jej wyzszej formy. Jesli takie wspólistnienie pojedynczego ducha z wszechduchem chcielibysmy do czegos porównac, powinnismy wybrac nie obraz przedstawiajacy okregi zbiegajace sie ku jednemu i w nim znikajace, lecz obraz wielu okregów, z których kazdy posiada okreslony odcien barwy. Te róznobarwne okregi pokrywaja sie wprawdzie wzajemnie, lecz kazdy pojedynczy odcien zostaje zachowany w calosci jestestwa, jakie tworza. Zaden z nich nie traci pelni wlasciwych sobie sil. (...)

To, co powiedzielismy tu o duchowej sciezce poznania, moze w przypadku blednego zrozumienia nazbyt latwo sklonic do upatrywania w niej zalecania takich nastrojów duszy, które niosa z soba odwrócenie sie od bezposredniego, radosnego i energicznego przezywania istnienia. Wobec takiej mozliwosci nalezy podkreslic, ze nastroju duszy, który czyni ja zdolna do bezposredniego przezycia rzeczywistosci ducha, nie mozna rozszerzyc jako ogólnego wymagania na cale zycie. Badacz duchowy moze opanowac zdolnosc odrywania swej duszy od postrzegalnej zmyslami rzeczywistosci w celu przeprowadzenia badan. W ogólnosci nie czyni to z niego czlowieka wyobcowanego ze swiata. Z drugiej strony nalezy tez pamietac, ze poznanie swiata duchowego, nie tylko takie, jakie mozliwe jest dzieki wkroczeniu na sciezke, lecz równiez takie, jakie ma miejsce dzieki zrozumieniu wolnym od uprzedzen, zdrowym intelektem prawd podawanych przez nauke duchowa, wiedzie równiez ku wyzszemu moralnemu poziomowi zycia, ku bardziej odpowiadajacemu prawdzie poznaniu bytu zmyslowego, ku pewnosci zyciowej i wewnetrznemu zdrowiu duszy. (...)

 

 

2. WARUNKI 

W kazdym czlowieku drzemia zdolnosci, za pomoca których osiagnac on moze poznanie wyzszych swiatów. Mistyk, gnostyk, teozof mówili zawsze o swiecie dusznym i o swiecie duchowym, istniejacym dla nich zupelnie tak samo jak ten, który ogladac mozna fizycznie oczyma i dotykac fizycznie rekoma. O slusznosci tych twierdzen przekonac sie moze kazdy, kto rozwinie w sobie pewne, uspione w nim jeszcze sily. Chodzi tylko o to, jak sie zabrac do rozwiniecia w sobie takich zdolnosci. Wskazówki potrzebne po temu dac moze ten, kto sam juz sily tego rodzaju posiada. Od najdawniejszych czasów istnienia rodu ludzkiego posiadajacy wyzsze zdolnosci udzielali wskazówek tym, którzy takich zdolnosci szukali. Nauczanie takie nazywaja tajemnym, a udzielana nauke - tajemna lub okultystyczna. (...)

Na czym polega istota wtajemniczenia, zrozumiec moze tylko ten, kto sam w pewnym stopniu dostapil wtajemniczenia w pwyzsze tajniki bytu. Nasuwa sie pytanie: jakze w takich warunkach zainteresowac sie moze ktos niewtajemniczony tak zwana wiedza tajemna? (...)

W rzeczywistosci nie inaczej ma sie rzecz z wiedza tajemna niz z wszelka inna wiedza i umiejetnoscia czlowieka. Dla przecietnego czlowieka jest ona tajemnica w tej samej mierze, co sztuka pisania dla kogos, kto sie pisania nie uczyl. A jak kazdy nauczyc sie moze pisania, byleby zabral sie do tego w sposób odpowiedni, tak uczniem wiedzy tajemnej, a nawet nauczycielem stac sie moze kazdy, kto poszuka odpowiednich ku temu dróg. Pod jednym tylko wzgledem inaczej maja sie tu sprawy niz przy wiedzy i umiejetnosci zewnetrznej. O ile skutkiem biedy, stosunków kulturalnych, w których sie urodzil, moze ktos nie miec sposobnosci przyswojenia sobie sztuki pisania, o tyle dla dazacego szczerze do uzyskania wiedzy o swiatach wyzszych przeszkód zadnych nie ma. Niejeden przypuszcza, ze gdzies po swiecie szukac nalezy mistrzów wiedzy wyzszej dla otrzymania potrzebnych wskazówek. Pewne jest jednak, ze dazacy szczerze do wiedzy wyzszej nie cofnie sie przed zadnym trudem, przed zadna przeszkoda, by odnalezc wtajemniczonego, który by go mógl wprowadzic w wyzsze tajemnice swiata; pewne jest zarazem i to, ze do wtajemniczenia dojdzie bezwarunkowo kazdy, czyje dazenie do poznania jest szczere i na uznanie zasluguje. Istnieje bowiem dla wszystkich wtajemniczonych prawo naturalne, które nie dozwala zataic przed szukajacym naleznej mu wiedzy. Lecz istnieje równiez prawo postanawiajace, ze nie wolno nikomu wyjawic z wiedzy tajemnej tego, do czego jeszcze nie dojrzal. (...)

W czasach dawnych, poprzedzajacych nasza "historie", swiatynie ducha byly widoczne i na zewnatrz; dzis, gdy zycie nasze tak daleko odbieglo od ducha, znajduja sie one w swiecie dla oka zewnetrznego niewidzialnym. Duchowo jednak znajduja sie wszedzie; a znalezc je moze kazdy, kto ich szuka. Jedynie we wlasnej duszy znalezc moze czlowiek srodki, które mu otworza usta wtajemniczonego. Jesli w znacznym stopniu rozwinie w sobie niektóre z tych wlasciwosci, wówczas stac sie moga jego udzialem najwyzsze skarby ducha. Poczatek stanowic bedzie pewien zasadniczy nastrój duszy. Badacz nauk tajemnych nazywa ten nastrój zasadniczy sciezka czci, oddania dla prawdy i poznania. Ten tylko stac sie moze uczniem wiedzy tajemnej, kto ten nastrój posiada. Kto ma na tym polu przezycia, wie, jakie wlasciwosci zauwazyc mozna juz w dziecinstwie u tych, którzy staja sie pózniej uczniami nauk tajemnych. Sa dzieci spogladajace z pewnym rodzajem obawy swietej ku czczonym przez sie osobom. Odczuwaja wobec nich pelna czci bojazn, nie dozwalajaca w glebi serca powziac wobec nich jakiejkolwiek mysli krytyki lub sprzeciwu. (...)

Jesli stales kiedy przed drzwiami jakiegos czczonego przez siebie czlowieka i jeslis odczuwal przy tych pierwszych odwiedzinach swieta bojazn, gdy wypadlo ci nacisnac klamke, by wejsc do pokoju, który byl dla ciebie "swietoscia", to objawilo sie w tobie uczucie, które w swym dalszym rozwoju uczynic cie moze w przyszlosci uczniem wiedzy tajemnej. (...)

Dziecieca poczatkowo czesc dla ludzi staje sie z czasem uwielbieniem prawdy i poznania. (...)

Przez to jedynie zdobyl sobie wtajemniczony sile wzniesienia czola swego do wyzyn poznania, ze wprowadzil serce swe w glebie czci i oddania. Wyzyny ducha bowiem osiagnac mozna jedynie przez przekroczenie wrót pokory. (...)

I tak samo wie kazdy, kto poznal poczatkowe zasady wiedzy tajemnej, ze kazde rozwiniete w duszy uczucie prawdziwego oddania rozwija sile zdolna nastepnie predzej czy pózniej stac sie przewodnikiem w poznaniu. Kto w sklonnosciach swych posiada uczucia oddania lub ma szczescie, ze mu je wszczepiono przez odpowiednie wychowanie, ten wiele wnosi przy poszukiwaniu dostepu do wyzszego poznania w pózniejszym zyciu. (...)

Cywilizacja nasza sklania sie chetnie do krytyki, do sadu, do osadzania, a tylko w malym stopniu do wiernosci i czci z zupelnym oddaniem sie. (...)

Lecz wszelka krytyka, kazdy wyrok osadzajacy niszczy w tym samym stopniu sily duszy do wyzszego poznania, w jakim rozwija je czesc pelna oddania sie. (...)

Zaznaczyc musze, ze przy wiedzy wyzszej nie o czczenie ludzi chodzi, lecz o czesc dla prawdy i poznania. (...)

Kto pragnie zostac uczniem wiedzy tajemnej, dazyc musi energicznie do osiagniecia nastroju oddania. Musi wyszukiwac wszedzie w otoczeniu swoim, w przezyciach swoich to, co zmusic go zdola do podziwu i czci. Gdy ganie w spotkanym czlowieku jego slabosci, pozbawiam sie wyzszej sily poznania; gdy usiluje z miloscia zaglebic sie w jego zaletach, zbieram w sobie taka sile. (...)

Nie wystarczy zewnetrznie, takim czy innym zachowaniem sie oddawac czesc jakiejs istocie; czesc te miec nalezy w swoich myslach. Aby tak sie stalo, musi uczen wiedzy tajemnej przyjac wpierw oddanie w mysli swoje. Musi zwracac uwage na mysli nieposzanowania, ujemnej krytyki w swiadomosci swojej. I wprost starac sie musi o pielegnowanie w sobie mysli o oddaniu. Kazda chwila, gdy ktos usiadzie, aby uswiadomic sobie, jak wiele w nim tkwi sadu niechetnego, krytykujacego, o swiecie i ludziach - kazda, taka chwila przybliza go do wyzszego poznania. I szybko bedziemy sie wznosic, jesli w chwilach takich zapelniac bedziemy swiadomosc nasza myslami podziwu, powazania, czci dla swiata i zycia. (...)

Cicho i niepostrzezenie dla swiata zewnetrznego wkracza uczen wiedzy tajemnej na "sciezke poznania". (...)

Najpierw opromienia cale uczuciowe zycie czlowieka zasadniczy nastrój oddania dla tego, co rzeczywiscie czci jest godne. To jedno zasadnicze uczucie staje sie osrodkiem calego zycia dusznego. (...)

Gdybysmy cialu podawali kamienie zamiast chleba, zamarlaby czynnosc jego. Podobnie ma sie z dusza. Dla niej czesc, powazanie, oddanie, sa pozywieniem, które ja czynia zdrowa i silna; przede wszystkim daja jej sile do aktywnosci poznawczej. (...)

Przyswajajac sobie uczucia czci i oddania, powoduje dusza zmiane swej aury. (...)

Czesc budzi w duszy sile sympatyczna, a za jej pomoca przyciagamy od otaczajacych nas istot wlasciwosci, które bez tego by sie nie ujawnily. Jeszcze skuteczniejszy stanie sie dorobek osiagniety dzieki wiernosci, jesli dodamy do niej inny jeszcze rodzaj uczucia. Polega on na tym, ze uczymy sie coraz mniej poddawac wplywom swiata zewnetrznego, rozwijac natomiast wzmozone zycie wewnetrzne. Czlowiek goniacy od jednego wrazenia swiata zewnetrznego do drugiego, stale szukajacy "rozrywki", nie znajdzie drogi do wiedzy tajemnej. Nie powinien uczen wiedzy tajemnej tracic wrazliwosci dla swiata zewnetrznego; bogate jednak zycie jego wewnetrzne wplywac powinno na rodzaj poddawania sie wplywom tego swiata. (...)

Aby stosunek do swiata zewnetrznego nabral pelni tresci, nauczyc sie wprzód trzeba wladania uczuciami swymi, wyobrazeniami. (...)

Stwarzac musi uczen wiedzy tajemnej w zyciu swym chwile, w których w ciszy i samotnosci zaglebiac sie ma sam w sobie. W chwilach takich nie ma sie zajmowac sprawami wlasnej jazni. Osiagnalby skutek wrecz przeciwny do zamierzonego. Raczej w chwilach takich powinien pozwolic w zupelnej ciszy na podzwiek tego, co przezyl, co mu swiat zewnetrzny oznajmil. Kwiat kazdy, kazde zwierze, czynnosc kazda odsloni mu w takich chwilach nie przeczuwane tajemnice. Po takim przygotowaniu ogladac bedzie nowe wrazenia swiata zewnetrznego zupelnie innymi oczyma niz poprzednio. (...)

Kto po przezyciu czegos pozwoli, by mu ono cos objawilo, ksztalci i rozwija swoja zdolnosc poznania. Stac sie to musi jego zwyczajem, ze nie bedzie jedynie zezwalal na podzwiek przezycia, lecz rezygnujac z dalszych przezyc, przerobi je praca wewnetrzna. Czyha tu na niego grozne niebezpieczenstwo. (...)

Ominac musi cale roje uwodzicieli duszy swojej. Wszyscy oni chca, aby "jazn" jego stwardniala, zamknela sie w sobie. On jednak musi ja na swiat otworzyc. Musi bowiem szukac przezyc. Albowiem przez nie tylko zetknac sie moze ze swiatem zewnetrznym. Jesli sie stepi na przezyciach, stanie sie jak roslina nie mogaca juz czerpac ze swego otoczenia zadnego pokarmu. Jesli znów zatrzyma sie na przezyciach, zasklepi sie sam w sobie. Bedzie czyms tylko dla siebie; dla swiata nie bedzie niczym. (...)

Uczen wiedzy duchowej uwaza przezycia jedynie za srodek do uszlachetnienia sie dla swiata. Istnieje prawo wiedzy tajemnej, którego nie moze przekroczyc nikt, kto osiagnac chce cel jakikolwiek. Wpoic je musi w ucznia kazda szkola wiedzy tajemnej. A oto jego tresc: Wszelkie poznanie zdobywane jedynie dla wzbogacenia wlasnej wiedzy, jedynie dla nagromadzenia w sobie skarbów, sprowadza cie z twej drogi; wszelkie poznanie zdobywane dla postapienia w uszlachetnianiu ludzkosci i rozwoju swiatów posuwa cie o jeden krok naprzód. Prawo to wymaga bezwarunkowego przestrzegania. (...)

Kazda, idea, która nie stanie sie dla ciebie idealem, zabija w duszy twej jakas sile; kazda idea, która stanie ci sie idealem, stwarza w tobie sily zyciowe.

 

 

3. WEWNETRZNY SPOKÓJ 

Powiedziano (w pierwszej czesci tego pisma), ze wiez obejmujaca wszystkich wtajemniczonych jest wiezia duchowa i dwa z natury rzeczy wyplywajace prawa tworza klamry spajajace jej czlony. Gdy wtajemniczony wystapi ze swej zamknietej dziedziny ducha na teren publiczny, wylania sie dla niego natychmiast trzecie prawo. A mianowicie: Kieruj czynami swoimi i kazdym swoim slowem w ten sposób, abys nie wywieral nacisku na czyjakolwiek wolnosc stanowienia o sobie. (...)

Jedna z pierwszych z tych regul ujac mozna w takie mniej wiecej slowa: "zafunduj sobie co jakis czas chwile wewnetrznego spokoju i ucz sie w tych chwilach odrózniac istotne od nieistotnego". (...)

Prosta jest powyzsza regula co do chwil wewnetrznego spokoju, proste jest tez jej wykonywanie, lecz do celu doprowadzi ona tylko wtedy, jesli przestrzegac sie jej bedzie tak surowo i scisle, jak prosta jest jej tresc. (...)

Uczen wiedzy tajemnej wylaczac sie mupsi na krótki czas z zycia codziennego, aby zajac sie czyms zupelnie róznym od spraw codziennych. Takze rodzaj jego czynnosci musi byc zupelnie inny od zajecia wypelniajacego reszte dnia. Nie nalezy jednak rozumiec tego w ten sposób, ze czynnosc wykonywana w tym wylaczonym czasie nie moze miec nic wspólnego z trescia jego codziennej pracy. Przeciwnie: wyszukujacy takich chwil odosobnienia w sposób nalezyty zauwazy wkrótce, ze dopiero przez nie nabywa pelni sil do spelnienia swego zadania dnia powszedniego. Nie nalezy równiez przypuszczac, by wypelnianie tych regul przyniesc moglo komu uszczerbek w czasie przeznaczonym do wypelniania czynnosci obowiazkowych. Jesli ktos rzeczywiscie nie rozporzadza czasem dluzszym, wystarczy, by poswiecil im kazdego dnia piec minut. (...)

W tym czasie czlowiek musi sie wyrwac w zupelnosci ze swego codziennego zycia. Jego zycie myslowe, jego zycie uczuciowe inne wtedy musza otrzymac zabarwienie anizeli zazwyczaj. Musi pozwolic przewinac sie przed dusza swoja swoim radosciom, cierpieniom, troskom, doswiadczeniom i swoim czynom. Sam musi przy tym zajac takie stanowisko, aby wszystko to, co w ogóle przezywa, mógl ujrzec z wyzszego punktu widzenia. (...)

Chodzi o to, aby w takich chwilach staral sie wlasne przezycia i czyny tak obserwowac i osadzac, jak gdyby nie on sam, lecz ktos inny je byl przezywal i spelnial. (...)

Uczen wiedzy tajemnej (...) musi stanac wobec siebie z wewnetrznym spokojem sedziego. (...)

Gdy osiagniemy wewnetrzny spokój ogladu, oddzieli sie istotne od nieistotnego. Troski i radosc, mysl kazda, kazde postanowienie przedstawia sie nam inne, gdy staniemy tak wobec siebie samych. (...)

Wartosc takiego wewnetrznego, spokojnego ogladu samego siebie polega nie tyle na tym, co sie przy tym zobaczy, ile raczej na znalezieniu w sobie sily do rozwiniecia takiego wewnetrznego spokoju. Kazdy bowiem czlowiek nosi w sobie obok - ze tak powiem - czlowieka powszedniego takze czlowieka wyzszego. Ten wyzszy czlowiek pozostaje tak dlugo w ukryciu, póki sie go nie obudzi. A kazdy sam tylko obudzic moze w sobie tego wyzszego czlowieka. (...)

Spelnianie tych regul nie powoduje poczatkowo zadnej zmiany w zewnetrznym zyciu ucznia wiedzy tajemnej. Spelnia swoje obowiazki, jak i poprzednio; zrazu odczuwa te same cierpienia i przezywa te same radosci, co i przedtem. W zaden sposób nie wolno mu przez to stawac sie "zyciu" obcym. Owszem w pozostalej czesci dnia im zywszy w tym "zyciu" moze brac udzial, tym "wyzsze zycie" zdobywa sobie w swych chwilach wylaczenia. Z czasem to "wyzsze zycie" wywrze swój wplyw na jego zycie codzienne. (...) Caly czlowiek stanie sie spokojniejszy, nabierze pewnosci we wszystkich swoich czynnosciach, zadne w ogóle zdarzenia nie zdolaja go wyprowadzic z równowagi. Powoli zacznie taki poczatkujacy uczen wiedzy tajemnej, ze tak powiem, coraz bardziej sam soba kierowac, a coraz mniej poddawac sie okolicznosciom i wplywom zewnetrznym. (...) Przyswaja sobie zupelnie nowy poglad na swiat. (...) Teraz bowiem powiada sobie: zbiore wszystkie sily, aby sprawe moja wykonac tak dobrze, jak to tylko bedzie dla mnie mozliwe. (...) I tak z kazda mysla przyjmuje on punkt widzenia ucznia wiedzy tajemnej, uzyzniajac i wzbogacajac swoje zycie. (...) Spokój taki i pewnosc oddzialuja równiez na cala jego ludzka istote, (...) gdyz przez postepy w tym kierunku poczynione uczen wiedzy tajemnej dochodzi z czasem do tego, ze sam stanowi o tym, jak pozwoli dzialac na siebie wrazeniom swiata zewnetrznego. (...) Teraz nalezy zdac sobie sprawe z donioslosci tego wszystkiego. Pomyslec nalezy, ze "wyzszy czlowiek" jest w kazdym czlowieku kims bedacym w ciaglym rozwoju i jedynie spokój i pewnosc umozliwiaja mu rozwój prawidlowy. (...) Pamietac tez trzeba, ze "wyzszego czlowieka" zrodzic musi uczen wiedzy tajemnej w sobie samym. Ten "wyzszy czlowiek" stanie sie wtedy "wewnetrznym wladca", który pewna reka kieruje sprawami czlowieka zewnetrznego. Dopóki czlowiek zewnetrzny góre ma i kierownictwo, jest ten "wewnetrzny" jego niewolnikiem, nie moze przeto rozwijac swych sil. (...) Musze rozwinac w sobie zdolnosci dopuszczania do siebie wrazen swiata zewnetrznego jedynie w sposób przeze mnie okreslony: wtedy dopiero moge stac sie uczniem wiedzy tajemnej. (...) W wyszkoleniu tajemnym wszystko zalezy od tego, aby energicznie, z wewnetrzna prawda i bezwzgledna szczeroscia zdolac stanac naprzeciw siebie ze wszystkimi swoimi sprawami i uczynkami, jak czlowiek zupelnie obcy. (...) Do tego dolaczyc sie musi jeszcze cos innego. Chociaz bowiem zdola nawet stanac wobec siebie jak ktos obcy, to jednak oglada on tylko siebie samego: patrzy na te przezycia i czynnosci, z którymi zwiazany jest przez swoja odrebna zyciowa sytuacje. Musi wyjsc poza te granice, musi wzniesc sie na wyzyny czysto ludzkie, które nie maja juz nic wspólnego z jego polozeniem. Musi przejsc do ogladania tych spraw, które by go obchodzily jako czlowieka, nawet gdyby zyl w zupelnie innym miejscu. Przez to ozywia sie w nim cos, co wychodzi poza sama tylko jego osobowosc, tym samym skierowuje on swój wzrok w swiaty wyzsze anizeli te, którymi otacza go dzien powszedni. W ten sposób zaczyna czlowiek odczuwac, przezywac, ze do takich wyzszych swiatów nalezy. (...) Wokól niego nastala cisza. On wiec oddala wszystko, co widzi dokola; odpycha nawet wszystko to, co mu o tych zewnetrznych wrazeniach przypomina. Spokojne rozpatrywanie we wnetrzu, rozmowa z czysto duchowym swiatem wypelnia cala jego dusze. (...) Z poczatku zatopiony jest zupelnie w swiecie mysli. Dla tej cichej czynnosci myslowej rozwinac musi zywe uczucie. Musi nauczyc sie kochac to, co mu nasuwa duch. Wkrótce tez przestanie odczuwac swiat myslowy jako mniej rzeczywisty anizeli otaczajace go przedmioty dnia codziennego. Zaczyna obchodzic sie z myslami jak z przedmiotami w przestrzeni. A wtedy zblizy sie do niego chwila, w której odczuwac zacznie to, co mu sie objawi w ciszy wewnetrznej pracy myslowej jako cos wyzszego, bardziej rzeczywistego niz przedmioty w przestrzeni. Dowie sie, ze w tym swiecie myslowym wypowiada sie zycie. Pozna, ze nie czcze mary zyja w jego myslach, lecz ze przez mysli te przemawiaja do niego ukryte jestestwa. (...) Rozpoczyna sie dla niego drugie zycie. Splywa przez niego strumien zycia boskiego, bosko-uszczesliwiajacego. Takie zycie duszy w myslach, zamieniajace sie w dalszym rozwoju na zycie w duchowym jestestwie, nazywa gnoza, wiedza duchowa medytacja (rozpatrujacym rozmyslaniem). Ta medytacja jest srodkiem nadzmyslowego poznania. (...) Bedzie mu ona w tym dazeniu oparciem, jesli nie bedzie trzymal sie slepo wylaniajacych sie mysli, a raczej przejmie sie myslami wysokimi, które w takich chwilach byly udzialem ludzi posunietych znacznie w rozwoju, ludzi duchem juz przejetych. Niechaj za punkt wyjscia wezmie on pisma powstale na podstawie takiego objawienia w medytacji. Pisma takie znajdzie uczen wiedzy tajemnej w literaturze mistycznej, gnostycznej, w literaturze wiedzy duchowej doby dzisiejszej. (...) Taka medytacja powoduje w nim zupelna przemiane, tak iz zaczyna on o rzeczywistosci zupelnie nowe tworzyc sobie wyobrazenia. (...) O tym wciaz nalezy pamietac: zmiana taka nie odsuwa ucznia wiedzy tajemnej od swiata ani tez wcale nie oddala go od kregu jego codziennych obowiazków. (...) Gdy w chwilach rozmyslan nalezycie uswiadomi on sobie ten zwiazek, wtedy z nowa, zwiekszona sila przystapi do swych codziennych dzialan. Wie teraz bowiem, ze praca, która wykonuje, i to, co jest powodem cierpien, wykonuje i znosi dla wielkiego duchowego systemu kosmicznego. Nie opieszalosc, lecz sile do zycia czerpiemy z medytacji. (...) A trzeba wiedziec, ze medytacja lepiej do celu prowadzi, jesli sie ja wykonuje pod kierunkiem doswiadczonych ludzi; takich, którzy czerpia swa wiedze z wlasnego doswiadczenia. Zasiegnac przeto nalezy ich rady, wysluchac uwag. Zaprawde nie traci sie przy tym swej wolnosci. (...) Niechaj tylko pewne bedzie, ze nie szuka sie niczego innego niz rady przyjacielskiej, nie przemocy kogos pragnacego panowania. (...) Gnoza, wiedza duchowa mówi o wiecznosci jadra istoty, o jej wielokrotnych wcieleniach. Slyszy sie czesto pytanie, dlaczego czlowiek nie wie nic o swoich przezyciach lezacych poza narodzinami i smiercia. Nie w ten jednak sposób nalezy stawiac pytanie, lecz raczej: jak dojsc do takiej wiedzy? Droge otwiera nalezyta medytacja. W niej zyje pamiec o przezyciach poza granicami narodzin i smierci. Kazdy moze te wiedze posiasc, w kazdym tkwia zdolnosci, by sam mógl poznac, ogladac to, czego uczy prawdziwa mistyka, wiedza duchowa, antropozofia, gnoza. (...)

 

 

4. STOPNIE WTAJEMNICZENIA 

Ponizej podaje stopnie duchowego ksztalcenia, których nazwe i istote zrozumie kazdy, kto je nalezycie zastosuje. (...) Trzy stopnie podaje wspomniana tradycja: 1. Przygotowanie, 2. Oswiecenie, 3. Wtajemniczenie. Nie jest warunkiem niezbednym, by trzy te stopnie tak po sobie nastepowaly, aby pierwszy trzeba bylo zupelnie przerobic, zanim przystapi sie do drugiego, a ten, zanim sie przystapi do trzeciego. (...) PRZYGOTOWANIE Przygotowanie polega na scisle okreslonym pielegnowaniu zycia uczuciowego i duchowego. (...) Rozpoczac nalezy od zwracania przez dusze uwagi na pewne przejawy otaczajacego nas swiata. Sa nimi z jednej strony rosnace i rozwijajace sie bujnie zycie, z drugiej wszelkie objawy zwiazane z okwitaniem, wiednieciem i zamieraniem. Wszedzie, gdzie sie spojrzy, mozna je znalezc. I wszedzie tez, rzecz prosta, wywoluja one w czlowieku jakies uczucia i mysli, lecz zazwyczaj nie poswieca im on nalezytej uwagi. O wiele za predko pprzelatuje od jednego wrazenia do drugiego. Chodzi o to, aby intensywnie z cala swiadomoscia zwrócil uwage na te fakty. Jesli zauwazy np. kwitnacy kwiat, musi wszystko inne wygnac z duszy swojej i na krótki czas jedynie temu jednemu oddac sie wrazeniu. Przekona sie wkrótce, ze uczucie, które w takim wypadku poprzednio przez dusze tylko przemknelo, nabrzmiewa i nabiera silnego, pelnego mocy ksztaltu. Tej formie uczucia nalezy nastepnie zezwolic na spokojny podzwiek. Przy tym zdobyc sie musi uczen na zupelna w swym wnetrzu cisze. Odciac sie musi od reszty swiata zewnetrznego i za tym isc jedynie, co dusza mówic mu bedzie na fakt kwitniecia i wzrastania. (...) Najpierw nalezy przyjrzec sie rzeczy tak zywo, tak dokladnie, jak to tylko w ogóle mozliwe. Potem dopiero oddac sie trzeba powstajacym w duszy uczuciom, wylaniajacym sie myslom. Chodzi o to, aby na obie te rzeczy zwracac uwage przy zupelnej wewnetrznej równowadze. Kto znajdzie w sobie prawdziwy spokój i odda sie temu, co w jego duszy zywe, ten doczeka sie nastepujacego przezycia. Zauwazy wylaniajace sie w swoim wnetrzu nowe rodzaje uczuc i mysli, których nie znal poprzednio. Im czesciej zwracac bedzie w ten sposób uwage na to, co rosnie, kwitnie, wzrasta, i na przemian na to, co wiednie i zamiera, tym zywsze staja sie te uczucia. A z uczuc i mysli, które w ten sposób powstaja, tworza sie organa jasnowidzenia. (...) Zupelnie okreslona forma uczucia wiaze sie z wzrastaniem i powstawaniem; zupelnie inna, okreslona z wiednieciem i zamieraniem; ale wtedy tylko, gdy o ksztalcenie tych uczuc staramy sie w sposób tutaj przedstawiony. Mozna w przyblizeniu trafnie opisac, jakie sa te uczucia. Dokladne wyobrazenie urobic sobie moze o tym kazdy, kto dozna tego wewnetrznego przezycia. Kto czesto kierowal uwage na objawy powstawania, wzrastania, kwitnienia, ten poczuje cos podobnego poniekad do uczucia, jakie miewa sie, ogladajac wschód slonca. A z przejawów wiedniecia, zamierania osiagnie przezycie, które w taki sam sposób mozna porównac do powolnego wschodzenia ksiezyca na widnokregu. Te dwa uczucia sa dwiema silami, które przy nalezytym pielegnowaniu, przy coraz zywszym ich ksztalceniu prowadza do najpowazniejszych duchowych wyników. Jesli ktos wciaz na nowo, z planem i celowo poddaje sie takim uczuciom, otwiera mu sie nowy swiat; zaczyna mu sie wylaniac z mroków swiat duszny, tzw. plan astralny. Wzrastanie i zamieranie nie sa juz dla niego faktami wywierajacymi wrazenia tak nieokreslone jak poprzednio. Raczej ksztaltuja sie w duchowe linie i figury, których przedtem nie przeczuwal. A te linie i figury maja dla rozmaitych przejawów rozmaite ksztalty. Kwitnacy kwiat wyczarowuje przed jego dusza zupelnie okreslona linie, tak samo zwierze w czasie swego wzrastania lub zamierajace drzewo. Zaczyna sie przed nim rozposcierac powoli swiat duszny (plan astralny). Nie ma nic dowolnego w tych liniach i figurach. Dwaj uczniowie wiedzy tajemnej znajdujacy sie na odpowiednim stopniu rozwoju beda przy tym samym widzeniu zauwazali te same linie i figury. (...) Zaznaczam, ze badacz rzeczy tajemnych nie powinien gubic sie w domyslach, co ta lub owa rzecz oznacza. (...) Niechaj nie usiluje dociec tego spekulacyjnym rozumem, lecz niech pozwoli, by rzeczy te same mu to powiedzialy*.  * Zauwazyc nalezy, ze odczuwanie artystyczne w polaczeniu z usposobieniem cichym, zaglebionym w sobie, najlepszym sa uposazeniem dla rozwoju duchowych zdolnosci.  Nastepna rzecza, o która nam chodzi, jest to, co wiedza tajemna nazywa orientacja w wyzszych swiatach. Dojdziemy do tego, jesli przeniknie nas w zupelnosci swiadomosc, ze uczucia i mysli sa rzeczywistymi faktami. (...) W swiecie dusznym i myslowym oddzialuja na siebie wzajemnie uczucia i mysli, a rzeczy zmyslowe w swiecie fizycznym. Dopóki swiadomosc tego faktu zywo kogos nie przeniknie, nie zrozumie, ze jego opaczna mysl zadzialac moze na inne mysli zyjace w przestrzeni myslowej równie niszczaco jak wystrzelona na oslep kula karabinowa na napotkane przedmioty fizyczne. (...) Jednak w wiedzy duchowej wtedy tylko postapic mozna naprzód, jesli sie na mysli swoje i uczucia tak samo zwraca uwage jak na kroki swe w swiecie fizycznym. Kto widzi sciane, nie próbuje wprost przez nia sie przebic; zwraca swe kroki na bok, stosuje sie zatem do praw swiata fizycznego. Takie prawa istnieja równiez w swiecie uczuciowym i myslowym. Tu jednak nie moga sie one czlowiekowi narzucic z zewnatrz. Wylonic sie musza z zycia wlasnej jego duszy. Osiagnie to, jesli nigdy nie bedzie sobie pozwalal na powziecie opacznych uczuc i mysli. Nie wolno pozwalac sobie w tym czasie na zadne dowolne "bujanie" w myslach, na zadne fantazjowanie, uczucia przypadkowo wzbierajace i opadajace. (...) W miejsce malostkowego "bujania" w uczuciach i plochego nizania mysli pojawia sie uczucia wartosciowe i mysli owocne. Te zas uczucia i mysli doprowadzaja czlowieka do orientowania sie w swiecie ducha, tak iz staje on w nalezytym stosunku do jego spraw i dochodzi do wyników dajacych sie scisle okreslic. (...) Dalsza prace poswiecic ma uczen wiedzy tajemnej swiatu dzwieków. Odrózniac tu nalezy dzwieki wydawane przez tzw. martwe przedmioty (upadajace cialo, dzwon, instrument muzyczny), od tych, które pochodza od istot zywych (od zwierzecia, czlowieka). Slyszac dzwon, zauwazamy jego dzwiek i odczuwamy przy tym przyjemnosc; slyszac krzyk zwierzecia, zauwazamy oprócz samego glosu obecne w nim echo jakiegos wewnetrznego przezycia, jego radosc lub smutek. Przy tym ostatnim rodzaju dzwieków musi sie uczen wiedzy tajemnej zatrzymac. Cala uwage zwrócic musi na to, ze dzwiek ten zwiastuje mu cos, co lezy poza jego wlasna dusza. I w tym obcym ma sie zaglebic. Musi wczuc sie serdecznie w bolesc lub smutek, które mu dzwiek ten zwiastuje. Przejsc powinien ponad tym, czym jest ów dzwiek dla niego, czy mu jest mily, czy niemily, czy go zadowala, czy tez nie; to jedno tylko powinno wypelniac dusze jego, co dzieje sie w istocie, od której glos pochodzi. Kto cwiczenia takie czyni planowo i z rozmyslem, nabedzie przez to zdolnosci stapiania sie z istota, od której dany dzwiek pochodzi. (...) Nauczyc sie musi uczen tajemny wspólodczuwac w ten sposób z cala przyroda. A przez to jego swiat uczuc i mysli wzbogaci sie o nowa zdolnosc. Cala przyroda zaczyna szeptem zdradzac czlowiekowi swe tajemnice. Co poprzednio bylo dla duszy jedynie niezrozumialym dzwiekiem, staje sie przez to pelna tresci mowa przyrody. A gdzie poprzednio przy rozbrzmiewaniu tzw. martwych przedmiotów zauwazal tylko dzwiek, slyszy teraz nowa mowe duszy. Jesli czynic bedzie dalsze postepy w takim pielegnowaniu uczuc, spostrzeze wnet, ze slyszec moze cos, czego istnienia poprzednio nie przypuszczal. Zaczyna slyszec dusza. (...) Dla wyrobienia ucznia wiedzy tajemnej szczególnie wazny jest sposób, w jaki przysluchuje sie mówieniu innych ludzi. Nawyknac musi do sluchania ich w ten sposób, by wlasne jego wnetrze zupelnie przy tym milczalo. Gdy ktos wyglasza swoje zdanie, a drugi mu sie przysluchuje, budzi sie we wnetrzu przysluchujacego zazwyczaj przytakiwanie lub sprzeciw. Wielu czuje natychmiast poped do wyrazenia swej aprobaty, a juz szczególnie sprzeciwu. Wszelkie takie uczucia aprobaty lub sprzeciwu musi uczen doprowadzic do zupelnego wyciszenia. Nie chodzi tu o nagla zmiane zycia w tym znaczeniu, by bezustannie usilowal osiagac on takie wewnetrzne, gruntowne milczenie. Rozpoczac musi od tego, ze czynic to bedzie w sytuacjach umyslnie w tym celu obranych. Wtedy powoli i stopniowo, jakby sam z siebie, ten sposób sluchania zakradnie sie do jego przyzwyczajen. W duchowym badaniu przeprowadza sie te cwiczenia planowo. (...) Chodzi przy tym nie tylko o to, aby zamilklo wszelkie rozumowe osadzanie, lecz równiez wszelkie uczucie niezadowolenia, niezgody lub tez przytakiwania. Szczególnie troskliwie obserwowac musi sie uczen, czy nie ma w nim takich uczuc, jesli juz nie na wierzchu, to chocby w najtajniejszym wnetrzu jego duszy. Musi np. przysluchiwac sie rozumowaniu ludzi stojacych pod jakimkolwiek wzgledem o wiele od niego nizej i zgniesc przy tym w sobie swiadomosc swej umyslowej przewagi. Pozyteczne jest dla kazdego przysluchiwanie sie w ten sposób dzieciom. (...) W ten sposób doprowadzi uczen do tego, ze potrafi przysluchiwac sie slowom drugiego z zupelnym wylaczeniem siebie, swej osoby, swoich mnieman i sposobu odczuwania. (...) Dopiero przez stale powtarzanie cwiczen tego rodzaju dzwiek stanie sie prawdziwym srodkiem umozliwiajacym postrzeganie duszy i ducha. W kazdym razie niezbedne jest przy tym zastosowanie najwiekszej karnosci wobec samego siebie. (...) Jesli bowiem cwiczenia te wykonywac bedzie wlacznie z tymi, które podalem w odniesieniu do dzwieków w naturze, dusza wzbogaci sie o nowy zmysl sluchu. Bedzie ona w stanie przyjmowac ze swiata duchowego wiadomosci nie znajdujace wyrazu w dzwiekach zewnetrznych, uchwytnych dla ucha fizycznego. Obudzi sie w niej slyszenie "wewnetrznego slowa", tak iz uczniowi nauk tajemnych objawia sie z wolna prawdy swiata duchowego, slyszec bedzie bowiem przemawianie na sposób duchowy. Wszelkie wyzsze prawdy zdobywamy za posrednictwem takiego “wewnetrznego przemawiania". (...) Nie nalezy tego w ten sposób rozumiec, ze zbedne jest studiowanie pism wiedzy tajemnej przed uzyskaniem moznosci slyszenia "wewnetrznej mowy". (...) Nie sa to jedynie slowa. (...) OSWIECENIE Do oswiecenia prowadza cwiczenia proste. (...) Do postrzegania objawów wewnetrznego swiatla dojsc mozna jedynie przez wykonywanie tychze cwiczen z cierpliwoscia, skrupulatnie i wytrwale. Rozpoczyna sie je od ogladania w sposób okreslony róznych tworów przyrody, jak np. nieprzejrzystego, pieknie uksztaltowanego kamienia (krysztalu), rosliny czy zwierzecia. Najpierw starajmy sie zwrócic cala uwage na porównanie kamienia ze zwierzeciem w sposób, jaki tutaj podam. Mysli, które tu opisze, musza przechodzic przez dusze wsród zywych uczuc. I niech zadna mysl inna, zadne inne uczucie nie smie sie wplatac i przeszkadzac intensywnemu, uwaznemu przygladaniu sie. Mówmy sobie: "Kamien ma postac i zwierze ma postac. Kamien spoczywa spokojnie na swoim miejscu. Zwierze zmienia swoje miejsce. Poped (zadza) powoduje, ze zwierze zmienia miejsca pobytu. Do zaspokojenia popedów sluzy mu cala jego postac. Jego czlonki, jego narzady wyksztalcone sa w zgodzie z tymi popedami. Postac kamienia stworzyly nie zadze, lecz sily od zadz wolne". Jesli sie intensywnie w tych myslach pograzymy, i przy tym z napieta uwaga przygladac sie bedziemy kamieniowi i zwierzeciu, wtedy ozyja w duszy dwa zupelnie odmienne rodzaje uczucia. Od kamienia plynie do duszy naszej jeden rodzaj uczucia, od zwierzecia drugi rodzaj. Z poczatku sprawa prawdopodobnie nie uda sie; lecz z czasem, przy prawdziwie cierpliwym cwiczeniu, te uczucia sie pojawia. (...) Z poczatku trwaja one tylko tak dlugo, jak dlugo trwa samo ogladanie, pózniej dzialaja i w dalszym ciagu, a wtedy staja sie w duszy czyms zywym. Wystarczy wtedy tylko zastanowic sie, a oba uczucia pojawia sie zawsze, takze i bez ogladania zewnetrznego przedmiotu. Z tych uczuc i mysli z nimi zwiazanych tworza sie narzady jasnowidzenia. Gdy przyjrzymy sie pózniej takze i roslinie, zauwazymy, ze wychodzace od niej uczucie co do rodzaju i stopnia zajmuje miejsce posrednie miedzy uczuciem pochodzacym od kamienia a tym pochodzacym od zwierzecia. Narzady w ten sposób utworzone sa oczyma duszy. Uczymy sie widziec nimi powoli cos, jakby duszne i duchowe barwy. Dopóki przyswojone mielismy tylko to, co opisane bylo jako “przygotowanie", swiat duchowy ze swoimi liniami i figurami pozostawal ciemny; przez oswiecenie jasnieje. (...) Wiedza tajemna oznacza to, co jasnowidzacemu w kamieniu jawi sie jako "niebieskie" lub "czerwono-zólte". W rzeczywistosci widziane tu barwy sa "duchowej natury". Barwa pochodzaca od rosliny jest "zielona", przechodzaca stopniowo w eterycznie jasnorózowa. Roslina jest bowiem takim tworem przyrody, który w wyzszych swiatach pod pewnym wzgledem ma wlasciwosci takie same, jak w swiecie fizycznym. Z kamieniem i zwierzeciem ma sie sprawa inaczej. Nalezy jednak zdac sobie z tego sprawe, ze w wymienionych barwach podane sa tylko glówne odcienie królestwa kamieni, roslin i zwierzat. W rzeczywistosci istnieja wszystkie mozliwe odcienie posrednie. Kazdy kamien, kazda roslina, kazde zwierze ma sobie wlasciwy odcien barwy. Do tego dodac przyjdzie istoty swiatów wyzszych, które fizycznie nigdy nie dostepuja wcielenia, ze swymi czesto cudownymi, czesto tez szkaradnymi barwami. W rzeczywistosci bogactwo barw w swiatach wyzszych bez porównania jest wieksze niz w swiecie fizycznym. Gdy czlowiek nabedzie juz zdolnosci widzenia "oczyma duszy", spotka sie, predzej czy pózniej, z owymi wspomnianymi istotami wyzszymi, a po czesci nizszymi od niego, które nigdy nie zstepuja do rzeczywistosci fizycznej. Gdy dojdzie juz on do tego, co tu opisano, stana mu otworem drogi do wielu rzeczy. (...) Konieczne jest, aby kandydat na ucznia wiedzy tajemnej niczego nie utracil ze swych przymiotów czlowieka szlachetnego, dobrego i wrazliwego na wszystko, co fizycznie rzeczywiste. Przeciwnie, w czasie swego nowicjatu ucznia wiedzy tajemnej potegowac musi nieustannie swa sile moralna, swa czystosc wewnetrzna, swoje zdolnosci postrzegania. O jednym wspomne w szczególnosci: w czasie swych poczatkowych cwiczen oswiecenia uczen wiedzy tajemnej dbac musi o bezustanne poszerzenie swego wspólczucia dla ludzi i swiata zwierzecego, swego zmyslu dla pieknosci przyrody. Jesli sie o to nie bedzie staral, skutkiem tych cwiczen stepiac sie bedzie bezustannie to jego wspólczucie, ten jego zmysl. (...) Wielu ludzi poszukuje w dzisiejszych czasach drogi do wiedzy tajemnej. A czyni to w sposób rozmaity; i próbuje niejednej praktyki niebezpiecznej, nawet zdroznej. (...) Drogi tu opisane nie moga zaszkodzic nikomu, o ile zbytnio sie ich nie forsuje. Jedno tylko miec trzeba na uwadze: nie wolno nikomu poswiecac temu rodzajowi cwiczen wiecej czasu i sil, niz rozporzadza nimi odpowiednio do swego stanowiska i swoich obowiazków. (...) Kto pragnie rzeczywistych wyników, musi sie uzbroic w cierpliwosc; po kilku minutach cwiczenia musi umiec przerwac je i spokojnie wziac sie do swej pracy codziennej. (...) KONTROLA MYSLI l UCZUC Kto szuka dróg do wiedzy tajemnej, (...) ten, powinien miec stale na uwadze to, ze po pewnym czasie poczyni znaczne postepy, pomimo ze nie okazuja mu sie one w taki sposób, jak sie tego mógl spodziewac. (...) Badacz wiedzy tajemnej widzi postepy poczynione przez ucznia na dlugo przedtem, zanim uczen je sobie uswiadomi. (...) Nie moze nauczyciel wiedzy tajemnej dac swemu wychowankowi niczego, czego ten juz w sobie, w sposób utajony, by nie posiadal. Moze dac mu tylko wskazówki do rozwiniecia drzemiacych w nim zdolnosci. (...) Jednak odwaga i wiara w siebie sa dwoma swiatlami, którym na drodze do wiedzy tajemnej zagasnac nie wolno. Kto nie jest w stanie zmusic sie do ciaglego, cierpliwego powtarzania cwiczenia, które niezliczone razy zupelnie sie nie powiodlo, ten daleko nie zajdzie. Na dlugo przedtem, zanim wyraznie spostrzec bedzie mozna jakikolwiek postep, pojawia sie niewyrazne uczucie, ze jest sie na dobrej drodze. I nalezy to uczucie zywic i pielegnowac. Stac sie bowiem ono moze pewnym przewodnikiem. Przede wszystkim pozbyc sie nalezy mniemania, jakoby sposoby dojscia do wyzszego poznania musialy byc szczególnie osobliwe i tajemnicze. (...) Totez chodzi o nadanie uczuciom i myslom nalezytego kierunku. Wtedy rozwiniemy umiejetnosci spostrzegania tego, co w zwyklym zyciu zdaje sie niewidzialne. Tu podam jedna z dróg wykonania. (...) Polózmy przed soba niewielkie ziarenko i skupmy na nim odpowiednie mysli, by za ich pomoca rozwinac w sobie odpowiednie uczucia. Najpierw zdajmy sobie sprawe z tego, co rzeczywiscie widzimy, co mamy przed oczyma. Opiszmy forme, barwe i wszystkie inne wlasciwosci nasienia. Nastepnie rozwazajmy: jesli nasienie to zasadzimy w ziemi, powstanie bogato uksztaltowana roslina. Wyobrazmy ja sobie, stwórzmy w myslach jej obraz, a potem pomyslmy: to, co jest obrazem mojej fantazji, to rzeczywiscie wydobeda z nasiona sily ziemi i swiatla. Gdybym mial przed soba przedmiot sztucznie utworzony, nasladujacy ludzaco nasienie, tak ze oczy moje nie moglyby go odróznic od prawdziwego, zadna sila ziemi i swiatla nie stworzylaby z niego rosliny. Kto mysl taka jasno powezmie, kto ja wewnetrznie przezyje, ten i nastepujaca mysl z odpowiednim uczuciem potrafi w sobie utworzyc. Powie: w nasieniu zywym spoczywa juz w sposób utajony - jako sila calej rosliny - to, co pózniej z niej wyrosnie. W sztucznym - sily tej nie ma. A jednak dla moich oczu oba wydaja sie podobne. Rzeczywiste nasienie zawiera zatem w sposób niewidzialny cos, czego to nasladujace je nie ma. Na to niewidzialne zwrócmy wiec teraz uczucia i mysli. Wyobrazmy sobie: to niewidzialne zmieni sie pózniej w widzialna rosline, która bede mial przed soba w konkretnej postaci i barwie. Zatrzymajmy sie przy tej mysli: niewidzialne stanie sie widzialnym. (...) By mysl te równiez móc w sobie intensywnie odczuc, nalezy przezyc ja, rozpamietywac w spokoju, nie dopuszczajac przy tym mysli innych, które by temu przeszkadzaly. I trzeba na to czasu, aby mysl ta i zwiazane z nia uczucie po prostu wryly sie w dusze. Kto czynic tak bedzie w sposób nalezyty, poczuje w sobie po pewnym czasie - moze dopiero po wielu próbach - pewna sile. A sila ta stworzy nowy rodzaj widzenia. Nasienie okaze sie jakby zamkniete w malym swietlanym obloczku. Odczujemy je w sposób zmyslowo-duchowy jako rodzaj plomyka. Srodek tego plomienia odczujemy tak, jak odczuwa sie wrazenie barwy liliowej; jego brzeg, jak odczuwamy barwe niebieskawa. Objawia sie to, czego poprzednio nie widzielismy, a co stworzyla obudzona przez nas sila mysli i uczucia. Rzecz zmyslowo niewidzialna, roslina, która stanie sie widoczna dopiero kiedys pózniej, objawia sie nam w sposób duchowo-widzialny. (...) Przy wszystkich tych cwiczeniach nie wolno czlowiekowi nigdy utracic pelnego nad soba panowania. Jak pewnie mysli o rzeczach i sprawach zycia codziennego, tak tez musi myslec i tutaj. Zle byloby, gdyby popadl w marzycielstwo. Bystry rozum, trzezwosc zachowac musi w kazdej chwili. (...) Wciaz przeto powinien uczen badac sie, czy nie utracil równowagi, czy tym samym pozostal dla otoczenia, w którym zyje. Musi tez wciaz polegac pewnie na sobie samym i zachowac jasny na wszystko umysl. (...) Dalsze cwiczenie nawiazywac winno do poprzedniego. Stanmy przed roslina bedaca w pelnym rozwoju. Przejmijmy sie myslami, ze nadejdzie czas, w którym ona obumrze. Nic nie pozostanie z tego, co widze dzisiaj, prócz nasion, z których powstana rosliny nowe. I znów pojawi sie mysl, ze poza tym, co widze, spoczywa w ukryciu cos niewidzialnego. Tak: roslina ta ze swymi barwami nie bedzie w przyszlosci istniala, ale swiadomosc, ze tworzy ona nasiona, poucza mnie, ze nie zniknie w nicosci. Tego, co ja przed zniknieciem uchroni, nie moge dojrzec oczyma, zarówno jak poprzednio nie moglem w nasieniu dojrzec rosliny. J e s t zatem w niej cos, czego nie widze oczyma. Jesli zywic bede w sobie mysl taka, i jesli wesprze ja we mnie odpowiednie do niej uczucie, wtedy po pewnym czasie rozwinie sie znów w duszy mojej sila, która stanie sie nowym pogladem. Z rosliny zas wyrosnie rodzaj duchowego, plomiennego tworu. Bedzie on naturalnie odpowiednio wiekszy od opisanego poprzednio. Plomien ów odczujemy w czesci srodkowej jako zielonkawo-niebieski, po brzegu zas jako zólto-czerwony. Zaznaczam tu z naciskiem, ze tego, co tu nazywam "barwami", nie widzi sie tak, jak widzimy barwy fizycznymi oczyma, lecz przez postrzeganie duchowe odczuwamy cos podobnego jak przy odbieraniu wrazen barw fizycznych. Postrzegac duchowo “niebieskie" znaczy odczuwac albo wyczuwac cos, co podobne jest do tego, co czujemy, gdy wzrok oka fizycznego spoczywa na barwie "niebieskiej". (...) Kto doprowadzil do tego, ze widzi duchowo, zyskal wiele. Sprawy odslaniaja mu sie bowiem nie tylko w swym obecnym bycie, lecz równiez w powstawaniu i przemijaniu. Zaczyna wszedzie widziec Ducha, o którym oczy zmyslowe niczego wiedziec nie moga. I tym samym poczynil pierwsze kroki do stopniowego zglebienia tajemnicy narodzin i smierci za pomoca wlasnego widzenia. (...) Kto by przypuszczal, ze wygodniej móglby dojsc do celu, gdyby nasienie, o którym byla mowa, lub rosline jedynie sobie wyobrazal, popadlby w bledy o daleko idacych, smutnych nastepstwach. (...) Kto za pomoca tego rodzaju cwiczen odnalazl w sobie pierwsze poczatki duchowego widzenia, moze dojsc do ogladania czlowieka samego. Zwrócic sie najpierw nalezy do prostych zjawisk zycia ludzkiego. Przed przystapieniem do tego nalezy szczególnie szczerze zabrac sie do pracy nad oczyszczeniem swego moralnego charakteru, oddalajac od siebie wszelka mysl, ze nabyte w ten sposób poznanie obrócic by mozna na swoja korzysc. Ostatecznie trzeba to w sobie wypracowac, ze nabytej ewentualnie nad ludzmi sily nigdy na zle sie nie uzyje. Dlatego kazdy szukajacy rozwiazania tajemnic natury czlowieka droga wlasnego widzenia przestrzegac musi zlotej reguly prawdziwej wiedzy duchowej. A zlota ta regula powiada: usilujac zrobic jeden krok w poznaniu tajnych prawd, zrób równoczesnie trzy kroki naprzód w udoskonaleniu swego charakteru. (...) Wyobrazmy sobie czlowieka, którego obserwowalismy kiedys, gdy czegos pozadal. Musimy zwrócic tu uwage na sama zadze. Najpierw przypomnijmy sobie chwile, w której zadza byla najzywsza, lecz mimo to watpliwe jeszcze bylo, czy czlowiek ów otrzyma to, czego pozadal, czy tez nie. Teraz oddajmy sie w pelni temu wyobrazeniu. Zdobadzmy sie na najwiekszy, na jaki nas stac, spokój wlasnej duszy. Stanmy sie w granicach mozliwosci slepi i glusi na wszystko inne, co sie dokola nas dzieje. Szczególnie zas uwazajmy na to, by wywolane wyobrazenie obudzilo w duszy uczucie. Niechaj uczucie to wzrasta. (...) Rzecz prosta, obserwacja ta urywa sie z tej przyczyny, ze czlowieka, na którego zwracamy uwage, nie obserwowalismy dosc dlugi czas w opisanym stanie duszy. Prawdopodobnie poczynicie setki, wiele setek prób daremnych. Najwazniejsza jednak rzecz, nie stracic cierpliwosci. Po wielu próbach dojdziemy do tego, ze przezyjemy we wlasnej duszy uczucie odpowiadajace stanowi duszy obserwowanego czlowieka. Wtedy po pewnym czasie zauwazymy, ze pod wplywem tego uczucia wyrasta w naszej duszy sila, która staje sie duchowym widzeniem stanu duszy innego czlowieka. W polu widzenia wystapi obraz, wyczuwany jako cos jasniejacego. A ten duchowo swietlany obraz jest tak zwanym astralnym wcieleniem ogladanego dusznego stanu zadzy. I znów mozemy obraz ten opisac jako cos odczuwanego jako plomien. W srodku odczuwac go bedziemy jako zólto-czerwony, blizej krawedzi jako czerwono-niebieski lub liliowy. Bardzo wazne jest, aby z takim duchowym widzeniem obchodzic sie bardzo ostroznie. Najlepiej, jesli na poczatek nikomu o tym nie bedziemy mówili, chyba ze swemu nauczycielowi, jesli go mamy. Jesli bowiem zechcemy nieodpowiednimi slowami opisywac takie zjawiska, ulegniemy najczesciej ciezkiemu zludzeniu. Uzywamy bowiem slów zwyczajnych, nie przeznaczonych dla takich spraw, sa tez one za grube i niezdarne. (...) Stad znów wazna regula dla ucznia tajemnej wiedzy: umiej milczec o swoich duchowych widzeniach. Co wiecej, zamilcz o tym nawet przed samym soba. Nie usiluj ubierac w slowa tego, co ujrzysz duchem, ani tez dociec tego niezdarnym rozumem. Bez uprzedzen oddaj sie swemu duchowemu widzeniu i nie mac go dlugim rozmyslaniem. (...) Opisane cwiczenie uzupelnic mozna innym. Obserwujmy w sposób podobny czlowieka osiagajacego zaspokojenie jakiegos zyczenia, spelnienie jakiegos oczekiwania. Jesli przestrzegac bedziemy tych samych regul i ostroznosci, podanych w poprzednim wypadku, dojdziemy do duchowego widzenia. Ujrzymy duchowa postac plomyka, wyczuwanego posrodku jako zólty i jakby z zielonkawym obrzezem. Przez taka obserwacje innych ludzi latwo popasc moze czlowiek w blad moralny. Utracic moze milosc. Uzyc tu trzeba wszelkich mozliwych srodków, aby temu zapobiec. Do takiego ogladania stac juz trzeba bezwarunkowo na wyzynach ducha, na których jest absolutna pewnoscia, ze mysli sa prawdziwymi rzeczami. Nie mozna juz odtad pozwalac sobie na tego rodzaju myslenie o ludziach, które by nie godzilo sie z najwyzszym powazaniem godnosci i wolnosci czlowieka. Ani na chwile nie moze nami zawladnac mysl, ze czlowiek móglby byc dla nas jedynie przedmiotem obserwacji. W miare duchowego ogladania wlasciwosci drugiego czlowieka postepowac musi w nas praca nad samym soba w kierunku zdobycia zdolnosci nieograniczonego oceniania pelnej osobistej wartosci kazdego czlowieka, zdolnosci spogladania na to, co zyje w czlowieku, jako na cos swietego, czego nam dotknac nie wolno - dotknac nawet chocby w myslach i uczuciach. Przepelnic nas musi uczucie swietej bojazni dla wszystkiego, co ludzkie, jesli nawet o tym pomyslimy tylko we wspomnieniu. Na tych dwóch jedynie przykladach chcialem na razie pokazac, jak dojsc mozna do oswiecenia odnosnie do ludzkiej natury. Chcialem przez to przynajmniej wskazac droge, która isc nalezy. Kto zdobedzie sie na nalezyta wewnetrzna cisze i spokój, niezbedne dla takiego ogladu, tego dusza dostapi, juz przez to samo, wielkiej przemiany. Przemiana ta osiagnie wkrótce taki stopien, ze wewnetrzne ubogacenie jego istoty da mu pewnosc i spokój, równiez i w jego zewnetrznym postepowaniu. A to zmienione zewnetrzne zachowanie oddziala znów z powrotem na jego dusze. (...) Na drodze tej zbliza sie czlowiek coraz bardziej do chwili, kiedy bedzie mógl postawic pierwsze kroki wtajemniczenia. Zanim je jednak bedzie mógl postawic, potrzebne jest jeszcze jedno; cos, czego potrzeby uczen wiedzy tajemnej z poczatku najmniej moze odczuwac. Odczuje ja jednak pózniej. Tym mianowicie, co wniesc musi szukajacy wtajemniczenia, jest w pewnej mierze wyrobiona odwaga i nieustraszonosc. Uczen wiedzy tajemnej musi poniekad szukac sposobnosci do wyrobienia w sobie tych cnót. W tajemnym wyszkoleniu powinno sie je ksztalcic systematycznie. Ale tez i samo zycie jest w tym kierunku szczególnie dobra szkola tajemna; moze najlepsza. Uczen wiedzy tajemnej musi umiec smialo spojrzec w oczy niebezpieczenstwu, a trudnosci przezwyciezac bez wahania. Wobec niebezpieczenstwa np. zdobyc sie musi natychmiast na uczucie: trwoga moja nic a nic mi nie pomoze; nie wolno mi jej ulegac; o tym jednym musze myslec, co mam zrobic. I musi doprowadzic do tego, aby w okolicznosciach, w których poprzednio byl bojazliwy, uczucia "obawy", "braku odwagi" przynajmniej we wlasciwym mu najglebszym uczuciu staly sie dla niego czyms niemozliwym. Praca nad soba w tym kierunku rozwija bowiem czlowiek w sobie sily szczególnego rodzaju, potrzebne mu do dostapienia wyzszych stopni wtajemniczenia. (...) Jesli bowiem zmysly fizyczne nie pozwalaja mu widziec wyzszej prawdy, to przez to wlasnie sa dobroczyncami czlowieka. Zakrywaja one przed nim rzeczy, które by nie przygotowanego przerazily, których widoku zniesc by nie mógl. Do widoku takiego musi uczen dorosnac. Traci w swiecie zewnetrznym pewne podpory, które zawdzieczal wlasnie tej okolicznosci, ze podlegal zludzeniu. Rzeczywiscie i doslownie tak sie rzecz ma, jak gdybysmy zwrócili komus uwage na niebezpieczenstwo od dawna mu zagrazajace, o którym jednak przedtem nie mial pojecia. Poprzednio nie mial obaw; teraz jednak, gdy juz wie o niebezpieczenstwie, opanowuje go trwoga, pomimo ze niebezpieczenstwo nie wzroslo z tego powodu, ze sie o nim dowiedzial. Sily swiata sa niszczace i twórcze: los istnien zewnetrznych to powstawanie i przemijanie. W dzialanie tych sil, w bieg tego losu wejrzec musi wiedzacy. W zwyklym zyciu musi usunac on zaslone rozposcierajaca sie przed jego duchowymi oczyma. Czlowiek sam jednak zwiazany jest z tymi silami, z tym losem. W jego wlasnej istocie tkwia sily niszczace i odbudowujace. I jak bez zaslon staja inne rzeczy przed jasnowidzacym wzrokiem wiedzacego, tak i bez zaslon okazuje sie dusza sobie samej. Przy takim samopoznaniu nie wolno uczniowi tajemnemu stracic sil. A moze mu ich zabraknac, jesli nie wniesie pewnego ich nadmiaru. Aby wypadek taki sie nie zdarzyl, musi uczyc sie zachowywac wewnetrzny spokój i pewnosc w ciezkich okolicznosciach zycia; musi wyrobic w sobie silne zaufanie do dobrych poteg bytu na ziemi. Musi byc na to przygotowany, ze pewne pobudki, które nim dotychczas kierowaly, juz go w przyszlosci prowadzic nie beda. (...) Bedzie musial rozwinac zupelnie nowe pobudki dzialania i myslenia. A do tego wlasnie potrzebna jest odwaga i nieustraszonosc. Przede wszystkim chodzi o rozwijanie odwagi i nieustraszonosci w najglebszym zyciu mysli. Nauczyc sie musi uczen wiedzy duchowej nie poddawac sie zwatpieniu w razie niepowodzenia. Zdolnym musi sie uczynic do powziecia mysli: "Chce zapomniec o tym, ze mi ta rzecz sie nie udala, i spróbuje na nowo, jak gdyby nic nie zaszlo". Pracujac w ten sposób, osiagnie przeswiadczenie, ze zródla sil, z których czerpac ma w swiecie, sa niewyczerpalne. Wciaz na nowo dazyc bedzie do Ducha, a on podnosic go bedzie i dzwigac, ilekroc jego ziemska powloka okazalaby sie bezsilna i slaba. Musi byc zdolnym do kroczenia przez zycie ze wzrokiem utkwionym w przyszlosci i nie pozwolic, aby w dazeniu tym przeszkoda stanely mu jakiekolwiek doswiadczenia z minionej przeszlosci. Kto posiada juz do pewnego stopnia opisane wlasciwosci, dojrzal do poznania prawdziwych imion rzeczy, które sa kluczem do wyzszej wiedzy. Na tym bowiem polega wtajemniczenie, ze uczymy sie nazywac sprawy swiata tym imieniem, które maja one w Duchu ich boskich twórców. W tych ich imionach zawarte sa tajemnice rzeczy, dlatego wtajemniczeni mówia inna mowa niz niewtajemniczeni, poniewaz wypowiadaja nazwy istot, którymi one same zostaly uczynione. (...) WTAJEMNICZENIE Wtajemniczenie jest najwyzszym stopniem tajemnego wyszkolenia, o którym mozna jeszcze uczynic w pismie wzmianki dla ogólu zrozumiale. (...) Wiedze i moc, która staje sie udzialem czlowieka przez wtajemniczenie, osiagnac móglby w innym wypadku dopiero w bardzo dalekiej przyszlosci - po wielu wcieleniach. (...) Kto osiaga wtajemniczenie dzis, otrzymuje wiadomosci o wiele pózniej, w zupelnie innych warunkach. W rzeczywistosci o tajemnicach bytu czlowiek moze sie dowiedziec tyle, ile odpowiada to stopniowi jego dojrzalosci. (...) Totez pierwsze wskazówki udzielane kandydatowi na wtajemniczonego zastapic maja przyszle doswiadczenia. Sa to tak zwane "próby", które musi przechodzic, a które okaza sie naturalnym wynikiem zycia dusznego. (...) Pierwsza "próba" polega na uzyskaniu prawdziwszego ogladu cielesnych wlasciwosci cial martwych, potem roslin, zwierzat i ludzi, niz ma go przecietny czlowiek. (...) Majacy byc wtajemniczonym uczy sie podczas niej rozeznawac, jak objawiaja sie dla duchowego ucha i oka rzeczy i istoty zyjace w przyrodzie. (...) Dla oka i ucha zmyslowego wlasciwosci, które sie tu widzi i slyszy, sa ukryte, podobnie jak sa one jakby za zaslona dla tego zmyslowego ogladu. Z tego, który ma byc wtajemniczony, zaslona ta opada - podczas tak zwanego "procesu duchowego spalania". Dlatego pierwsza próbe nazywa sie "próba ognia". Dla niektórych ludzi juz samo zwyczajne zycie jest mniej lub wiecej swiadomym procesem wtajemniczenia, przejsciem przez próbe ogniowa. Sa to ci, którzy przechodza tego rodzaju bogate doswiadczenia w taki sposób, ze ich zaufanie do siebie samych, ich odwaga i wytrwalosc wzrastaja w sposób zdrowy, a zmartwienia, rozczarowania, zawody w swoich zamierzeniach ucza sie znosic wielkodusznie, ze spokojem i nieugieta sila. Kto przeszedl tego rodzaju doswiadczenia, jest juz wtajemniczonym, choc dokladnie o tym nie wie; i niewiele wtedy potrzeba, aby otworzyly mu sie uszy i oczy duchowe i stal sie jasnowidzacym. (...) To poznawanie nie jest celem, lecz jedynie srodkiem do celu. Zas celem jest to, aby przez poznanie wyzszych swiatów kandydat nabyl wiekszego i prawdziwszego zaufania do siebie samego, wiekszej odwagi i zupelnie innej wielkodusznosci i wytrwalosci. (...) Po próbie ogniowej kazdy z kandydatów moze jeszcze zawrócic. (...) Jesli jednak zamierza w dalszym ciagu kontynuowac tajemne nauczanie, wtajemniczony byc musi w tym czasie w uzywany podczas niego szczególny system pisma. W pismie tym objawione sa wlasciwe nauki tajemne. Tego bowiem, co rzeczywiscie "ukryte" (tajemne) jest w rzeczach, ani nie mozna wymówic bezposrednio slowami zwyczajnej mowy, ani opisac zwyczajnymi systemami pisma. Ci, co pobierali nauke u wtajemniczonych, tlumacza wedlug moznosci nauki wiedzy duchowej na jezyk zwyczajny. Pismo tajemne objawia sie duszy, gdy osiagnie ona duchowe postrzeganie. (...) Dojrzewamy w sposób wlasciwy do jasnowidzacego poznania, a w czasie tego dojrzewania rozwija sie sila, jakby zdolnosc duszy, dazaca do odcyfrowywania zdarzen i istnienia swiata duchowego niby charakteru jakiegos pisma. (...) Znaki pisma tajemnego nie zostaly dowolnie wymyslone, lecz odpowiadaja silom dzialajacym w swiecie. Poznajac te znaki, uczymy sie mowy rzeczy. Kandydat spostrzega wkrótce, ze poznawane znaki odpowiadaja figurom, barwom, dzwiekom itd., które nauczyl sie spostrzegac w czasie przygotowania i oswiecenia. (...) Teraz dopiero zaczyna czytac w wyzszym swiecie. Co poprzednio bylo osobnym ksztaltem, tonem, barwa, okazuje mu sie jako wielki system. (...) I dopiero teraz miedzy kandydatem a wtajemniczonym w dziedzinie wyzszej wiedzy dojsc moze do nalezytego porozumienia. Jakkolwiek bowiem ulozyloby sie wspólzycie wtajemniczonego z innymi ludzmi w zwyczajnym zyciu, wiadomosci z wiedzy wyzszej w bezposredniej postaci wtajemniczony udzielic moze jedynie we wspomnianej mowie znaków. W mowie tej dowie sie równiez uczen wiedzy tajemnej o pewnych regulach zachowania sie w zyciu. Dowie sie o pewnych obowiazkach, o których poprzednio zupelnie nie wiedzial. (...) Zaznaczyc jednak musze, ze istnieja ludzie mogacy nieswiadomie wykonywac takie czynnosci, pomimo ze nie przechodzili tajemnego nauczania. (...) Rózni ich od ucznia wiedzy tajemnej jedynie to, ze uczen dziala ze swiadomoscia. (...) Po poznaniu wspomnianego pisma znaków rozpoczyna sie dla ucznia wiedzy tajemnej dalsza "próba". Ma ona wykazac, czy moze swobodnie i pewnie poruszac sie w swiecie wyzszym. (...) Zbedne prawie jest wspominac, ze uczniowi wiedzy tajemnej nie wolno zaniedbywac jakichkolwiek obowiazków zycia codziennego z tego powodu, ze zyje w swiatach wyzszych. (...) Przeciwnie, wszystkie wlasciwosci stanowiace o dzielnosci czlowieka w zyciu poteguja sie u ucznia wiedzy tajemnej w sposób niepojety dla niewtajemniczonego. (...) Kto doszedl do wspomnianego stopnia wtajemniczenia, podlega obowiazkom nie majacym zadnej zewnetrznej pobudki. W tych sprawach kieruja nim jedynie owe przepisy objawione mu w mowie "ukrytej". (...) W tym celu kandydat poczuje, ze tajemne studia postawily go wobec pewnego okreslonego zadania. Bedzie mial do wykonania któras z tych czynnosci, które poznal i których nauczyl sie na stopniach przygotowania i oswiecenia. Ale tego, co ma wykonac, dowie sie ze wspomnianego przyswojonego sobie pisma. Jesli pozna swój obowiazek i postapi nalezycie, wtedy zda próbe. Wynik pozna po zmianie, jaka zajdzie po wykonaniu zadania w spostrzezeniach jego duchowego wzroku i sluchu odczuwanych jako figury, barwy i tony. (...) Te próbe nazywamy "próba wody", gdyz w tych wyzszych dziedzinach czlowiekowi brak oparcia w okolicznosciach zewnetrznych, tak jak brak oparcia przy poruszaniu sie w wodzie, gdy jej dna nie mozemy dosiegnac. (...) Przy tej próbie chodzi równiez o osiagniecie pewnej wlasciwosci. (...) Dla spowodowania podanej zmiany w wyzszych dziedzinach bytu kandydat musi bowiem polegac jedynie na tym, czego nabedzie na podstawie swych wyzszych spostrzezen i z czytania pisma tajemnego. (...) Totez czlowiek przy tej próbie ma w najszerszej mierze sposobnosc opanowania siebie samego. (...) Kto nabyl zdolnosci dazenia do wysokich zasad i idealów z jednoczesnym opanowaniem osobistych kaprysów i samowoli, kto potrafi zawsze wypelniac obowiazki, nawet gdy sklonnosci i sympatie sa nazbyt rade odciagnac go od obowiazku, ten juz jest nieswiadomie wtajemniczony w czasie swego zwyczajnego zycia. (...) W wyzszych swiatach wplyw na rzeczy maja jednak nasze zyczenia, pozadania i sklonnosci. Jesli chcemy tam dzialac na sprawy w sposób odpowiedni, musimy w pelni nad soba panowac, musimy postepowac jedynie wedlug nalezytych prawidel, i nie wolno nam ulegac zadnej samowoli. Wlasciwoscia czlowieka, na która na tym stopniu wtajemniczenia szczególna musi sie zwrócic uwage, jest bezwzglednie zdrowa i pewna zdolnosc sadu. (...) Wtedy bowiem jedynie postapic on moze w dalszej drodze, gdy od prawdziwej rzeczywistosci potrafi odróznic zlude, bezwartosciowe twory fantazji, przesady i wszelkiego rodzaju mamidla. A na wyzszych stopniach bytu jest to stopniowo trudniejsze niz na stopniach nizszych. (...) Jedyna wytyczna musi byc tu prawda. (...) Ludzie, których sposób myslenia sklania sie ku fantazji, ku przesadom, nie moga poczynic zadnych postepów na sciezce tajemnej. (...) Uczen wiedzy tajemnej staje sie wolny od wszelkich watpliwosci odnosnie do wyzszych swiatów, lecz dopóki podlega mamidlom i zludom, skarbu tego osiagnac nie moze. W marzycielstwie, fantastycznosci i przesadach czyhaja bowiem najgorsi wrogowie na drodze do poznania wyzszych swiatów. (...) Gdy juz kandydat dosc wielkie w tym kierunku poczynil postepy, oczekuje go trzecia "próba". Przy tej nie wyczuwa zadnego celu. Wszystko spoczywa w jego rekach. Znajduje sie on w takim polozeniu, ze nic go nie pobudza do dzialania. Znalezc musi droge zupelnie sam z siebie, (...) a do tego konieczne jest szybkie dojscie do ladu z samym soba. Trzeba znalezc tu bowiem swoje "wyzsze ja" w najglebszym tego slowa znaczeniu, by móc podjac szybka decyzje, gdy wypadnie usluchac natchnienia Ducha w jakiejkolwiek sprawie. (...) W tym polozeniu chodzi o wykazanie przytomnosci umyslu. (...) Aby zas nie stac sie bezczynnym, nie wolno czlowiekowi utracic siebie samego, albowiem tylko w sobie samym znalezc moze jedyny staly punkt, o który moze sie oprzec. (...) Nie w mniejszym stopniu niz poprzednio i w tym wypadku zycie zwyczajne jest juz dla wielu szkola tajemna. (...) Nazywamy ja (w szkolach tajemnych) "próba powietrza", gdyz kandydat podczas niej nie moze ani stanac na mocnym gruncie zewnetrznych pobudek, ani na tym, co wyplywa z barw, form, i tym podobnych rzeczy, które poznal w trakcie przygotowania i oswiecenia, ale wylacznie oprzec sie on moze na sobie samym. Gdy uczen wiedzy tajemnej przejdzie juz te próbe, bedzie mógl przekroczyc "swiatynie wyzszego poznania". (...) Zadanie, które ma tutaj do wykonania, wyraza sie czesto powiedzeniem: uczen wiedzy tajemnej zlozyc musi "przysiege", ze niczego z nauk tajemnych "nie zdradzi". (...) Nie chodzi tu jednak o zadna "przysiege" w zwyklym tego slowa znaczeniu, co raczej o nabranie na tym stopniu rozwoju doswiadczenia. Uczy sie, on jak stosowac wiedze tajemna, jak ja oddawac na uslugi ludzkosci. Dopiero teraz rodzi sie w nim nalezyte rozumienie swiata. Nie chodzi tu o przemilczanie prawd wyzszych, lecz o nalezyty sposób, umiejetnosc odpowiedniego, z taktem ich zastosowania. (...) I zlym bylby wtajemniczonym, kto by nabytych tajemnic nie oddal na uslugi swiata w sposób najlepszy i na miare swych mozliwosci. (...) Zaden czlowiek ani zadna inna istota nie zobowiazuje go do tak rozumianej "przysiegi". Wszystko pozostawione jest jego wlasnemu poczuciu odpowiedzialnosci, (...) a "przysiega" ta oznacza nie co innego, jak tylko to, ze do podjecia takiej odpowiedzialnosci juz dojrzal. Wtedy tez ów kandydat otrzymuje to, co okresla sie symbolicznie jako "napój zapomnienia". Jego udzialem staje sie tajemnica, jak mozna dzialac bez ustawicznej przeszkody ze strony nizszej pamieci. Potrzebne jest to wtajemniczonemu, gdyz musi miec pelne zaufanie do bezposrednio danej rzeczywistosci. Musi umiec zniweczyc zaslone wspomnien, która w kazdej chwili zycia otacza czlowieka. (...) Naturalnie, nie rozumie sie przez to, ze mamy sie wyrzec doswiadczenia nabytego w zyciu, (...) lecz wtajemniczony, sam z siebie, musi miec zdolnosc osadzenia kazdego nowego przezycia i dac mu dzialac na siebie bez zmacenia tego dzialania przeszloscia. W kazdej chwili musi byc przygotowany na to, ze kazda rzecz lub istota moze mu przyniesc zupelnie nowe objawienie. Jesli osadza rzecz nowa wedlug starej, popelnia blad, (...) gdyz wlasnie do widzenia tego, co nowe, nie do sadzenia o nowym wedlug starego, sluzyc ma doswiadczenie. (...) Drugim "napojem", który podaja wtajemniczonemu, jest "trunek pamieci". Z nim nabywa on zdolnosci stalego zatrzymywania uwagi na wyzszych tajemnicach. (...) Az musi stac sie zupelna z nimi jednoscia, (...) one same musza stac sie dla niego cwiczeniem, przyzwyczajeniem, sklonnoscia; (...) musza same sie w czlowieku objawiac, przenikac go, jak funkcje zyciowe przenikaja jego organizm. (...)

 

 

5. PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI 

 

Gdy czlowiek przejdzie juz caly ów proces wyksztalcenia odnosnie do uczuc, mysli i nastrojów, jak to opisalem w rozdzialach o przygotowaniu, oswieceniu i wtajemniczeniu, spowoduje w duszy swojej i w duchu podobne rozczlonkowanie, jak to natura uczynila w jego ciele fizycznym. Przed tym procesem ksztalcenia dusza i duch sa nie rozczlonkowana jednoscia. Jasnowidzacy widzi je jako zachodzace na siebie, spiralne wiry obloczków, odczuwanych przewaznie jako czerwonawe i czerwonawobrunatne lub tez czerwonawozólte barwy, matowo jasniejace; po wyksztalceniu zaczynaja duchowo blyszczec, jak barwy zóltozielone, zielonkawoniebieskie i wykazuja regularna budowe. (...) Uczen wiedzy tajemnej powoli nauczy sie oddychac i widziec dusza, slyszec i mówic duchem, itd. Tutaj przedstawie dokladniej tylko kilka praktycznych wskazówek dotyczacych wyzszego wyksztalcenia duszy i ducha. (...) Szczególnie musimy pdazyc do wyrobienia w sobie cierpliwosci. Kazdy odruch niecierpliwosci dziala paralizujaco, nawet zabójczo na drzemiace w czlowieku wyzsze zdolnosci, (...) dlatego zadowolenie z najmniejszego chocby osiagniecia, spokój i rozwaga musza coraz bardziej ogarniac jego dusze. (...) Niecierpliwosc zas zwalczyc moze, jesli przyswoi sobie i odda sie nastepujacej mysli: (...) "dla wyksztalcenia mojej duszy i mojego ducha musze wprawdzie robic wszystko, ale bede spokojnie oczekiwal, póki wyzsze potegi nie uznaja mnie godnym pewnego stopnia oswiecenia". Jesli w czlowieku mysl ta nabierze takiej mocy, ze stanie sie wlasciwoscia jego charakteru, wtedy jest na wlasciwej drodze. (...) Np. obrazi mnie ktos. (...) U ucznia wiedzy tajemnej, przy takiej sposobnosci, natychmiast wylania sie mysl: "taka obelga nie zmienia w niczym mojej wartosci"; i wtedy czyni to, co zrobic nalezy wobec obelgi, ze spokojem i zimna krwia, nic z gniewem. (...) Wciaz nalezy miec na uwadze to, ze postapienie w tajemnym wyksztalceniu nie wyraza sie tyle w zewnetrznych objawach, co w delikatnych przemianach zycia uczuciowego i myslowego. (...) W wyzszych dziedzinach bytu pospiechem i niepokojem nie mozna niczego uzyskac. Przede wszystkim musza zamilknac pozadanie i zadza. Sa to wlasciwosci duszy, przed którymi plochliwie pierzcha wszelka wyzsza wiedza. Jakkolwiek bardzo cenne jest wszelkie wyzsze poznanie: nie wolno go pragnac, jesli ma do nas przyjsc. Kto dazy do niego dla samego posiadania go, nie zdobedzie go nigdy. A do tego potrzeba przede wszystkim, abysmy w glebi duszy zdobyli sie na prawde wobec mych. Nie wolno sie nam w niczym ludzic wobec siebie samych. Z wewnetrzna sumiennoscia musimy spojrzec w oblicze swoim bledom, slabosciom i niedolestwu. (...) Jedna jest tylko droga do pozbycia sie swoich bledów i slabosci, a ta jest nalezyte ich poznanie. (...) Czlowiek moze równiez ulepszyc swój rozum i rozsadek, jesli ze spokojem i cierpliwoscia uswiadomi sobie, dlaczego w nim nie domaga. (...) U ucznia wiedzy tajemnej musi zniknac wszelka ciekawosc. O ile to tylko mozliwe, musi odzwyczaic sie od pytania o rzeczy, o których chce wiedziec jedynie dla zaspokojenia osobistej zadzy wiedzy. Powinien pytac tylko o to, co moze mu sluzyc do dopelnienia jego istoty na drodze rozwoju. Przy tym jednak nie powinna oslabnac u niego radosc z wiedzy, oddanie sie jej. (...) Do wyrobienia sie duchowego szczególnie potrzebne jest wyksztalcenie w sobie zyczenia. Nie mozna bowiem wyzbyc sie zyczen. Wszystkiego bowiem, co chcemy uzyskac, powinnismy równiez chciec. A zyczenie spelni sie zawsze, jesli towarzyszyc mu bedzie szczególnie osobliwa sila. Sila ta ma swe zródlo w nalezytym poznaniu. "Nie okreslaj sposobu spelnienia przed poznaniem prawdy w jakiejs dziedzinie" - jest to jedna ze zlotych regul przeznaczonych dla ucznia wiedzy tajemnej. (...) Gdy gniewam sie albo irytuje, tworze mur dookola siebie w swiecie dusz i sily, które maja rozwinac oczy mojej duszy, nie maja dostepu do mnie. (...) Jednak nie wolno mi sobie wyobrazac, ze natychmiast pojawia sie duszne (astralne) zjawiska, gdy sie juz nie bede irytowal. Do tego bowiem potrzebne jest poprzednie rozwiniecie sie we mnie duchowego oka. Jednak zawiazki takiego oka tkwia w kazdym czlowieku. Tak dlugo pozostaje ono nieczynne, dopóki czlowiek zdolny jest do irytacji. (...) Raczej trzeba odtad cierpliwie trwac w tym nieustannym zwalczaniu irytacji, a wtedy pewnego dnia zauwazymy, ze sie to duszne oko rozwinelo. (...) Wielu ulegnie zniecierpliwieniu lub zwatpieniu, gdy przez lata beda zwalczac pewne wlasciwosci duszy, a jasnowidzenie jednak sie nie pojawi. W tym wypadku rozwineli w sobie zapewne jedne wlasciwosci, a innym tym wiecej dali wybujac. Dar jasnowidzenia pojawia sie dopiero po zwalczeniu wszystkich wlasciwosci, które nie pozwalaja rozwinac sie drzemiacym zdolnosciom. (...) Do wlasciwosci, które podobnie jak gniew i irytacja musza byc zwalczone, naleza np. bojazliwosc, zabobon i sklonnosc do uprzedzen, próznosc i zarozumialosc, ciekawosc i zbyteczna paplanina, robienie róznic miedzy ludzmi wedlug zewnetrznych oznak rang, plci, pochodzenia itd. W dzisiejszych czasach bedzie to trudne do zrozumienia, ze zwalczanie takich wlasciwosci ma cos wspólnego z rozwojem zdolnosci poznania. Lecz kazdy badacz wiedzy tajemnej wie, ze ich rozwój zalezny jest bardziej od zwalczania tych wlasciwosci niz od rozwoju inteligencji lub stosowania sztucznych cwiczen. (...) Kloda na drodze tajemnego wyksztalcenia staje sie czlowiekowi równiez wszystko to, co powie bez dokladnego wyjasnienia sobie w myslach. (...) Jesli na przyklad ktos do mnie przemówi, a ja mu mam odpowiedziec, musze dolozyc staran, by raczej uwzglednic jego mniemanie, uczucie, nawet uprzedzenie, niz to, co bym sam w omawianej sprawie mial do powiedzenia. (...) Musi sobie wyrobic sad, jakie by to mialo znaczenie dla drugiego, gdyby swoje zdanie przeciwstawil jego mniemaniu. Nie nalezy z tej przyczyny wstrzymywac sie od wypowiadania swego zdania. (...) Wciaz pojawiac sie bedzie u ucznia tajemnego pewna mysl: “nie o to chodzi, ze mam zdanie inne od kogos drugiego, lecz o to, by ten drugi, po dodaniu czegos z mojej strony, wynalazl, co w zdaniu jego bylo sluszne". Skutkiem takich i podobnych mysli, charakter i sposób postepowania ucznia wiedzy tajemnej przenika pietno lagodnosci, która jest glównym srodkiem calego tajemnego wyszkolenia. (...) Z lagodnoscia zas wytworzy sie wkrótce inny rys duszy: spokojne zwracanie uwagi na wszystkie odcienie zycia duchowego wokól, przy zupelnym przemilczeniu wlasnych. (...) Lagodnosc i milczenie przy prawdziwej cierpliwosci otwieraja dusze na swiat duszny, ducha na swiat duchowy. "Trwaj w spokoju i odosobnieniu, zamknij zmysly na to, co one same przekazaly ci przed twoim tajemnym ksztalceniem, powstrzymaj wszystkie mysli, które wedlug twego dotychczasowego przyzwyczajenia przez ciebie przeplywaly, stan sie zupelnie spokojny i milczacy w swoim wnetrzu i cierpliwie czekaj, a wtedy wyzsze swiaty stwarzac zaczna w tobie duchowe oczy i uszy. (...) Jednak jedynie wtedy, gdy bedziesz mial te zmysly, bedziesz duchowo widzial i slyszal. Gdy tak trwac bedziesz przez chwile w spokoju i odosobnieniu, odejdz nastepnie do swoich codziennych zajec, gleboko sobie przyrzekajac: gdy do tego dojrzeje, uzyskam kiedys to, co mam uzyskac. I nie waz sie zdobywac czegokolwiek od wyzszych poteg samowola". (...) Nie ma zadnych innych przeszkód oprócz tych, które kazdy sobie sam na drodze stwarza, których tez jednak kazdy moze uniknac, jesli tego rzeczywiscie chce. (...) Poza tym wolno mi tu bylo udzielic wiadomosci o takich tylko rzeczach, które nie zagrazaja zadnym niebezpieczenstwem dla zdrowia fizycznego lub duchowego. (...) Mozna jeszcze nieco powiedziec o otoczeniu, w jakim powinny sie odbywac cwiczenia tajemnego ksztalcenia. Jednak sprawa ta w kazdym osobnym przypadku wyglada inaczej. Kto cwiczenia swe wykonuje w otoczeniu przepelnionym egoizmem, np. wspólczesna walka o byt, ten powinien sobie uswiadomic, ze te egoistyczne dazenia nie pozostana bez wplywu na rozwój jego dusznych organów. (...) Ale w kazdym wypadku to dobrze, jesli od czasu do czasu uczen wiedzy tajemnej poszuka cichego otoczenia, spokoju i wewnetrznej godnosci, i wdzieku przyrody. (...) Niechaj jednak nikt z tych, którym dane jest zyc w miescie, nie zaniedbuje dostarczenia rozwijajacym sie organom ducha pokarmu w postaci natchnionych nauk badania duchowego. (...) Wiele jest dróg do szczytów wejrzenia.

 

 

 6. WARUNKI TAJEMNEGO WYSZKOLENIA 

 

Warunki przystapienia do wyszkolenia duchowego sa tego rodzaju, ze nie moze ich nikt ustanawiac samowolnie. (...) W rzeczywistosci nauczyciel wiedzy tajemnej nie moze dac nic innego, jak tylko rady, (...) i nie moze tez nigdy ofiarowac niczego, jesli nie spotka sie z wolna wola poszukujacego wiedzy. Musze jednak zaznaczyc, ze nie wystarcza ogólne pragnienie wyzszej wiedzy, tak naturalne dla wielu. Kto bowiem ma jedynie to pragnienie, bez ochoty wypelnienia szczególowych warunków tajemnego szkolenia, ten niczego nie moze osiagnac. Niech to sobie zapamietaja ci, co skarza sie, ze szkolenie nie przychodzi im lekko. Kto surowych warunków spelnic nie moze lub nie chce, ten musi na razie zrezygnowac z tajemnego ksztalcenia. (...) Kto zazadalby od nauczyciela: wyjaw mi swoje tajemnice, lecz pozostaw mnie przy moich wrazeniach, uczuciach i wyobrazeniach, do których nawyklem, ten zadalby czegos wrecz niemozliwego. p(...) Rozwine tu po kolei warunki dla ucznia wiedzy tajemnej. Zaznaczyc musze z naciskiem, ze przy zadnym z tych warunków nie wymaga sie zupelnego ich wypelnienia, lecz jedynie dazenia do takiego wypelnienia. (...) Chodzi jedynie o wole, o sposób myslenia tego rodzaju, aby wejsc na te droge. Pierwszym warunkiem jest: zwrócic swoja uwage na pielegnowanie zdrowia fizycznego i duchowego. (...) Tylko u zdrowego czlowieka moze pojawic sie zdrowe poznanie. Tajemne wyszkolenie nie wyklucza czlowieka, któremu brak zdrowia; lecz musi ono wymagac od ucznia woli do prowadzenia zdrowego trybu zycia, w którym chodzic bedzie raczej o niedopuszczenie szkodliwych wplywów niz o cos innego. Czlowiek musi w tym dojsc do mozliwie najwiekszej samodzielnosci. (...) Obowiazek musi w wielu wypadkach wziac góre nad zdrowiem, a nawet czesto nad zyciem - a tego nie moze nigdy u ucznia wiedzy tajemnej uczynic przezycie. Moze byc ono jedynie srodkiem wiodacym go do zdrowia i zycia. (...) Nic nie pomoze prowadzenie ascetycznego trybu zycia, jesli pochodzic ono bedzie z tego samego zródla, co inne przezycia. Moze ktos w ascezie takie znalezc upodobanie, jak ktos inny w piciu wina. (...) Szczególnie wazne jest dla ucznia wiedzy tajemnej dazenie do zupelnego zdrowia duchowego. (...) Czyste, spokojne myslenie, pewne odczuwanie sa tu podstawami. Uczen nie powinien bowiem niczego bardziej sie wystrzegac niz sklonnosci do fantazjowania, do podniecenia, do nerwowosci, egzaltacji i fanatyzmu. Musi sobie przyswoic zdrowy poglad na wszystkie okolicznosci zycia, powinien pewnie sie orientowac w zyciu, spokojnie pozwolic przemawiac sprawom do siebie i na siebie dzialac. (...) Gdyby uczen wiedzy tajemnej tych warunków nie spelnil, zamiast w wyzsze swiaty, dostalby sie w krainy wlasnej wyobrazni; w miejsce prawdy pojawilyby sie u niego jego wlasne mysli, do których ma upodobanie. (...) Drugim warunkiem jest poczucie, ze jest sie jednym ogniwem calego zycia. Spelnienie tego warunku zawiera w sobie wiele. (...) Jesli jestem wychowawca, a mój wychowanek nie spelnia tych nadziei, które w nim pokladalem, to uczucie moje powinienem skierowac przede wszystkim nie przeciw niemu, lecz przeciw sobie samemu. Musze do tego stopnia poczuc sie jednoscia z wychowankiem, ze zadam sobie pytanie: "czy to, co mnie u wychowanka nie zadowala, nie jest nastepstwem mego wlasnego czynu?". (...) Od takiego sposobu zapatrywania zmienia sie powoli caly sposób myslenia czlowieka. (...) Przy tym sposobie myslenia zapatruje sie np. na zbrodniarza zupelnie inaczej niz poprzednio. Wstrzymuje sie z sadem i powiadam sobie: "jestem takim samym czlowiekiem jak i on. Moze jedynie wychowanie, które zawdzieczam okolicznosciom, oszczedzilo mi takiego losu". Przyjdzie mi moze wtedy równiez na mysl, ze moze ów blizni stalby sie inny, gdyby moi nauczyciele poswiecili mu równie wiele trudu co i mnie. (...) Wówczas bliskie mi bedzie równiez wyobrazenie, ze jestem jedynie ogniwem w calej ludzkosci i wspólodpowiedzialny za wszystko, co sie dzieje. (...) W tych sprawach reforme rozpoczac moze kazdy jedynie od siebie. Na nic sie zda stawianie ludzkosci ogólnych warunków w duchu powyzszych mysli. (...) Agitatorzy polityczni "wiedza" z reguly, czego nalezy "zadac" od innych ludzi; mniej natomiast mówia o tym, czego by nalezalo zadac od nich samych. Z tym laczy sie bezposrednio trzeci warunek tajemnego wyszkolenia. Wychowanek musi wypracowac w sobie poglad, ze jego mysli i uczucia maja takie samo znaczenie dla swiata, jak jego czyny. Musi poznac, ze zgubne jest zarówno to, ze jakiegos czlowieka nienawidze, jak i to, ze go bije. (...) Z moich czystych uczuc i mysli swiat odnosi same korzysci jak z moich dobrych czynów. Musze uznac, ze uczucia moje pociagaja za soba takie same skutki jak czyny moich rak. Tym samym wyrazony zostal wlasciwie juz czwarty warunek: przyswojenie sobie pogladu, ze istota czlowieka tkwi nie w tym, co zewnetrzne, lecz we wnetrzu. Kto uwaza sie jedynie za produkt swiata zewnetrznego, za wynik swiata fizycznego, nie moze w tajemnym ksztalceniu dojsc do niczego. Podstawa bowiem dla takiego szkolenia jest czucie sie istota duszno-duchowa. Kto takie uczucie w sobie rozwinie, nabywa zdolnosci rozrózniania pomiedzy wewnetrznym poczuciem obowiazku a wynikiem zewnetrznym. (...) Uczen wiedzy tajemnej znalezc musi zloty srodek miedzy tym, co mu dyktuja wymogi zewnetrzne, a tym, co uwaza za sluszne dla swego zachowania sie. Niech nie narzuca swemu otoczeniu czegos, czego ono nie moze zrozumiec, ale musi sie tez zupelnie uwolnic od checi czynienia tylko tego, co moze sie spotkac z uznaniem tego otoczenia. (...) W ten sposób rozwinie w sobie cos, co nazywane jest w wiedzy duchowej “duchowa waga". Na jednej z jej szal lezy “serce otwarte" dla potrzeb swiata zewnetrznego, na drugiej “wewnetrzna moc i niezachwiana wytrwalosc". A tym zaznaczony jest i piaty warunek: wytrwalosc w wykonaniu raz powzietego postanowienia. Uczen wiedzy tajemnej nie powinien niczym dac sie naklonic do odstapienia od raz powzietego postanowienia, z tym jedynym wyjatkiem, gdy spostrzeze, ze jest w bledzie. Kazde postanowienie jest sila, a jesli nawet sila ta nie da bezposredniego wyniku tam, dokad ja przede wszystkim skierowano, dzialac ona bedzie na swój sposób. (...) Ale wszystkie czynnosci wykonywane pod wplywem zadzy nie maja zadnej wartosci wobec swiatów wyzszych. Tu rozstrzyga jedynie milosc do jakiegos czynu. (...) I dojdzie w ten sposób do tego, ze uczen nie bedzie wyczekiwal zewnetrznych dopiero wyników swoich czynów, lecz bedzie znajdowal zamilowanie w samym ich spelnianiu. Nauczy sie ofiarowywac swiatu swoje czyny, cala swoja istote, jakkolwiek by on te ofiare chcial przyjmowac. (...) Szóstym warunkiem jest rozwiniecie uczucia wdziecznosci za wszystko, co czlowieka spotyka. Wiedziec nalezy, ze wlasny byt jest podarunkiem od calego wszechswiata. (...) Do takich mysli musza sie sklaniac ci, co pragna tajemnego wyszkolenia. Kto nie jest w stanie sie im oddac, nie zdola rozwinac w sobie owej wszechmilosci, która jest konieczna do uzyskania wyzszego poznania. (...) A kazde objawienie napelnic mnie musi wdziecznoscia, gdyz staje sie przez nie bogatszym. Wszystkie poznane warunki zjednoczyc sie musza w siódmym: pojmowac zycie nieustannie w tym duchu, jak tego wymagaja powyzsze warunki. Przez to wychowanek stwarza sobie mozliwosc nadania zyciu cechy jednolitosci. (...) Gotów bedzie wyrobic w sobie spokój, jaki musi uzyskac w czasie stawiania pierwszych kroków w tajemnym wyszkoleniu. Jesli ktos ma powazna i szczera wole spelnienia wymienionych warunków, moze sie zdecydowac na tajemne ksztalcenie. (...) Niejeden powie moze, ze spodziewal sie szkolenia o mniej surowych formach. Lecz wszystko, co wewnetrzne, musi byc doswiadczone w czyms zewnetrznym. (...) Ci jedynie lekcewaza sobie surowe formy, co nie wiedza, ze wewnetrzne musi znalezc swój wyraz w zewnetrznym. Prawda, ze chodzi o ducha jakiejs sprawy, a nie o forme. Ale jak forma jest bezwartosciowa bez ducha, tak bezczynny bylby duch, gdyby nie stworzyl sobie formy. Postawione warunki moga ucznia wiedzy tajemnej uczynic dosc silnym, by zdolal wypelnic dotychczasowe i sprostal dalszym wymaganiom, które uczen wiedzy tajemnej musi sobie postawic. (...) A na zaufaniu i prawdziwej milosci do ludzi musi byc oparte cale dazenie do prawdy. Musi byc na nich oparte, chociaz nie moze brac z nich swego poczatku, lecz moze jedynie wyplywac z sily wlasnej duszy. A milosc do ludzi musi sie przerodzic w milosc do wszystkich istot, a nawet do calego bytu. Kto wspomnianych warunków nie spelni, nie bedzie tez mial pelnej milosci do wszelkiego budowania. (...) Uczen wiedzy tajemnej musi dojsc do tego, ze nigdy nie zniszczy niczego dla samego zniszczenia, nie tylko w czynach, ale równiez w slowach, uczuciach czy myslach. Dla niego ma istniec radosc z powstawania, z istnienia; i wtedy tylko wolno mu bedzie przylozyc reke do jakiegos zniszczenia, gdy bedzie tez i w stanie ze zniszczenia i przez zniszczenie przyczynic sie do nowego zycia. Nie rozumie sie przez to, ze uczniowi wiedzy tajemnej wolno przypatrywac sie rozplenianiu sie zlego; lecz nawet w zlu musi wyszukiwac takie strony, z pomoca których móglby je zamienic na dobro. Coraz jasniejszym bedzie mu sie stawac to, ze najlepszym zwalczaniem zlego i niedoskonalego jest tworzenie dobrego i doskonalego. (...) Kto zamierza rozpoczac tajemne ksztalcenie, (...) powinien byc zdolnym do skupienia sie, gdyz bedzie musial uczyc sie, czego jeszcze nie wie. Ze skupieniem musi spogladac ku temu, co mu sie odslania. Praca i skupienie sa podstawowymi umiejetnosciami, które musza byc wymagane od ucznia wiedzy tajemnej. (...) Jedynie milosc do pracy, nie do wyniku, posuwa naprzód. A jesli uczen szuka zdrowego myslenia i pewnego sadu, niech powatpiewaniem i niedowierzaniem nie pomniejsza swego skupienia. (...) Stale powinnismy miec na uwadze to, ze tego, co juz potrafimy osadzic, nie potrzebujemy juz wiecej sie uczyc. Kto zatem chce jedynie sadzic, nie moze w ogóle niczego sie nauczyc. W tajemnym wyszkoleniu chodzi jednak o uczenie sie. Musi sie tu miec tylko i wylacznie wole, byc tym, który ma sie uczyc. Jesli czegos nie mozemy zrozumiec, wtedy lepiej zupelnie nie sadzic, niz osadzac. (...) Im bardziej rozszerza sie widnokrag czlowieka, tym czynnosci, które ma do spelnienia, staja sie bardziej delikatne. Dlatego wlasnie, ze tak sie sprawy maja odnosnie do wyzszych dziedzin, ludzie dochodza do tak odmiennych "zapatrywan" i "punktów widzenia". Jednak i odnosnie do tychze wyzszych prawd istnieje w rzeczywistosci tylko jedno zdanie. (...) Ten tylko dojsc moze do zdania odmiennego od prawdziwego, kto bez nalezytego przygotowania sadzi wedlug swoich ulubionych wyobrazen, nawyklych mysli, itp. (...) Jest to zupelnie sluszne, ze prawda i wyzsze zycie zamieszkuja kazda ludzka dusze, i ze kazdy sam moze i musi ja znalezc. Ale leza one gleboko i mozna je wydobyc z glebi jedynie po usunieciu przeszkód. Rad w tym kierunku udzielic moze tylko ten, kto ma doswiadczenie w wiedzy tajemnej. Rady takiej udziela wiedza duchowa. Nie narzuca ona nikomu prawdy, nie oglasza zadnych dogmatów, ale wskazuje droge. Wprawdzie kazdy sam móglby te droge znalezc, lecz moze dopiero po wielu wcieleniach; stad to, co uzyskuje sie przez tajemne wyszkolenie, jest skróceniem drogi. Czlowiek dochodzi przez to wczesniej do tej chwili, w której wspóldzialac moze w swiatach, gdzie praca duchowa przyspiesza sie zbawienie i rozwój ludzkosci. (...)

 

 

7. O KILKU SKUTKACH WTAJEMNICZENIA 

Jest zasada wiedzy tajemnej, aby poswiecajacy sie jej czynil to z pelna swiadomoscia. Nie powinien podejmowac sie niczego, nie powinien wykonywac zadnych cwiczen, których skutki bylyby mu nie znane. (...) Podam tu tylko niektóre z przykladów oddzialywan na dusze ucznia. Dopiero po zaznajomieniu sie z opisanymi tutaj sprawami mozna z pelna swiadomoscia podjac sie cwiczen, wiodacych do poznania swiatów nadzmyslowych. I jedynie ten, kto tak postepuje, jest prawdziwym uczniem wiedzy tajemnej. (...) U uprawiajacego w tym duchu cwiczenia, opisane w poprzednich rozdzialach (o zdobywaniu nadzmyslowego poznania), zachodza z poczatku pewne zmiany w tak zwanym organizmie duszy. Organizm ten jest widzialny tylko dla jasnowidza. Mozna go porównac z mniej lub wiecej duchowo-duszno swiecacym oblokiem, w srodku którego znajduje sie fizyczne cialo czlowieka. W tym organizmie widoczne staja sie popedy, zadze namietnopsci, wyobrazenia itd.* (...)  * Przy wszystkich nastepnych opisach nalezy pamietac o tym, ze np. przez "widzenie" pewnej barwy rozumie sie widzenie (ogladanie) duchowe. Gdy w jasnowidzacym poznaniu mówi sie "widze czerwien", oznacza to: "mam w dziedzinie duszno-duchowej przezycie, które odpowiada fizycznemu przezyciu przy odbieraniu wrazenia czerwonej barwy". Otóz im dalej czlowiek postepuje w rozwoju swej duszy, tym bardziej prawidlowemu rozczlonkowaniu ulega jego organizm duszny. (...) Lecz takze w nie uporzadkowanym w ten sposób organizmie duszy jasnowidz moze zauwazyc pewien twór, pewne zjawisko odcinajace sie od otoczenia. Przebiega on z wnetrza glowy do srodka ciala fizycznego. Przedstawia sie jako rodzaj samodzielnego ciala, majacego pewne organy. Te narzady, które najpierw bede tutaj omawiac, duchowo zauwazyc mozna w poblizu nastepujacych fizycznych czesci ciala: pierwszy pomiedzy oczami, drugi w poblizu krtani, trzeci w okolicy serca, czwarty lezy w okolicy tak zwanego dolka zoladkowego, piaty i szósty maja swe siedlisko w dolnej czesci ciala. Znawcy wiedzy tajemnej twory te nazywaja "kolami" (czakrami) albo "kwiatami lotosu". (...) Otóz te "kwiaty lotosu" sa u czlowieka nie rozwinietego ciemnej barwy, spokojne i nieruchome. U jasnowidzacego natomiast sa w ruchu i maja swietlane odcienie. (...) Zatem gdy uczen wiedzy tajemnej rozpoczyna swe cwiczenia, najpierw rozjasniaja sie jego kwiaty lotosu, potem zaczynaja sie obracac. Z uruchomieniem kól rozpoczyna sie zdolnosc jasnowidzenia. Bowiem te "kwiaty" sa zmyslowymi narzadami duszy. (...) Duchowy narzad zmyslu znajdujacy sie w poblizu krtani umozliwia jasnowidzace przenikniecie sposobu myslenia innej istoty dusznej, pozwala równiez na glebszy wglad w rzeczywiste prawa zjawisk przyrodniczych. Narzad w okolicy serca umozliwia jasnowidzacemu poznanie nastroju innych dusz. Wyksztalciwszy go, mozna tez rozpoznawac pewne glebsze sily u zwierzat i roslin. Zmyslem w poblizu tak zwanego dolka zoladkowego rozpoznajemy uzdolnienia i talenty dusz; mozna wniknac, jaka role w gospodarstwie przyrody pelnia zwierzeta, rosliny, kamienie, metale, zjawiska atmosferyczne, itd. Organ w poblizu krtani ma szesnascie "platków kwiatowych" albo "szprych", narzad w poblizu serca dwanascie, zas lezacy w poblizu dolka zoladkowego dziesiec. Otóz z wyksztalceniem tych narzadów zmyslowych pozostaja w zwiazku pewne czynnosci duszne. (...) Osiem z szesnastu platków kwiatu lotosu bylo wyksztalconych w pradawnej przeszlosci w jednym z poprzednich stopni rozwoju czlowieka. (...) Osiem pozostalych czlowiek moze sam wyksztalcic swiadomymi cwiczeniami. Uczyni przez to swiecacym i uruchomi caly kwiat lotosu. Z rozwinieciem kazdego z szesnastu platków zwiazane jest uzyskanie pewnych wlasnosci. Lecz, jak juz zaznaczylem, czlowiek moze tylko osiem z nich rozwinac swiadomie; osiem pozostalych pojawi sie wtedy samo przez sie. (...) Czlowiek otoczyc musi uwaga i staraniem pewne czynnosci duszy, które wykonuje zazwyczaj beztrosko i nieuwaznie. Jest osiem takich czynnosci. Pierwsza jest sposób, w jaki przyswajamy sobie wyobrazenia. Zazwyczaj pod tym wzgledem czlowiek zdaje sie zupelnie na przypadek. (...) Dopóki tak postepuje, jego szesnastoplatkowy kwiat lotosu pozostaje w stanie zupelnej bezczynnosci. Dopiero gdy wezmie w swe rece samowychowanie w tym kierunku, kwiat ten budzi sie do czynu. W tym celu czlowiek powinien uwazac na swe wyobrazenia, kazde bowiem wyobrazenie powinno zyskac dla niego na znaczeniu. Powinien w nim widziec pewne okreslone poselstwo, wiesc o sprawach swiata zewnetrznego. I nie powinien zadowalac sie wyobrazeniami nie majacymi takiego znaczenia. (...) Druga czynnosc duszy dotyczy w podobny sposób postanowien czlowieka. Nawet o najbardziej niepozornej rzeczy powinien on postanawiac po pelnym namysle. Nie powinien pozwalac swej duszy na zadne bezmyslne dzialanie, na jakakolwiek czynnosc nie majaca znaczenia. (...) Trzecia czynnosc odnosi sie do mówienia. Z ust ucznia powinno wychodzic tylko to, co ma sens i znaczenie. (...) Powinien on unikac zwyczajnego sposobu zabawiania sie, gadania piate przez dziesiate, jednak nie powinien przy tym unikac obcowania z ludzmi. Wlasnie w tym obcowaniu jego mowa powinna zyskiwac na znaczeniu. Winien byc zawsze gotów z kazdym mówic, kazdemu dac odpowiedz, lecz ma to czynic z rozmyslem, z rozwaga pod kazdym wzgledem. (...) Czwarta czynnoscia duszy jest uregulowanie dzialan zewnetrznych. Uczen usiluje tak pokierowac swoimi czynami, aby dostroily sie one do czynów innych ludzi i do zdarzen majacych miejsce w najblizszym otoczeniu. Zaniecha czynnosci, gdy spostrzeze, ze przeszkadza ona innym lub ze jest sprzeczna z tym, co sie wokól niego dzieje. (...) Gdy wypadnie mu dzialac pod wplywem pobudek zewnetrznych, uwazac bedzie troskliwie, aby zadaniu swemu odpowiedziec najlepiej. Gdy zamierzy dzialac z wlasnego popedu, rozwazy najdokladniej skutki swego dzialania. Jako piate wezmiemy tutaj pod uwage kierowanie calym swym zyciem. Uczen usiluje zyc zgodnie z przyroda i duchem. W niczym sie nie goraczkuje i w niczym sie nie leni. (...) Uwaza zycie za sposobnosc do pracy i stosownie do tego postepuje. (...) Szóste dotyczy dazen czlowieka. Uczen bada swoje zdolnosci, swoja wiedze i dziala w zgodzie z takim samopoznaniem. Nie porywa sie na to, co przekraczaloby jego sily, ale i nie zaniedbuje tez niczego, co granic ich nie przekracza. Z drugiej strony stawia sobie cele zgodne z idealami, z wielkimi obowiazkami czlowieka. (...) Siódmym dazeniem w jego zyciu dusznym jest wyciagniecie z zycia mozliwie najwiekszej nauki. Uczen nie pominie zadnej sposobnosci do zgromadzenia potrzebnego mu w zyciu doswiadczenia. Jesli jakas czynnosc spelnil nienalezycie i niedoskonale, staje sie to pobudka do wypelnienia w przyszlosci podobnej poprawnie i doskonale. Widzac czynnosci innych, obserwuje je w podobnym celu. Usiluje zgromadzic sobie bogaty skarb doswiadczen i stale pilnie zasiega jego rady. (...) Na koniec ósme - polega ono na tym, ze uczen musi spogladac od czasu do czasu w swoje wlasne wnetrze. Sam w sobie musi sie zaglebiac, troskliwie zasiegac swojej wlasnej rady, tworzyc i wypróbowywac swe zasady zyciowe, przebiegac w myslach swe umiejetnosci, rozwazac swe obowiazki, rozmyslac nad trescia i celem zycia itd. (...) Bowiem od takich cwiczen zalezy wyksztalcenie daru jasnowidzenia. (...) Kto mysli lub mówi nieprawde, zabija cos w zalazku szesnastoplatkowego kwiatu lotosu. Prawdomównosc, szczerosc, uczciwosc sa pod tym wzgledem silami twórczymi, a klamstwo, obluda, nieuczciwosc - silami niszczacymi. (...) Dopóki takie prowadzenie zycia przychodzi jeszcze z trudem, nie moze pojawic sie dar jasnowidzenia. Nie jest jeszcze dojrzaly, kto na opisane czynnosci musi zwracac szczególna uwage. Pierwsze slady jasnowidzenia pojawia sie dopiero wtedy, gdy czlowiek potrafi zyc w opisany sposób tak, jak to zwykle czyni z przyzwyczajenia. (...) Istnieja pewne wskazówki do rozwiniecia tego szesnastoplatkowego kwiatu lotosu w inny sposób. Prawdziwa wiedza duchowa odrzuca tego rodzaju wskazówki. Wioda one bowiem do zniszczenia fizycznego zdrowia i do moralnej zguby. (...) W razie pojawienia sie pewnego daru jasnowidzenia, wyksztalcenie jakiegos spaczonego kwiatu lotosu powoduje nie tylko zludzenia i fantastyczne wyobrazenia, lecz równiez zboczenia i brak ostoi w codziennym zyciu. (...) W razie nieprawidlowego wyszkolenia latwo ujawniaja sie jedynie niegdys uprzednio rozwiniete platki, a te, które na nowo nalezy wyksztalcic, marnieja. Szczególnie zdarza sie to wtedy, gdy przy szkoleniu za malo uwagi zwraca sie na logiczne rozumowe myslenie. Jest rzecza najwiekszej wagi, by uczen wiedzy tajemnej byl czlowiekiem rozumnym i myslal jasno. Kolejna wazna rzecza jest staranie sie o najwieksza jasnosc w mowie. (...) Uczniowie wiedzy tajemnej na poczatku nauki zazwyczaj dziwia sie, ze ludzie duchowo juz wyszkoleni tak malo okazuja zainteresowania ich przezyciami. Otóz byloby to dla nich najkorzystniejsze, aby o swych przezyciach zachowywali calkowite milczenie i nie chcieli niczego omawiac, nawet tego, czy zle, czy dobrze udaje sie im wykonywanie cwiczen lub przestrzeganie wskazówek. (...) Oglednosc w tworzeniu i wypowiadaniu sadów powoli stanie sie szczególnym znamieniem ucznia wiedzy tajemnej. Wzrasta natomiast jego zdolnosc do odbierania wrazen i doswiadczen, którym w milczeniu pozwala przewijac sie przed soba celem zebrania jak najwiecej danych do wydania sadu. (...) W podobny sposób, jak ów szesnastoplatkowy, ksztaltuje sie w poblizu serca dwunastoplatkowy kwiat lotosu. I tego kwiatu polowa platków równiez istniala i byla czynna w jednym z minionych stanów rozwoju czlowieka. Zatem tych szesciu platków nie potrzeba juz szczególnie wyksztalcac w procesie tajemnego szkolenia. (...) I znów celem przyspieszenia ich rozwoju uczen musi pewnym czynnosciom duszy swiadomie nadawac okreslony kierunek. Otóz trzeba sobie zdac z tego sprawe, ze spostrzezenia poszczególnych zmyslów duchowych i dusznych posiadaja odmienny charakter. Dwunastoplatkowy kwiat lotosu komunikuje nam co innego niz kwiat szesnastoplatkowy. Ten ostatni spostrzega postacie. Rodzaj mysli wlasciwy dla pewnej duszy, prawa przebiegu jakiegos zjawiska przyrody jawia sie szesnastoplatkowemu kwiatu lotosu jako postacie. Lecz postacie te nie sa sztywne i spokojne, ale sa to formy ruchliwe, wypelnione zyciem. (...) Calkiem inne spostrzezenia odslaniaja sie za posrednictwem dwunastoplatkowego kwiatu lotosu. Rodzaj tych spostrzezen scharakteryzowac mozna w przyblizeniu, okreslajac je jako duszne "cieplo i zimno". Jasnowidz uposazony tym zmyslem czuje takie duszne cieplo i zimno wyplywajace z figur spostrzeganych za pomoca szesnastoplatkowego kwiatu lotosu. (...) Mimochodem wspomne tutaj, ze w trakcie tajemnego szkolenia nigdy nie wyksztalca sie jednego tylko zmyslu bez drugiego. (...) Z wyksztalceniem sie dwunastoplatkowego kwiatu lotosu jasnowidzacy nabywa glebokiego zrozumienia przejawów przyrody. Wszystko, co polega na wzrastaniu, rozwijaniu sie - wydziela duszne cieplo, a co jest w stanie przemijania, rozkladu - pojawia sie z cecha dusznego zimna. Do rozwiniecia tego zmyslu nalezy dazyc w nastepujacy sposób. Pierwsza rzecza, na która uczen powinien w tej sprawie zwracac uwage, jest uporzadkowanie toku swych mysli (tak zwana kontrola mysli). Podobnie jak szesnastoplatkowy kwiat lotosu osiaga swój rozwój pod wplywem prawdziwych mysli o donioslym znaczeniu, tak kwiat dwunastoplatkowy dzieki wewnetrznemu opanowaniu toku mysli. (...) Im bardziej jedna mysl wyplywa z drugiej i im bardziej unikamy wszelkiej nielogicznosci, tym bardziej organ ten nabiera wlasciwego sobie ksztaltu. (...) W ciszy, w swoim wnetrzu, uczen stara sie nadac logiczny, rozsadny kierunek burzliwie atakujacym go myslom z zewnatrz. (...) Wtóre polega na wprowadzeniu takiej samej konsekwencji do swego dzialania (kontrola czynnosci). (...) Po wykonaniu jakiejs czynnosci uczen stosuje do niej nastepna, w ten sposób, by wynikala w logiczny sposób z poprzedniej. (...) Trzecim z rzedu jest wyrobienie w sobie wytrwalosci. Dopóty zakreslony cel uczen moze uwazac za sluszny, dopóki nie da sie odwiesc od niego zadnymi ubocznymi wplywami. (...) Czwartym z rzedu jest wyrozumialosc (tolerancja) wobec ludzi, innych istot, a takze wobec faktów. Uczen tlumi w sobie wszelka zbedna krytyke wzgledem tego, co niedoskonale, zle i liche; stara sie raczej pojac wszystko, z czym sie spotyka. (...) Jesli ucznia wiedzy tajemnej spotka jakakolwiek przykrosc, nie rozwodzi sie nad nia w ujemnych sadach, lecz przyjmuje ja jako rzecz nieunikniona i w miare swoich sil stara sie skierowac sprawe na dobro. Cudzego zdania nie rozwaza jedynie z perspektywy swego stanowiska, lecz stara sie wejsc w to cudze polozenie. Piatym jest brak uprzedzen wobec wszelkich zjawisk zycia. Mówie tu zwlaszcza o "wierze" i "ufnosci"... Uczen wiedzy tajemnej odnosi sie z ta ufnoscia do kazdego czlowieka, do kazdej istoty. (...) Gdy otrzymuje jakas wiadomosc, nie mówi: "nie wierze temu, poniewaz nie zgadza sie to z moim dotychczasowym zdaniem". Gotów jest raczej w kazdej chwili swoje zdanie lub poglad wedlug nowego ocenic i sprostowac. Stale zachowuje wrazliwosc na wszystko, co go spotyka. Wierzy w skutecznosc tego, czego sie podejmuje. Wyzwala swe jestestwo z chwiejnosci i niedowiarstwa. Podejmujac jakies postanowienie, wierzy w jego sile. (...) Jest to ta "wiara, co potrafi przenosic góry". Szóstym jest zdobycie pewnej równowagi zyciowej (statecznosci). Uczen stara sie zachowywac jednakowy nastrój, bez wzgledu na to, czy spotyka go cierpienie, czy radosc. Odzwyczaja sie od nieustannego wahania sie pomiedzy "bezmierna radoscia" a "nieutulonym smutkiem". (...) Jesli do tego wszystkiego, co tutaj wymienilem, dolaczy sie jeszcze przestrzeganie pewnych przepisów, które uczen otrzymac moze jedynie ustnie od nauczyciela wiedzy tajemnej, nastepuje pewne przyspieszenie rozwoju kwiatu lotosu. Jednak podane tu wskazówki prowadza bezwarunkowo do rzeczywistego duchowego wyksztalcenia. (...) Gdyby uczen przystapil do wyszkolenia tajemnego bez przestrzegania tychze wskazówek, móglby wstapic w wyzsze swiaty jedynie z niedorozwinietym widzeniem myslowym i zamiast poznania prawdy podlegalby jedynie zludzeniom i iluzjom. Pod pewnym wzgledem stalby sie jasnowidzacym, w rzeczywistosci podlegalby jedynie wiekszej slepocie niz poprzednio. (...) Z tego to wlasnie powodu w tych sprawach potrzebna jest cierpliwosc. (...) Szczególnie subtelnej natury sa duszne zabiegi potrzebne do rozwiniecia dziesiecioplatkowego kwiatu lotosu. Bowiem chodzi tu o nauczenie sie opanowywania wrazen zmyslowych w swiadomy sposób. (...) Zwyczajnie czlowiek wcale nie zdaje sobie sprawy, jakie okolicznosci wplywaja na jego pomysly, jego wspomnienia, i co je wywoluje. (...) Jaki wplyw maja na nasze zycie sprawy, o których dowiedzielismy sie lub przeczytalismy, bez uswiadomienia sobie zwiazku z naszej strony. (...) Rozwazajac podobne sprawy, mozna wyobrazic sobie, jakie zródlo zludzen i urojen swój poczatek bierze z takich spraw. Ten zas, co zamierza wyksztalcic swój dziesiecioplatkowy kwiat lotosu, musi zatamowac takie zródlo. Bowiem za pomoca tego kwiatu lotosu mozna spostrzegac przymioty ukryte gleboko w duszach. Lecz spostrzezenia te mozemy uwazac za wiarygodne dopiero wtedy, gdy juz zupelnie j wyswobodzilismy sie z wymienionych zludzen. (...) trzeba doprowadzic do tego, aby rzeczywiscie nie przyjmowac wrazen, których podejmowac nie chcemy. Taka zdolnosc wyksztalcic mozna jedynie dzieci silnemu wewnetrznemu zyciu. Musimy osiagnac Wola to, ze pozwolimy dzialac na siebie rzeczom, na które zwracamy uwage, a staniemy sie odporni na wrazenia, ku którym rozmyslnie sie nie zwracamy. Na co patrzymy, to powinnismy chciec widziec, na co zas nie zwracamy uwagi, powinno faktycznie dla nas nie istniec. (...) Uczen powinien unikac wszelkiego bezmyslnego rozgladania sie i nasluchiwania. Powinno dla niego istniec jedynie to, ku czemu zwróci swe ucho lub oko. Powinien cwiczyc sie w tym, aby w najwiekszym halasie nie slyszal niczego, jesli slyszec nie chce; powinien uczynic swe oko niewrazliwym na rzeczy, na które specjalnie nie zwraca uwagi. Musi sie otoczyc jakby dusznym pancerzem przeciwko wszelkim nieswiadomym wrazeniom. Szczególna w tym kierunku musi miec piecze nad zyciem myslowym. Przyjmuje pewna mysl i usiluje w dalszym ciagu myslec tylko o tym, co zupelnie swiadomie, z zupelna swoboda moze nawiazac do tej mysli. Dowolne pomysly odrzuca. Jesli zywi np. ku czemukolwiek wyrazna antypatie, zwalcza ja i stara sie nawiazac swiadomy stosunek do tej rzeczy. W ten sposób do jego dusznego zycia bedzie sie wtracac coraz mniej nieswiadomych czynników. (...) Zyciem ucznia wiedzy tajemnej w zupelnosci musi zawladnac uwaga, a na co uwagi zwrócic nie chcemy lub zwracac nie powinnismy, tego rzeczywiscie musimy umiec do siebie nie dopuscic. Jesli do takiego samowychowania dolaczymy medytacje kierujaca sie odpowiednimi wskazówkami wiedzy duchowej, we wlasciwy sposób dojrzewa w nas kwiat lotosu znajdujacy sie w okolicy dolka zoladkowego, a to, co za posrednictwem poprzednio opisanych duchowych narzadów zmyslowych posiadalo jedynie ksztalt i cieplo, nabiera teraz duchowego swiatla i barwy. Przez to odslaniaja sie np. talenty i zdolnosci dusz, sily i ukryte wlasnosci w przyrodzie. Staje sie przez to widzialna barwna aura ozywionych istot. (...) Od wyksztalcenia opisanego wyzej kwiatu lotosu trudniejsze jest wyksztalcenie kwiatu szescioplatkowego, znajdujacego sie w srodku ciala. Dla jego wyksztalcenia starac sie bowiem trzeba o zupelne przenikniecie swiadomosci calego czlowieka, tak by cialo, dusza i duch znalazly sie w doskonalej harmonii. (...) Cialo nalezy tak uszlachetnic i oczyscic, aby organy jego nie parly do niczego, co nie dzieje sie w sluzbie duszy i ducha. (...) Duch zas nie powinien byc zmuszony, jak dozorca niewolników, do wladania dusza nakazami obowiazku i prawami, lecz prawa te i obowiazki dusza powinna wypelniac z wlasnej i nieprzymuszonej woli. (...) Uczen musi rozwinac wolna dusze, zachowujaca równowage pomiedzy zmyslowoscia a uduchowieniem. Musi doprowadzic do tego, aby mógl powierzyc sie swej zmyslowosci, bowiem tak ma byc ona oczyszczona, by utracila moc sciagania go w dól ku sobie. (...) Cnota, do której dopiero potrzeba sie przymuszac, w tajemnym ksztalceniu nie ma zadnej wartosci. (...) Rozsadne wyrzeczenie sie jest w pewnej sytuacji o wiele wieksza zdobycza niz zdobywanie rzeczy nie bedacych w danych warunkach do osiagniecia. (...) Kto rozwinal szescioplatkowy kwiat lotosu, dochodzi do obcowania z istotami nalezacymi do wyzszych swiatów, ale tylko wtedy, jesli ich jestestwa pojawiaja sie w swiecie dusznym. Tajemne szkolenie nie poleca rozwijania tego kwiatu lotosu, dopóki uczen nie poczyni wielkich postepów na drodze, po której wzniesc moze swego ducha w swiat jeszcze wyzszy. (...) W przeciwnym razie uczen popada w zamieszanie i niepewnosc. Wprawdzie nauczylby sie widziec, lecz brak by mu bylo zdolnosci oceny widzianych rzeczy w nalezyty sposób. (...) Do uzyskania pewnosci w tych swiatach nie wystarczy wyksztalcenie kwiatów lotosu, lecz do swego rozporzadzenia jeszcze musi tu miec wyzsze organy. Przystapie zatem do ich omówienia. (...) Opisane powyzej wyksztalcenie ciala dusznego umozliwia czlowiekowi postrzeganie zjawisk nadzmyslowych. Kto jednak chce w tym swiecie rzeczywiscie sie wyznawac, temu nie wolno zatrzymac sie na tym stopniu rozwoju. (...) Czlowiek musi byc w stanie samodzielnie, z pelna swiadomoscia, regulowac i wladac ruchem swych organów duchowych. (...) Aby to uczynic, musi odkryc w sobie zdolnosc slyszenia tak zwanego "wewnetrznego slowa". Dla osiagniecia tego slowa musi w sobie rozwinac nie tylko cialo astralne, lecz takze cialo eteryczne. Jest to owe subtelne cialo pokazujace sie jasnowidzacemu jako rodzaj sobowtóra ciala fizycznego. Jest ono w pewnej mierze stopniem posrednim pomiedzy tym cialem a cialem dusznym. Obdarzony zdolnosciami jasnowidzacymi moze sobie z zupelna swiadomoscia odsugerowac cialo fizyczne stojacego przed nim czlowieka. Na wyzszym stopniu jest to cos podobnego do cwiczen uwagi ze stopnia nizszego. (...) Cialo eteryczne w przyblizeniu ma wielkosc i ksztalt ciala fizycznego, tak ze wypelnia równiez mniej wiecej te sama przestrzen, która zajmuje cialo fizyczne. (...) Jego zasadnicza barwa jest inna od siedmiu barw zawartych w teczy. Kto ja potrafi dostrzec, pozna barwe wlasciwie nie istniejaca dla zmyslowego spostrzegania. Najlepiej jeszcze da sie porównac z barwa mlodego kwiatu brzoskwini. Jesli chce sie ogladac cialo eteryczne zupelnie samo dla siebie za pomoca wspomnianego wyzej cwiczenia uwagi, ze spostrzegania trzeba równiez wylaczyc zjawisko ciala astralnego. (...) Otóz czastki ciala eterycznego sa u czlowieka w nieustannym ruchu. Niezliczone prady przeciagaja przezen na wszystkie strony. Prady te podtrzymuja i reguluja zycie. (...) Wymienione prady i ruchy poczatkowo sa zupelnie niezalezne od woli i swiadomosci czlowieka. (...) Dopiero na pewnym stopniu, na tym polega wyzszy rozwój, do pradów i ruchów ciala eterycznego, niezaleznych od swiadomosci czlowieka, dolaczaja sie prady i ruchy swiadomie przez niego powodowane. Gdy uczen doprowadzil swe wyszkolenie do tego stopnia, ze opisane w poprzednich rozdzialach kwiaty lotosu zaczynaja sie juz poruszac, wykonal juz zarazem niejedno z tego, co wiedzie do wywolania okreslonych pradów i ruchów w jego ciele eterycznym. Celem tego rozwoju jest wytworzenie w okolicy fizycznego serca pewnego rodzaju osrodka, z którego wychodza prady i ruchy o najprzerózniejszych duchowych barwach i ksztaltach. Ten osrodek (...) swieci i mieni sie duchowo w najprzerózniejszych barwach i ukazuje ksztalty o wielkiej regularnosci mogace szybko sie zmieniac. I dalsze ksztalty i barwy wybiegaja od tego narzadu do czesci reszty ciala, a równiez i poza jego obreb, przebiegajac i przeswiecajac cale cialo duszne. Lecz najwazniejsze z tych pradów ida ku kwiatom lotosu. Przebiegaja ich poszczególne platki i reguluja ich obrót, potem wyplywaja ze szczytów platków na zewnatrz, by zgubic sie w przestrzeni zewnetrznej. (...) W szczególnie bliskim stosunku do opisanego osrodka znajduje sie kwiat lotosu dwunastoplatkowy. Do niego to prady te wplywaja bezposrednio. A poprzez ten kwiat z jednej strony przechodza do szesnastoplatkowego - a z drugiej (dolnej) - do osmio-, szescio- i czteroplatkowego kwiatu lotosu. I uklad ten jest przyczyna, dlaczego tak szczególne staranie musi sie poswiecac przy tajemnym wyksztalceniu dwunastoplatkowemu kwiatu lotosu. (...) Jesli uczen wiedzy tajemnej wypelnia przepisane wskazówki, przysparza swemu cialu eterycznemu takich pradów i ruchów, które sa w harmonii z prawami i rozwojem swiata, do którego czlowiek nalezy. (...) W pewnych chwilach uczen musi swoja dusze calkowicie przepoic trescia cwiczen, niejako calkiem nimi sie wypelnic. Rozpoczyna sie od zupelnie prostych rzeczy to, co szczególnie nadaje sie do poglebienia, uwewnetrznienia rozumnego i rozsadnego myslenia glowa. Myslenie to uwalniamy i czynimy niezaleznym od wszelkich wrazen i doswiadczen. Poniekad ujmuje sie je w jeden punkt, który w zupelnosci jest w mocy czlowieka. Przez to stwarza sie tymczasowy osrodek dla pradów ciala eterycznego, który na razie znajduje sie nie w okolicy serca, lecz w glowie. (...) Zupelnym powodzeniem uwienczone bedzie tylko takie wyszkolenie, które ten osrodek najpierw wytworzy. Gdyby zaraz z poczatku osrodek ten zostal przesuniety w okolice serca, poczatkujacy jasnowidz móglby wprawdzie uzyskac pewne wglady w swiaty wyzsze, nie móglby jednak uzyskac nalezytej swiadomosci zwiazku tych wyzszych swiatów z naszym swiatem zmyslowym. (...) Po nalezytym wzmocnieniu osrodek ten przemieszcza sie dalej w dól, w okolice krtani. Przejawia sie to dalszym wykonywaniem cwiczen koncentracyjnych. Wtedy promieniuja z tego miejsca charakterystyczne ruchy ciala eterycznego. (...) Dalsze cwiczenie czyni ucznia zdolnym do samoistnego okreslania polozenia ciala eterycznego. (...) Zdolnosc te stwarzaja prady przebiegajace mniej wiecej wzdluz obu rak, a osrodkowym ich punktem jest dwu piatko wy kwiat lotosu w okolicy oczu. (...) W nastepstwie prady te rozwidlaja sie i rozgaleziaja w najsubtelniejszy sposób, stajac sie pewnego rodzaju plecionka, która jakby siatka, staje sie powloka calego ciala eterycznego. (...) Poprzednio nie mial on zadnej oslony, tak ze sily zywotne z powszechnego morza zyciowego wyplywaly zen bezposrednio, obecnie wplywy zewnetrzne musza przebiegac przez te oslonke. Dzieki temu czlowiek staje sie wrazliwy na te zewnetrzne prady. Staja sie one dla niego widoczne. A wtedy nadchodzi czas przesuniecia osrodka calego systemu pradów i ruchów w okolice serca. Znów uzyskuje sie to przez dalsze kontynuowanie cwiczen koncentracyjnych i medytacyjnych. Tym samym czlowiek osiaga stopien, na którym otrzymuje dar "wewnetrznego slowa". Wszystkie rzeczy obecnie zyskuja dla niego nowe znaczenie. Staja sie w pewnej mierze duchowo slyszalne w najbardziej wewnetrznej swej istocie - mówia czlowiekowi o wlasciwej swej istocie. (...) Tym samym czlowiek wkracza w swiat duchowy. Dochodzac az dotad, zaczyna w nowy sposób rozumiec to, co mówili wielcy nauczyciele ludzkosci. (...) Bowiem ton ich slów towarzyszy ruchom i rytmom, które obecnie sam w sobie wyksztalcil. Teraz moze wiedziec bezposrednio, ze tacy ludzie jak Budda lub Ewangelisci nie wypowiadali swoich wlasnych objawien, lecz objawienia, które plynely ku nim od najbardziej wewnetrznej istoty rzeczy. (...) Wiedza duchowa mówi o czterech przymiotach, które czlowiek musi zdobyc na tak zwanej sciezce, by wzniesc sie do wyzszego poznania. Pierwszym z nich jest zdolnosc odrózniania w myslach tego, co prawdziwe, od objawienia, prawdy od prostego mniemania. Drugim przymiotem jest nalezyta ocena tego, co prawdziwe i rzeczywiste w przeciwstawieniu do jego pojawu. Trzeci przymiot polega na wycwiczeniu - omawianych juz w poprzednim rozdziale - szesciu wlasnosci: kontroli mysli, kontroli czynnosci, wytrwalosci, cierpliwosci, wiary i zrównowazenia. Czwartym jest umilowanie wewnetrznej wolnosci. (...) Wezmy np. pierwsza zdolnosc: odróznianie tego, co prawdziwe, od jego pojawu. Czlowiek musi sie tak wprawic, aby wobec kazdej rzeczy, która sie przed nim pojawi, mógl jako rzecz rozumiejaca sie samo przez sie odróznic nieistotne od tego, co ma znaczenie. (...) W koncu wzrok zatrzymuje sie zupelnie tak naturalnie na tym, co prawdziwe, jak poprzednio zadowalal sie czyms nieistotnym. "Wszystko doczesne jest tylko obrazem" - ta prawda staje sie naturalnym przekonaniem duszy. (...) Otóz subtelne cialo eteryczne czlowieka faktycznie przeobraza sie pod wplywem tych czterech przyzwyczajen duszy. Pod wplywem pierwszego - "odrózniania tego, co prawdziwe, od zjawiska", opisany osrodek wytwarza sie w glowie, a przygotowuje w krtani. W kazdym razie wspomniane wyzej cwiczenia koncentracyjne potrzebne sa potem do rzeczywistego wyksztalcenia. One maja zdolnosci tworzenia, zas cztery przyzwyczajenia doprowadzaja do dojrzewania. Gdy osrodek w okolicy krtani jest juz przygotowany, wtedy pod wplywem nalezytego oceniania tego, co prawdziwe, w odróznieniu od nieistotnych zjawisk, powstaje owo wspomniane swobodne wladanie cialem eterycznym i powleczenie sie jego i odgraniczenie siatka. Gdy czlowiek osiagnie taki sposób oceniania, powoli zaczyna spostrzegac duchowe fakty. (...) Najmniejsza czynnosc, najdrobniejszy ruch dlonia zdaje sie czyms donioslym w wielkim gospodarstwie wszech-calosci, i jedynie chodzi o zdobycie swiadomosci tego znaczenia. Nie o niedocenianie chodzi, lecz o nalezyta ocene codziennych w zyciu czynnosci. O szesciu cnotach, z których sklada sie trzecia wlasnosc, juz mówilem. Zwiazane sa one z wyksztalceniem dwunastoplatkowego kwiatu lotosu w okolicy serca. Tam, jak powiedzialem, musi byc skierowany zyciowy prad ciala eterycznego. Czwarta zdolnosc: pragnienie wyzwolenia, doprowadza do dojrzewania organ eteryczny w okolicy serca. Gdy ta wlasciwosc stanie sie przyzwyczajeniem duszy, czlowiek uwalnia sie od wszystkiego, co ma jedynie zwiazek ze zdolnosciami jego osobistej natury. Przestaje spogladac na rzeczy ze swego odrebnego stanowiska. (...) Tajemnice duchowego swiata otrzymuja dostep do jego wnetrza. Jest to wyzwolenie. Bowiem owe wiezy zmuszaja czlowieka do takiego zapatrywania sie na rzeczy i istoty, jak to odpowiada jego osobistym sklonnosciom. Uczen musi stac sie wolny i niezalezny od takiego pogladu na sprawy. Widac z tego, ze przepisy wynikajace z duchowej wiedzy dzialaja rozstrzygajaco w glab najistotniejszej natury czlowieka. Wlasnie do takich naleza przepisy dotyczace czterech wymienionych przymiotów. Znajduja sie w tej czy innej formie we wszystkich swiatopogladach uwzgledniajacych swiat duchowy. (...) Zyc w mysl takich swiatopogladów znaczy pracowac nad swoim wlasnym duchowym udoskonaleniem. I tylko tak postepujac, czlowiek sluzy calosci swiata. Udoskonalenie sie nie jest bynajmniej samolubstwem. Albowiem niedoskonaly czlowiek jest zarazem niedoskonalym sluga ludzkosci. Im czlowiek jest doskonalszy, tym lepiej sluzy calosci. (...) Z rozpoczeciem ksztaltowania sie ciala eterycznego w opisany sposób rozpoczyna sie u czlowieka calkiem nowe zycie. (...) Ujrzy np. w duchowy sposób za pomoca szesnastoplatkowego kwiatu lotosu postacie wyzszego swiata. Otóz musi zdac sobie sprawe z tego, jak rózne sa te postacie, zaleznie od tego, czy swój poczatek biora od tych, czy owych przedmiotów lub istot. Najpierw swoja uwage winien zwrócic na to, ze swoimi myslami i uczuciami moze wywrzec silny wplyw na pewien rodzaj tych postaci, a na inne nie moze wywrzec zadnego wplywu lub tylko wplyw bardzo nieznaczny. (...) Szczególnie postacie pochodzace od mineralów lub sztucznie wytworzonych przedmiotów znamionuje wlasciwosc, ze zmieniaja sie z kazda mysla i z kazdym uczuciem, z jakimi zwróci sie ku nim ogladajacy. Zdarza sie to w mniejszym stopniu u postaci odnoszacych sie do roslin, a w jeszcze mniejszym u postaci odpowiadajacych zwierzetom. (...) Lecz oto pojawia sie wsród calego tego swiata postaci pewien rodzaj ksztaltów, zrazu prawie zupelnie wyjety spod wplywu czlowieka. Uczen moze sie o tym przekonac, ze postacie te nie pochodza ani od mineralów, ani od sztucznych przedmiotów, ani tez od roslin czy od zwierzat. Aby móc sie w zupelnosci w tych sprawach orientowac, musi obserwowac postacie, o których wie, ze sa wynikiem uczuc, popedów, namietnosci itd. innych ludzi. Lecz takze przy tych postaciach moze stwierdzic, ze uczucia jego i mysli wywieraja tu jeszcze pewien wplyw, choc stosunkowo nieznaczny. Pozostaje w obrebie tego swiata postaci zawsze pewna reszta, na która wplyw ten znikomo jest maly. Otóz na poczatku drogi ucznia wiedzy tajemnej ta reszta tworzy nawet bardzo wielka czesc tego, co w ogóle widzi. Tylko przez obserwowanie siebie samego uczen zdola rozpoznac rodzaj tej czesci ksztaltów. Wtedy odkryje, które postacie sa wynikiem jego dzialan. W tych postaciach swój wyraz znajduja jego wlasne czyny, checi, zyczenia itd. (...) Czlowiek zatem moze swoimi swiadomymi myslami wywierac wplyw na wszystkie postacie nie pochodzace od niego samego; jednak na te figury, które stwarza w wyzszym swiecie wlasna swoja istota, nie ma juz zadnego wplywu, skoro juz raz zostaly przez niego stworzone. (...) W wyzszym widzeniu wnetrze czlowieka, jego wlasny swiat popedów, namietnosci i wyobrazen ukazuje sie tak samo w zewnetrznych figurach, jak inne przedmioty i istoty. Dla wyzszego poznania swiat wewnetrzny staje sie czescia swiata zewnetrznego. Jeslibysmy byli otoczeni w fizycznym swiecie ze wszystkich stron zwierciadlami i mogli w ten sposób ogladac swoja cielesna postac, to w swiecie wyzszym duszne istnienie czlowieka staje wobec niego jako jego zwierciadlany obraz. Na tym stopniu rozwoju nadchodzi dla ucznia chwila, w której przezwycieza zlude, pochodzaca z osobistego ograniczenia. Teraz moze to, co jest wewnatrz jego osobowosci, ogladac jako swiat zewnetrzny, podobnie jak poprzednio ogladal jako swiat zewnetrzny to, co dzialalo na jego zmysly. (...) Gdyby wzrok czlowieka otworzyl sie wczesniej na te duchowe swiaty przed nalezytym przygotowaniem sie, stanalby przed w istocie obrazem swojej duszy jakby przed jakas zagadka. (...) Wstepujac w ten swiat, trzeba sobie przyswoic calkiem nowy sposób sadzenia, gdyz pomijajac to, ze rzeczy nalezace wlasciwie do wewnetrznej strony czlowieka przedstawiaja sie jako swiat zewnetrzny, wystepuja ponadto jako zwierciadlany obraz tego, czym sa w rzeczywistosci. I tak, np. dostrzezona tutaj liczbe nalezy odczytywac na odwrót, jako obraz zwierciadlany, np. liczba 265 oznacza tu w rzeczywistosci 562. Kule widzi sie tak, jakbysmy znajdowali sie w jej punkcie srodkowym. (...) Lecz takze i wlasciwosci duszne wystepuja jako obraz zwierciadlany. Pewne zyczenie odnoszace sie do czegos zewnetrznego wystepuje jako postac poruszajaca sie sama w kierunku osoby, która wyrazila zyczenie. Namietnosci majace swe zródlo w nizszej naturze czlowieka moga przybierac ksztalt zwierzat lub podobnych postaci, rzucajacych sie na czlowieka. (...) Jesli przez spokojna, rzeczowa obserwacje siebie samego uczen wiedzy tajemnej poznal swoje wlasciwosci przed wzniesieniem sie do wyzszego widzenia, wtedy w owej chwili, gdy stanie przed nim jego wlasne wnetrze w obrazie zwierciadlanym, znajdzie odwage i sile do zachowania sie w sposób nalezyty. Ludzie, którzy nie zapoznali sie dostatecznie z wlasnym wnetrzem na podstawie takiej oceny samego siebie, nie poznaja siebie w tym zwierciadlanym odbiciu i wskutek tego beda brac je za obca rzeczywistosc. (...) Aby dotrzec do wyzszych rzeczy, uczen musi nieodzownie przejsc przez duchowy oglad swojej wlasnej duszy. (...) Jesli wyrobil sobie w swiecie fizycznym nalezyte poznanie swojej osobowosci, a w swiecie wyzszym stanie przed nim najpierw obraz tej osobowosci, moze porównac jedno z drugim. (...) Zatem tym, co z poczatku czlowiek spotyka na swym szlaku do swiata wyzszego, sa duchowe obrazy. (...) Lecz w obrebie tego swiata obrazów wkrótce poznaje cos zupelnie nowego. Jego nizsza jazn stoi przed nim jedynie jako obraz zwierciadlany, lecz posród tego obrazu zwierciadlanego pojawia sie prawdziwa rzeczywistosc wyzszej jazni. Z obrazu nizszej osobowosci uwidacznia sie postac duchowej jazni. (...) I oto nadszedl czas poslugiwania sie dwuplatkowym kwiatem lotosu w okolicy oczu. Gdy zacznie on sie poruszac, nastaje dla czlowieka mozliwosc wprowadzenia swej wyzszej jazni w lacznosc z wyzszymi od niej duchowymi jestestwami. (...) Czym jest zdrowa zdolnosc sadzenia, jasne i logiczne wyszkolenie, szczególnie okazuje sie na tym stopniu rozwoju. Nalezy bowiem zwrócic uwage, ze wyzsza jazn drzemiaca dotychczas w czlowieku jakby w zawiazku, nieswiadomie, budzi sie tutaj do swiadomego bytu. Nie tylko w obrazowym, lecz w zupelnie rzeczywistym znaczeniu ma sie tutaj do czynienia z narodzinami w swiecie duchowym. Narodzona zas istota, wyzsza jazn, musi przyjsc na swiat z wszystkimi potrzebnymi narzadami i uzdolnieniami, jesli ma byc zdolna do zycia. (...) A nie inne jakies prawa kieruja wyksztalceniem wyzszych organów ducha, jak jedynie prawa zdrowego rozsadku i moralnosci swiata fizycznego. (...) Nie moze zrodzic zdrowej wyzszej jazni nikt, kto nie zyje i nie mysli zdrowo w fizycznym swiecie. (...) Nie byloby sluszne, gdyby ktos powiedzial: nie moge przyjac nauk duchowej wiedzy, zanim sam nie przejrze. Bowiem bez zaglebiania sie w duchowe badanie w ogóle nie mozna dojsc do prawdziwego wyzszego poznania. (...) Istnieje pewien wglad w te nauki, oparty na uczuciu prawdy i jasnym zdrowym rozsadku, zdolnym do wydawania wszechstronnych sadów, nawet dla tych, co jeszcze nie ogladaja duchowych rzeczy. (...) Czlowiek, który osiagnalby tego rodzaju widzenie przed odbyciem takiej nauki, bylby podobny do dziecka, które wprawdzie narodziloby sie z oczami i uszami, ale bez mózgu. Rozposcieralby sie przed nim caly swiat barw i dzwieków, lecz ono nie mogloby nic z tym poczac. Co wiec przedtem mialo dla czlowieka sile przekonywajaca dzieki jego poczuciu prawdy, rozumowi i rozsadkowi, to staje sie na opisanym stopniu wyszkolenia tajemnego wlasnym przezyciem. Teraz ma bezposrednia wiedze o swojej wyzszej jazni. I uczy sie poznawac, ze ta wyzsza jazn pozostaje w zwiazku z duchowymi jestestwami wyzszego rzedu i stanowi z nimi jednosc. Widzi wiec, jak nizsza jazn wywodzi sie z wyzszego swiata. I okazuje sie mu, ze jego wyzsza natura trwa dalej, gdyz nizsza przestaje juz istniec. Obecnie moze juz sam odróznic, co w nim jest doczesne, a co trwale. Oznacza to, ze na podstawie wlasnego pogladu uczy sie rozumiec nauke o wcielaniu sie (inkarnacji) wyzszej jazni w nizsza. (...) Poznaje prawo swego zycia, karme. Przekonuje sie, ze jego nizsza jazn, taka jak to dzisiaj byt jego stanowi, jest tylko jedna z postaci, które jego wyzsza istota moze przybrac. I spostrzega mozliwosc pracowania nad soba z wyzszej jazni, aby wciaz stawal sie bardziej doskonaly. (...) Zauwaza, ze istnieja ludzie stojacy ponad nim, którzy juz osiagneli stopnie lezace jeszcze przed nim. (...) "Wielcy wtajemniczeni ludzkosci" zaczynaja stawac sie dla niego rzeczywistoscia. (...) Mówi sie wiec o uczniu, który osiagnal ten stopien, ze zniknelo dla niego w zupelnosci zwatpienie. Gdy przedtem mógl sobie przyswoic pewna wiare oparta na podstawach rozsadku i zdrowego myslenia, teraz miejsce tej wiary zajmuje pelnia wiedzy i niczym nie zachwiany wglad. (...) Widac z tego, w jaki sposób uczen wiedzy tajemnej przez osiagniecie tego stopnia staje sie rzeczywiscie nowym czlowiekiem. (...)

 

 

 8. ZMIANY ZACHODZACE W SNACH UCZNIA WIEDZY TAJEMNEJ 

Zapowiedzia tego, ze uczen wiedzy tajemnej osiagnal juz opisany wyzej stopien rozwoju lub tez wkrótce ma go osiagnac, sa zmiany, które zachodza w jego snach. Przedtem byly one chaotyczne i dowolne, obecnie zaczynaja przybierac prawidlowy charakter - ich obrazy staja sie rozsadnie powiazane, jak wyobrazenia codziennego zycia. Mozna w nich rozróznic prawo, przyczyne i skutek. Zmienia sie tez tresc snów. Gdy przedtem spotykalo sie w nich jedynie echa zycia codziennego, przeksztalcone wrazenia z otoczenia albo stanów wlasnego ciala, teraz pojawiaja sie obrazy ze swiata dotychczas zupelnie nieznanego. Z poczatku nie zmienia sie zupelnie ogólny charakter snów, o ile marzenia senne tym róznia sie od wyobrazen na jawie, ze oddaja one symbolicznie to, co maja wyrazic. (...) Otóz ten symboliczny sposób wyrazania jest takze cecha uregulowanego snu czlowieka, którego cialo etepryczne zaczyna sie rozwijac. Ale przestaje ono odzwierciedlac same jedynie fakty fizycznego otoczenia albo wlasnego fizycznego ciala. Jak z jednej strony ulegaja uporzadkowaniu sny zawdzieczajace poczatek tym sprawom, pojawiaja sie równiez i sny bedace wyrazem rzeczy i stosunków innego swiata. (...) Takie senne przezycia mozna uwazac za pierwsze oznaki wyzszego rozwoju. (...) Nastepstwem tego jest fakt, ze obrazy senne ucznia wiedzy duchowej, nie podlegajace dotychczas kierownictwu rozumu, moze on obecnie planowo regulowac i kontrolowac, podobnie jak wyobrazenia i odczuwania swiadomej jawy. Bowiem coraz bardziej znika róznica pomiedzy swiadomoscia marzen sennych a stanem na jawie. (...) W czasie snów czlowiek faktycznie znajduje sie w swiecie zupelnie odmiennym od swiata swoich fizycznych zmyslów. Jednak nie majac dostatecznie rozwinietych duchowo narzadów, nie mozna wytworzyc sobie innych wyobrazen o tym swiecie niz chaotyczne, pogmatwane. (...) Powinnismy jasno zdac sobie sprawe z tego, ze obok swego zwyczajnego, codziennego zycia czlowiek wiedzie jeszcze zycie drugie, nieswiadome, we wspomnianym drugim swiecie. Wszystko, co spostrzega i mysli, odciska sie wlasnie na nim. Slady te moze on jednak dojrzec tylko wtedy, gdy sa w nim rozwiniete kwiaty lotosu. W czasie dnia sa one tak slabe, (...) ze nie mozemy wyróznic tych duchowych poruszen sposród poteznych fizycznych wrazen zmyslowych. Gdy w czasie snu zamkniete sa wrota zmyslów fizycznych, poruszenia te ukazuja sie jako chaotyczne i zagmatwane. (...) Dopiero rozwiniete kwiaty lotosu umozliwiaja zarysowanie sie w nich wiadomosci nie nalezacych do swiata fizycznego. (...) Teraz czlowiek musi (...) przyswoic sobie mozliwosc przyjmowania do wiadomosci spostrzezen czynionych we snie zupelnie tak, jakby je czynil na jawie. Gdy to osiagnal, dochodzi do czynienia takich samych spostrzezen równiez w czasie zwyczajnego stanu czuwania. Jego uwaga na wrazenia duchowe reguluje sie po prostu tak, ze nie gina one w obliczu wrazen fizycznych, lecz moze je on odbierac nieustannie obok tamtych lub razem z nimi. Gdy uczen uzyskal juz te zdolnosc, pojawia sie przed jego duchowym wzrokiem cos, co istnieje w swiecie duchowym jako przyczyna dla swiata fizycznego. A przede wszystkim moze poznac on w tym swiecie swoja wyzsza jazn. Jego najblizszym zadaniem bedzie poniekad wniknac w te wyzsza jazn, tzn. rzeczywiscie uznac ja za swoja duchowa istote i odpowiednio do niej sie zachowywac. Coraz bardziej przejmuje sie on wyobrazeniem i zywym uczuciem, ze jego fizyczne cialo i to, co poprzednio nazywal "jaznia", jest jedynie narzedziem wyzszej jazni. W stosunku do jazni nizszej doznaje uczucia, z jakim ograniczony czlowiek odnosi sie do swiata zmyslowego jakby do narzedzia lub srodka lokomocji, którym sie posluguje. (...) Lecz musi sie to stac dla niego czyms tak naturalnym, ze ani na chwile nie poczuje, zeby ten swiat zmyslowy byl mu obcy. (...) Gdy uczen doszedl juz do takiego poziomu zycia w swej wyzszej jazni, wtedy (...) stanie sie dla niego jasne, jak moze wzbudzic do istnienia sile postrzegania w narzadzie powstalym w okolicy serca i jak moze nia kierowac za pomoca pradów opisanych w poprzednich rozdzialach. Ta sila postrzegania jest elementem o wyzszej substancjalnosci, wywodzacym sie z tego narzadu swietlanej pieknosci i przeplywajacym przez ozywione juz kwiaty lotosu, a takze inne czesci wyksztalconego ciala eterycznego. Stad promieniuje ona na zewnatrz na otaczajacy go swiat duchowy i czyni go duchowo widzialnym, jak padajace z zewnatrz swiatlo sloneczne czyni widzialnymi fizyczne przedmioty. (...) Wyraznie spostrzegalnym, jak przedmioty i istoty, staje sie swiat duchowy dopiero dla czlowieka, który w opisany wyzej sposób wyslac potrafi ów organ postrzegania przez swoje cialo eteryczne na zewnatrz dla oswietlenia nim przedmiotów. Widac z tego, ze pelna swiadomosc o swiecie duchowym czlowiek moze uzyskac dopiero wtedy, gdy sam oswietli go duchowym swiatlem. W rzeczywistosci "jazn" wytwarzajaca ten organ spostrzegania nie mieszka wcale w ciele fizycznym czlowieka, lecz jak wykazalem, poza jego obrebem. Organ sercowy fizyczny jest tylko miejscem, w którym czlowiek od zewnatrz roznieca ten duchowy organ swiatla. (...) Wlasnie za pomoca tego organu sercowego wyzsza jazn czyni swoim narzedziem jazn zmyslowa i za jego pomoca nia wlada. Uczucie, które czlowiek rozwiniety zywi dla spraw swiata duchowego, jest inne od tego, które wlasciwe jest czlowiekowi zmyslowemu w stosunku do swiata fizycznego. (...) Duchowo rozwiniety czlowiek czuje sie jakby zjednoczony z przedmiotem swego ogladu, jakby "wewnatrz" niego samego. Faktycznie podaza w przestrzeni duchowej z miejsca na miejsce, totez z tego powodu nazywany bywa w mowie wiedzy tajemnej "pielgrzymem". (...) Gdyby jednak poprzestal tylko na pielgrzymowaniu, nie móglby w rzeczywistosci okreslic zadnego przedmiotu w duchowej przestrzeni. (...) Musimy i tutaj wynalezc gdzies pewne miejsce, które najpierw dokladnie zbadamy i obejmiemy w duchowe posiadanie. W tym miejscu musimy stworzyc sobie duchowa ojczyzne, a potem we wszystkim innym nawiazac w pewnym stosunku do niej. (...) Duchowa ojczyzne tworzy sobie czlowiek sam z pelna swiadomoscia. Dlatego tez czyniac sobie z niej punkt odniesienia, osadza z pelna jasnoscia i swoboda. To tworzenie duchowej ojczyzny zwa w mowie tajemnej "budowaniem chaty". Na tym stopniu rozwoju duchowe widzenie ogranicza sie zrazu do duchowych obrazów odpowiadajacych swiatu fizycznemu, o ile obrazy te znajduja sie w tzw. swiecie astralnym. W tym swiecie znajduje sie wszystko, co wedle swej istoty odpowiada ludzkim popedom, uczuciom, pozadaniom i namietnosciom. (...) Na opisanym stopniu uczen wiedzy tajemnej widzi nie tylko krysztaly i rosliny, lecz takze opisane sily duchowe. I widzi popedy zwierzece i ludzkie nie tylko w fizycznych objawach zyciowych ich nosicieli, lecz równiez bezposrednio jako przedmioty, tak jak widzi w swiecie fizycznym stoly i krzesla. Caly swiat instynktów, popedów, pozadan, namietnosci zwierzecia lub czlowieka staje sie astralnym oblokiem otaczajacym jego istote, jego aura. Na tym stopniu swego rozwoju jasnowidzacy spostrzega takie rzeczy, które prawie lub w zupelnosci umykaja pojmowaniu zmyslowemu. Moze np. zauwazyc astralna róznice pomiedzy przestrzenia zajmowana przez ludzi o przewaznie niskim sposobie myslenia, a przestrzenia, w której znajduja sie osoby o wznioslym mysleniu. (...) Najwieksza zdobycza jasnowidzacego, który osiagnal opisany stopien wiedzy, jest objawianie sie mu astralnych oddzialywan zwierzecych i ludzkich popedów i namietnosci. Uczynkowi pelnemu milosci towarzyszy inne zjawisko astralne niz czynowi wyplywajacemu z nienawisci. Bezmyslna zadza oprócz siebie samej daje jeszcze szkaradny, odpowiadajacy jej obraz astralny, wzniosle uczucie - obraz piekny. (...) Zmyslowo usposobiony czlowiek zywic bedzie i po smierci np. zadze zadowolenia podniebienia. Brak mu jednak bedzie wówczas zupelnie mozliwosci zaspokojenia tej zadzy, nie bedzie juz bowiem mial podniebienia. Zadza w swym nastepstwie wytwarza szczególnie silny odpowiadajacy jej obraz, który staje sie udreka duszy. Doswiadczenia te kierowane po smierci odpowiadajacymi obrazami nizszej natury dusznej nazywamy przezyciami w swiecie dusznym, zwlaszcza w krainie zadz. Znikaja one dopiero wtedy, gdy dusza oczysci sie ze wszystkich zadz odnoszacych sie do swiata fizycznego. Wtedy dopiero dusza wznosi sie w wyzsza dziedzine (w swiat duchowy). (...)

 

 

9. OSIAGNIECIE CIAGLOSCI SWIADOMOSCI 

Zycie czlowieka przebiega na przemian w trzech stanach, którymi sa: jawa, sen wypelniony obrazami sennymi i gleboki sen pozbawiony marzen. Mozemy pojac sposób dojscia do wyzszego poznania swiatów duchowych, jesli wyobrazimy sobie, jakie zmiany musza zajsc w tych trzech stanach u czlowieka dazacego do takiego poznania. Dopóki czlowiek nie zdobedzie wyksztalcenia potrzebnego do tego poznania, jego swiadomosc bezustannie przerywac bedzie sen. (...) Jednak dla wiedzy tajemnej marzenie senne - obok tych dwóch innych stanów -ma znaczenie samodzielne. W poprzednim rozdziale opisalem, jakie zmiany zachodza posród marzen sennych u czlowieka, który zaczal wznosic sie ku wyzszemu poznaniu. (...) W dalszym przebiegu rozwoju ten nowy swiat, zrodzony z sennych marzen, nie tylko niczym nie ustepuje w wewnetrznej prawdzie zmyslowej zewnetrznej rzeczywistosci, lecz objawiaja sie w nim fakty przedstawiapjace wyzsza rzeczywistosc w pelnym znaczeniu tego slowa. (...) Zapewne swiat ten wykazuje dzialanie pewnych wyzszych faktów, lecz czlowiek, ograniczony w swych spostrzezeniach jedynie do zmyslów, nie jest w stanie dotrzec do ich przyczyn. Uczniowi wiedzy tajemnej te przyczyny objawiaja sie czesciowo, w wyksztalconym z zycia marzen sennych opisanym wyzej stanie, który jednak wcale nie pozostaje u niego bez zmiany. Oczywiscie nie wolno mu tych objawien uwazac za prawdziwe poznanie, dopóki te same rzeczy nie okazuja sie mu jeszcze podczas zwyczajnego zycia na jawie. (...) Wówczas dopiero rozwinie w sobie zdolnosc przenoszenia stanu, który najpierw wytworzyl sobie z zycia marzen sennych, do swiadomosci na jawie. (...) Obecnie nie potrzebuje juz czekac snu, by móc zyc w innym swiecie, lecz dla wyzszego spostrzegania przeniesc sie moze w opisany stan, kiedy tylko zajdzie tego potrzeba. Wtedy stan ten nabiera u niego podobnego znaczenia, jak w zwyklym zyciu spostrzeganie przy czynnych zmyslach w stosunku do spostrzegania przy zmyslach nieczynnych. Mozna tutaj powiedziec w rzeczywistym tego slowa znaczeniu: uczen tajemny otwiera zmysly swojej duszy i widzi rzeczy, które musza pozostac zakryte dla zmyslów cielesnych. (...) Jezeli uczen w dalszym ciagu bedzie uprawiac przepisane cwiczenia, po odpowiednim czasie zauwazy, ze ta rozstrzygajaca zmiana zachodzi nie tylko posród jego marzen, lecz rozciaga sie ona takze na sfere snu zupelnie ich pozbawiona. Wówczas zauwazy, ze zupelna nieswiadomosc, w której poprzednio znajdowal sie w czasie snu, przerywaja odosobnione swiadome przezycia. Z ogólnych mroków snu wylaniaja sie spostrzezenia nie znanego mu poprzednio rodzaju. (...) Chcac dac pewne wyobrazenie o przezyciach wylaniajacych sie z poczatku, z morza nieswiadomosci w czasie glebokiego snu, mozna je najlepiej porównac z pewnym rodzajem slyszenia. Mozna mówic o postrzeganiu dzwieków i slów. (...) Dlatego swiat ten objawia sie czlowiekowi najpierw w dzwiekach i slowach, pózniej moze sie on i tutaj wzniesc do barw i form. Gdy uczen zauwazy, ze ma przezycia tego rodzaju w glebokim snie, wtedy jego pierwszym zadaniem bedzie doprowadzic je do mozliwie najwiekszej wyrazistosci i jasnosci. (...) Najwazniejsza dla nas rzecza w tym poczatkowym stanie jest zachowac spokój i zimna krew i nie pozwolic sobie ani na chwile na jakikolwiek niepokój lub zniecierpliwienie. (...) Jesli w pewnym okresie nie mozemy dostrzec przezyc sennych, nalezy cierpliwie czekac, az stanie sie to mozliwe. (...) Gdy nareszcie pojawi sie zdolnosc spostrzegania, a przezycia senne jasno i wyraznie dochodza do swiadomosci, nalezy wtedy zwrócic uwage na nastepujaca sprawe. Wsród przezyc tych nalezy dokladnie rozrózniac dwa ich rodzaje. Jeden rodzaj bedzie zupelnie obcy wszystkiemu, czego kiedykolwiek przedtem sie nauczylismy. Przezyciami tymi mozemy na razie sie cieszyc, mozemy sie przez nie duchowo ubogacac, lecz poza rym zostawmy je na razie samym sobie. Sa one pierwszymi zwiastunami wyzszego swiata duchowego, w którym dopiero pózniej nauczymy sie wyznawac. Natomiast drugi rodzaj przezyc uwaznemu badaczowi ukaze pewne pokrewienstwo ze zwyczajnym swiatem, w którym zyje: nad czym rozmyslal w ciagu swego zycia, czego chcialby dociec ze spraw swego otoczenia, a czego zwyczajnym rozumem pojac nie mógl, tego rozwiazanie daja mu te przezycia senne. W codziennym zyciu czlowiek mysli o tym, co go otacza. Tworzy sobie wyobrazenia, aby dociec zwiazku rzeczy. Za pomoca pojec stara sie zrozumiec to, co spostrzegaja jego zmysly. Do takich wyobrazen i pojec odnosza sie te przezycia senne. (...) Czlowiek nabiera coraz silniejszego wrazenia, jakby rozwiazania zagadek, nad którymi musi myslec, udzielane mu byly szeptem z wyzszego swiata w tonach i slowach. I wtedy potrafi to, co przychodzi do niego z innego swiata, powiazac z zwyczajnym zyciem. Do czego dawniej jedynie mysla mógl siegnac, jest obecnie dla niego przezyciem tak zywym i pelnym tresci, jak to w swiecie zmyslowym byc tylko moze. (...) Ten ukryty dawniej swiat duchowy rozbrzmiewa teraz dla ucznia wiedzy tajemnej zewszad, z calego jego otoczenia. Latwo zrozumiec, ze ta wyzsza zdolnosc postrzegania moze czlowiekowi wyjsc na dobre jedynie wtedy, jezeli w zmyslach duszy, które sie dla niego otworzyly, wszystko jest w porzadku. (...) Do potrzebnych tu cwiczen nalezy koncentracja, tj. skierowywanie uwagi na scisle okreslone wyobrazenia i pojecia. Nalezy do tego w dalszym ciagu medytacja, tj. zycie w ideach, zupelne zaglebienie sie w nich w przepisany sposób. Przez koncentracje i medytowanie czlowiek pracuje nad swoja dusza. Rozwija w niej przez to duszne narzady postrzegania. (...) A gdy opisane przezycia pojawia sie potem w czasie snu, wtedy nadchodzi chwila narodzin dla wyzwolonej duszy, która przez nie doslownie staje sie zupelnie inna istota, która w czlowieku wyklula sie i dojrzala. (...) Jesli sie zas zaniedba cokolwiek z powyzszych przepisów, narodzi sie poroniony plód w duchowej dziedzinie, niezdolny do zycia. (...) I znowu nalezy zwrócic uwage na to, ze dopóty uczen nie moze przyznac przezyciom snu pelnej wartosci poznania, dopóki nie zdobedzie zdolnosci przenoszenia obudzonej wyzszej duszy równiez i do dziennej swiadomosci. Gdy do tego doprowadzi, potrafi postrzegac swiat duchowy równiez pomiedzy zdarzeniami lub w czasie zdarzen dnia odpowiednio do jego charakteru, tzn. moze tajemnice swego otoczenia odczytywac w duszy jako dzwieki i slowa. (...) Baczyc przeto musi uczen, by mu nie przyszla ochota budowania z nich zamknietego w sobie, a chocby tylko wewnetrznie powiazanego gmachu poznania. Wplatalby w swiat duszny najróznorodniejsze wyobrazenia i idee i bardzo latwo sklecilby sobie swiat nie majacy z prawdziwym swiatem duchowym nic wspólnego. (...) Najwlasciwsze jest dazenie do coraz dokladniejszego wyjasnienia sobie zdobytych juz prawdziwych przezyc i oczekiwanie w sposób zupelnie nie wymuszony na pojawienie sie nowych, które jakby same z siebie nawiaza do juz istniejacych. (...) Coraz wiecej przezyc wylania sie z nieswiadomosci i coraz mniejsze odcinki sennego zycia pozostaja nieswiadome. W ten sposób poszczególne doswiadczenia senne wiaza sie coraz bardziej z soba, same z siebie, bez zaklócenia ich jakimikolwiek kombinacjami i wnioskami, które pochodzilyby przeciez od rozumu nawyklego do swiata zmyslowego. (...) Przy takim postepowaniu uczen zbliza sie coraz bardziej do owego stopnia na drodze do wyzszego poznania, na którym owe stany, pojawiajace sie poprzednio jedynie nieswiadomie w czasie zycia sennego, zmieniaja sie w stany zupelnie swiadome. (...) W wiedzy tajemnej nazywaja ten wazny stopien, polegajacy na swiadomosci w zyciu sennym, ciagloscia (nieprzerwaniem) swiadomosci*. (...)  * To, co tu opisalem, jest na pewnym stopniu rozwoju rodzajem "idealu" znajdujacego sie na koncu dlugiej drogi.

 

 

10. ROZSZCZEPIENIE OSOBOWOSCI W CZASIE DUCHOWEGO WYSZKOLENIA 

W czasie snu dusza ludzka nie otrzymuje wiadomosci za posrednictwem swych narzadów zmyslowych, (...) Jest ona wtedy w lacznosci tylko z cialami subtelniejszymi (cialem eterycznym i astralnym), niedostepnymi dla zmyslów fizycznych. Ale czynnosc tych subtelniejszych cial nie ustaje w czasie snu. Podobnie jak fizyczne, ciala te pozostaja w zwiazku z rzeczami i istotami swiata fizycznego - jak one przyjmuja jego oddzialywania i na ten swiat dzialaja, tak dusza zyje w swiecie wyzszym; a zycie to w dalszym ciagu trwa w czasie snu. Faktycznie w czasie snu dusza wykazuje pelna ruchliwosc; tylko ze czlowiek nie moze tak dlugo nic wiedziec o tej swojej wlasnej czynnosci, póki nie posiadzie duchowych narzadów postrzegania, za pomoca których bedzie mógl obserwowac we snie tak samo, co dzieje sie dokola niego i co on sam robi, jak moze to uczynic swoimi zwyczajnymi zmyslami w zyciu codziennym ze swoim fizycznym potoczeniem. (...) Gdy pod wplywem tajemnego wyszkolenia przemieni sie senne zycie czlowieka, (...) moze on swiadomie obserwowac wszystko, co dokola niego sie w tym stanie dzieje. (...) Zaznaczam tu jednak, ze postrzeganie zwyczajnego zmyslowego otoczenia wymaga juz wyzszego stopnia jasnowidzenia. (...) Co uwidocznilem na tych charakterystycznych przykladach z zycia marzen sennych i snu, to u czlowieka rozgrywa sie bezustannie. Dusza bez przerwy zyje w wyzszych swiatach i jest w nich czynna. Z wyzszych swiatów czerpie podniety, którymi bezustannie oddzialuje na cialo fizyczne, tylko ze czlowiek nie jest swiadomy tego wyzszego zycia. Dopiero uczen wiedzy tajemnej zdobywa te swiadomosc. (...) Dopóki dusza nie jest widzaca, w wyzszym znaczeniu tego slowa, prowadza ja wyzsze istoty kosmiczne. I jak zycie slepego, który przejrzal dzieki operacji, staje sie innym od poprzedniego, w którym zdany byl na przewodnika, tak zycie czlowieka zmienia sie dzieki tajemnemu wyszkoleniu. Wyrasta z opieki i musi sam odtad objac kierownictwo nad soba. Gdy to nastapi, latwo zrozumiec, ze narazony jest na pomylki, których zwyczajna swiadomosc nawet nie przeczuwa. Obecnie dziala w swiecie, z którego poprzednio, nieswiadomie, wplywaly na niego wyzsze potegi. Te wyzsze potegi podlegaja ogólnej harmonii swiata. Uczen wiedzy tajemnej wystepuje z tej harmonii swiata - obecnie sam musi wykonywac sprawy, które poprzednio byly dla niego spelniane bez jego wspóldzialania. To wlasnie z tej przyczyny wiele sie czyta w pismach omawiajacych te sprawy o niebezpieczenstwach zwiazanych z wkraczaniem w wyzsze swiaty. (...) A musze zaznaczyc, ze niebezpieczenstwa te pojawia sie dopiero wtedy, gdy nie zostana zachowane wymagane srodki ostroznosci. Jesli natomiast uczen na drodze tajemnego szkolenia uwzgledni wszystkie udzielane mu rady, wtedy jego wzniesieniu sie towarzyszyc beda wprawdzie przezycia przewyzszajace potega i wielkoscia wszystko, co odmalowac moze sobie najsmielsza fantazja czlowieka zmyslowego, lecz o szkodzie wyrzadzonej zdrowiu lub zyciu nie moze byc tu mowy. Czlowiek na kazdym kroku poznaje straszne potegi zagrazajace zyciu. Sam zdobywa mozliwosc poslugiwania sie pewnymi silami i istotami niedostepnymi dla zmyslowego postrzegania. A wielka jest pokusa zawladniecia tymi silami dla niedozwolonej wlasnej korzysci lub uzycia ich z powodu niedostatecznego poznania wyzszych swiatów w bledny sposób. (...) Prawdziwe niebezpieczenstwo zagraza mu dopiero wtedy, gdy z niecierpliwosci lub zarozumialosci uzurpuje sobie za wczesnie pewna samodzielnosc w stosunku do doswiadczen w wyzszym swiecie, gdy nie jest w stanie wyczekac, az jego udzialem rzeczywiscie stanie sie dostateczny wglad w nadzmyslowe prawa. Pokora i skromnosc w o wiele mniejszym stopniu sa jedynie pustymi wyrazami w tej dziedzinie niz w zwyczajnym zyciu. Przede wszystkim nie mozna dopuscic do braku harmonii pomiedzy wyzszymi przezyciami a zdarzeniami i wymaganiami zycia codziennego. Zadan czlowieka bezwarunkowo szukac nalezy na tej ziemi. Kto zas chce sie uchylic od ziemskich zadan i uciec w inny swiat, moze byc pewny, ze swego celu nie osiagnie. (...) Musi sie stac uczestnikiem Ducha, aby jego objawienia mógl wprowadzac w swiat zmyslowy. Czlowiek przeksztalca ziemie, przeszczepiajac na nia to, co zdobywa w swiecie duchowym. Na tym polega jego zadanie. (...) Nikt nie powinien dac sie odwiesc od nauk tajemnych grozbie przewidywanych niebezpieczenstw - grozba ta powinna byc jednak dla kazdego podnieta do bezwarunkowego przyswojenia sobie tych wlasciwosci, które powinien posiadac uczen wiedzy tajemnej. (...) Przystapie teraz do opisania kilku takich "niebezpieczenstw". Bezwarunkowo pojawia sie u ucznia wiedzy tajemnej wszelkie zmiany w wymienionych subtelnych cialach. Zmiany takie zwiazane sa z pewnymi procesami rozwoju trzech zasadniczych sil duszy, z wola, uczuciem i mysleniem. Przed tajemnym wyszkoleniem czlowieka te trzy sily znajduja sie w scisle okreslonej wzajemnej zaleznosci, regulowanej prawami wyzszego swiata. (...) Jesli np. w swiadomosci wyloni sie jakies okreslone wyobrazenie, wedlug naturalnych praw przylacza sie do niego pewne uczucie lub prawidlowo z nim zwiazane postanowienie woli. (...) A gdy przyjrzymy sie ludzkiemu zyciu, zauwazymy, ze w tym zyciu wszystko opiera sie na takich zwiazkach. Co wiecej, zycie czlowieka nazywamy "normalnym" tylko wtedy, jesli dostrzegamy w nim takie polaczenia myslenia, czucia i woli, które oparte sa na prawach ludzkiej natury. (...) Wszystko to opiera sie na tym, ze w subtelniejszych cialach czlowieka osrodki tych trzech sil: myslenia, czucia i woli powiazane sa ze soba w prawidlowy sposób. A ten ich zwiazek w subtelniejszym organizmie duszy ma równiez swoje odbicie w "grubym" ciele fizycznym.(...) Przy wyzszym rozwoju czlowieka nici laczace te trzy zasadnicze sily ulegaja zerwaniu, które najpierw zachodzi jedynie w opisanym wyzej subtelnym organizmie duszy, a przy jeszcze dalszym wzniesieniu sie zerwanie to nastepuje równiez w ciele fizycznym. Przy wyzszym rozwoju czlowieka rozdziela sie np. mózg na trzy oddzielne od siebie czlony. W kazdym razie podzial ten nie jest tego rodzaju, aby byl dostrzegalny dla zwyczajnego zmyslowego ogladania czy aby mozna go bylo stwierdzic nawet za pomoca najczulszych instrumentów zmyslowych. (...) Narzady myslenia, czucia i woli sa wówczas kazde dla siebie zupelnie wolne. A polaczenia miedzy nimi nie stworza zadne wszczepione im prawa, lecz musi to uczynic sama obudzona wyzsza swiadomosc czlowieka. Na tym bowiem polega zmiana, która spostrzega uczen wiedzy tajemnej, ze nie pojawi sie zaden zwiazek pomiedzy jakims wyobrazeniem a uczuciem lub pomiedzy uczuciem a postanowieniem woli itd., jezeli uczen sam go nie stworzy. (...) I wielka zdobycza ucznia jest to, ze osiaga zupelna wladze nad wspóldzialaniem tych trzech sil dusznych, ale tez za to wspóldzialanie ponosi calkowita odpowiedzialnosc . Dopiero przez te przemiane swej istoty czlowiek moze wejsc w swiadoma stycznosc z pewnymi nadzmyslowymi silami i jestestwami. (...) Sila np. zawarta w woli moze na pewne rzeczy i jestestwa wyzszego swiata dzialac i równiez je spostrzegac. Lecz potrafi to uczynic dopiero wtedy, gdy wyswobodzi sie ze swego zwiazku z uczuciem i mysleniem w obrebie duszy. Z chwila zerwania tego polaczenia wystepuje dzialanie woli na zewnatrz. Tak tez ma sie rzecz z silami myslenia i uczucia. Gdy jakis czlowiek skieruje ku mnie uczucie nienawisci, jest ono widzialne dla jasnowidzacego jako subtelny swietlany oblok o pewnym zabarwieniu. I jasnowidzacy moze to uczucie odeprzec, jak czlowiek zmyslowy odpiera zamierzony na niego fizyczny cios. Nienawisc staje sie w swiecie nadzmyslowym zjawiskiem widzialnym. (...) A podobnie jak z nienawiscia, ma sie sprawa z daleko donioslejszymi faktami swiata zmyslowego. (...) Skutkiem opisanego rozdzielenia sil myslenia, czucia i woli, czlowiek, w razie zlekcewazenia przepisów wiedzy tajemnej, moze w trojaki sposób pobladzic w postepie swego rozwoju. Najpierw moze sie to stac przez to, ze polaczenia zostana zerwane wczesniej, nim wyzsza swiadomosc rozwinie sie ze swoim poznaniem do tego stopnia, by potrafila dobrym wynikiem ujac wodze dla stworzenia wolnego, harmonijnego wspóldzialania sil rozdzielonych. Bowiem wszystkie trzy zasadnicze sily czlowieka, w pewnym okresie zycia, zazwyczaj nie osiagaja tego samego stopnia rozwoju. (...) Dopóki jest zachowany zwiazek sil stworzony przez wyzsze prawa swiata, wybujanie jednej lub drugiej sily nie moze spowodowac nieprawidlowosci szkodliwej w wyzszym znaczeniu. U czlowieka woli np. myslenie i uczucie dzialaja dzieki owym prawom w sposób wyrównujacy i nie pozwalaja, aby bioraca góre wola ulegla szczególnemu zwyrodnieniu. Jesli jednak taki czlowiek woli rozpocznie tajemne nauki, zupelnie ustaje prawidlowy wplyw uczucia i mysli na wole praca do nieslychanych wysilków. Jesli czlowiek nie doszedl w doskonalym opanowaniu wyzszej swiadomosci do tego, aby sam te harmonie mógl stworzyc, jego wola schodzi na wlasne nieokielznane tory. Zwycieza ona bezustannie swego nosiciela. Uczucie i myslenie ulegaja zupelnemu obezwladnieniu - czlowieka chloszcze opanowujaca go niewolniczo sila woli. Powstaje natura gwaltowna, popelniajaca glupstwo jedno po drugim. Drugi blad pojawia sie wtedy, jesli uczucie wykracza ponad miare z prawidlowych norm. Osoba majaca sklonnosci do uwielbiania innych ludzi moze wtedy popasc w bezgraniczna zaleznosc az do utraty wlasnej woli lub mysli w ogóle. Zamiast wyzszego poznania udzialem takiej osoby staje sie wewnetrzna pustka i bezsilnosc. Przy przewazajacym uczciwym w ten sposób zyciu, natura sklonna do poboznosci i religijnego uniesienia moze popasc w skrajna bigoterie. Trzecim bledem jest stan, gdy przewaza myslenie. Pojawia sie wtedy rozpatrywanie wrogie zyciu, zamkniete w sobie. Dla ludzi nim zyjacych swiat ma jeszcze o tyle tylko jakas wartosc, o ile dostarcza im przedmiotów do zaspokojenia ich chciwosci wiedzy, spotegowanej ponad wszelka miare. Zadna mysl nie staje sie dla nich pobudka do jakiegokolwiek czynu lub uczucia. Wystepuja wszedzie jako natury nie wspólczujace i zimne. Unikaja wszelkiego zetkniecia sie ze sprawami powszedniej rzeczywistosci - czyms dla nich odrazajacym, nie majacym jakiegokolwiek znaczenia. Oto sa te trzy bledne sciezki: (...) gwaltownosc, plawienie sie w uczuciach i zimne, pozbawione uczuc dazenie do madrosci. Dla kogos patrzacego z zewnatrz (...) obraz czlowieka znajdujacego sie juz na bezdrozu nie rózni sie wiele, w kazdym razie co do stopnia, od obrazu osoby oblakanej, a przynajmniej ciezko "chorej nerwowo". (...) Uczen wiedzy tajemnej musi dazyc do tego, aby myslenie, czucie i wola - trzy podstawowe sily duszy - rozwinely sie harmonijnie, zanim rozluzni sie ich pierwotna jednosc i bedzie mozna je poddac wyzszej swiadomosci. Jesli bowiem taki blad zostanie juz popelniony, jesli jedna z tych podstawowych sil ulegnie rozpasaniu, wyzsza dusza zrodzi sie na razie jako plód poroniony. (...) Prawdziwie powazne niebezpieczenstwo zagraza dopiero wtedy, gdy uczen nabedzie zdolnosci ogladania przezyc zarówno w swiadomosci sennej, jak tez i na jawie. Dopóki zmiany ograniczaja sie jedynie do rozjasniania sie przerw snu, naruszona równowage duszy wyrównuje z powrotem zycie zmyslowe, regulowane w czasie jawy ogólnymi prawami swiata. Dlatego jest tak wazna rzecza, by zycie ucznia na jawie pod kazdym wzgledem bylo prawidlowe i zdrowe. (...) Wynajdywac musi wszystko, co odpowiada jego silom i zdolnosciom i co przyczynic sie moze do harmonijnego wspólzycia z jego otoczeniem. Musi unikac wszystkiego, co by tej harmonii moglo przyniesc szkode, co w zycie mogloby wprowadzic niepokój i goraczke. I chodzi tu nie tyle o wyzbycie sie tego niepokoju w zewnetrznym znaczeniu, ile raczej o dazenie, by nastrój, zamiary, mysli i zdrowie ciala nie byly z tego powodu narazane na nieustanne wahania. W czasie tajemnego nauczania czlowiekowi nie przychodzi to wszystko tak latwo jak poprzednio. Bowiem wyzsze przezycia, które obecnie wplywaja na jego zycie, dzialaja bezustannie na cale jego jestestwo. Jesli wiec w tych wyzszych przezyciach cokolwiek jest nie w porzadku, ta nieprawidlowosc jest wciaz czyms groznym, co czyha i moze go "wykoleic" przy pierwszej okazji. Dlatego uczen nie powinien zaniedbywac niczego, co moze mu zapewnic stale panowanie nad cala jego istota. (...)

 

 

11. STRAZNIK PROGU 

W czasie wznoszenia sie w wyzsze swiaty donioslymi przezyciami sa spotkania ze "straznikiem progu", scislej - z dwoma "straznikami progu", gdyz w rzeczywistosci jest ich dwóch: "mniejszy" i "wiekszy". Pierwszego spotyka czlowiek wtedy, gdy nici laczace wole, myslenie i czucie zaczynaja sie rozluzniac w obrebie cial subtelniejszych (astralnego i eterycznego). (...) Przed "wiekszym straznikiem progu" staje czlowiek, gdy rozluznienie polaczen obejmie równiez fizyczne czesci ciala (najpierw mózg). "Maly straznik progu" jest istota samodzielna. Nie istnieje on dla czlowieka, póki ten nie osiagnie odpowiedniego stopnia rozwoju. (...) W rzeczy samej staje przed uczniem istota straszliwa i upiorna. Uczen musi zebrac cala przytomnosc umyslu i wiare w pewnosc swej drogi poznania, które mógl dostatecznie przyswoic sobie w czasie dotychczasowego tajemnpego szkolenia. "Straznik" okresla swoje znaczenie tymi mniej wiecej slowami: "Dotychczas wladaly toba moce dla ciebie niewidzialne. One to sprawialy, ze w twoim dotychczasowym zyciu kazdy twój dobry czyn byl wynagradzany, a kazda zla czynnosc pociagala za soba zle nastepstwa. To pod ich wplywem twój charakter urabial sie na podstawie doswiadczen i mysli twoich. One byly przyczyna twego losu. One okreslaly miare radosci i bólu przypadajaca ci w kazdym z twoich wcielen, wedlug zachowania sie twego w poprzednich wcieleniach. One toba rzadzily pod postacia wszystko obejmujacego prawa karmy. Moce te obecnie popuszcza czesc swych wodzów i bedziesz musial wziac na siebie czesc prawdy, której na tobie doswiadczaly. Dotychczas spadal na ciebie niejeden cios losu. Nie wiedziales dlaczego. Byl on nastepstwem szkodliwego czynu, którego dopusciles sie w jednym z poprzednich swoich zywotów. Spotykalo cie szczescie i radosc i przyjmowales je. I byly one wynikiem twoich poprzednich czynów. W swym charakterze posiadasz niektóre piekne strony i niejedna szkaradna plame. I jedno, i drugie jest skutkiem dziel twoich poprzednich przezyc i mysli. Dotychczas sam ich nie znales - widziales jedynie ich wyniki. Jednak te karmiczne moce widzialy wszystkie twoje poprzednie czyny zywotów, najbardziej tajne mysli i uczucia twoje. I wedlug tego postanowily one, jaki teraz jestes i jak obecnie zyjesz. Teraz jednak maja sie ujawnic tobie samemu wszystkie te dobre i zle strony twoich minionych zywotów. Dotychczas byly one wplecione w twoje wlasne jestestwo - byly w tobie, a ty nie mogles ich widziec, jak fizycznie nie mozesz widziec swego mózgu. Teraz jednak wylaczaja sie z ciebie, wystepuja z twojej osobowosci na zewnatrz. Przybieraja postac, która mozesz widziec, tak jak widzisz kamienie i rosliny swiata zewnetrznego. I ja sam jestem tym jestestwem, które utworzylo sobie cialo z twoich szlachetnych i zlych postepków. Moja upiorna postac jest utkana z ksiegi buchalteryjnej twego wlasnego zycia. Dotad nosiles mnie niewidzialnego w sobie samym. Lecz ze tak bylo, bylo dla ciebie dobrodziejstwem. Bo tez i madrosc twego zakrytego przed toba losu pracowala dotad w tobie w mojej postaci nad wywabieniem tych szkaradnych plam. Obecnie wraz z moim wystapieniem opuscila cie równiez i ta ukryta madrosc. Nie bedzie sie juz wcale o ciebie troszczyla, zlozy jedynie cala te prace w twoje wlasne rece. Musze stac sie doskonala, wspaniala postacia, jesli nie mam ulec zgubie. A gdyby sie to wydarzylo, wtedy i ciebie samego pociagnalbym za soba w ciemny, zepsuty swiat. Jesli chcesz temu zapobiec, twoja wlasna madrosc obecnie musi byc tak wielka, aby mogla sie podjac zadania owej ukrytej madrosci, która cie opuscila. Jesli przekroczysz mój próg, jako postac dla ciebie widzialna nie opuszcze ani na chwile twego boku. A odtad gdy uczynisz lub pomyslisz cos zdroznego, natychmiast spostrzezesz swoja wine jako szkaradne znieksztalcenie na mojej postaci. Dopiero gdy wszystkie swoje popelnione bledy naprawisz i tak sie oczyscisz, ze zlo juz dla ciebie bedzie niemozliwe, wtedy istota moja zamieni sie w jasniejaca pieknosc. A wtedy dla dobra twojego dalszego dzialania bede mógl polaczyc sie z toba znowu w jedna istote. Mój próg jednak wyciosany jest z uczuc trwogi, jaka jeszcze w tobie pozostala, i z obawy przed ciezarem wziecia na siebie calej odpowiedzialnosci za wszelkie swe czyny i mysli. Dopóki jeszcze masz jakakolwiek obawe przed samodzielnym ujeciem steru losu, jeszcze nie wbudowales w ten próg wszystkiego, co powinien on zawierac. A dopóki braknie w nim chocby jednej cegielki, dopóty jak zaklety tkwic bedziesz na tym progu lub bedziesz sie na nim potykal. Nie próbuj tego progu przekraczac, dopóki nie poczujesz sie zupelnie wolny od trwogi i gotowy do najwyzszej odpowiedzialnosci. Dotychczas wychodzilem z twojej wlasnej osobowosci jedynie wtedy, gdy smierc odwolywala cie z twojej ziemskiej wedrówki. Ale i wtedy moja postac byla przed toba ukryta. Widzialy mnie jedynie potegi losu, które toba wladaly, i odpowiednio do mojego wygladu mogly, w przerwach pomiedzy smiercia a nowymi narodzinami, wytwarzac ci sily i zdolnosci, abys w nowym ziemskim zyciu mógl pracowac nad upiekszeniem mej postaci dla dobra swego rozwoju. I ja sam bylem tym, czyja niedoskonalosc zmuszala wciaz potegi losu do zsylania cie w nowe wcielenia na ziemi. Gdy zmarles, zjawialem sie, i z mego powodu kierownicy karmy postanawiali ponowne twoje narodziny. Dopiero gdybys przez wciaz ponawiane zycia przemienil mnie w ten sposób, calkiem nieswiadomie, w doskonalosc, nie ulegalbys mocom smierci, lecz w zupelnosci zjednoczylbys sie ze mna i jako jednosc przeszlibysmy do niesmiertelnosci. Dzisiaj stoje przed toba widzialny, tak jak zawsze stalem niewidzialny obok ciebie w godzinie smierci. Gdy przekroczysz mój próg, wkroczysz w królestwa, w które wstepowales po smierci fizycznej. Wkraczasz w nie z pelna swiadomoscia, i odtad chodzac zewnetrznie widzialny po ziemi, bedziesz zarazem kroczyc w królestwie smierci, to znaczy w królestwie wiecznego zycia. W rzeczywistosci jestem tez aniolem smierci, ale jestem zarazem tym, który przynosi nie gasnace nigdy wyzsze zycie. Z zyjacym cialem umrzesz przeze mnie, aby przez odrodzenie ozyc dla bytu niezniszczalnego. Królestwo, do którego obecnie wkraczasz, zaznajomi cie z istotami nadzmyslowego rodzaju. Bedziesz uczestniczyc w blogosci tego swiata. Lecz pierwsza znajomosc w tym swiecie musisz zawrzec ze mna, jestem bowiem twoim wlasnym tworem. Poprzednio zylem twoim wlasnym zyciem, teraz jednak obudziles mnie do wlasnego bytu, i oto stoje przed toba jako widzialny miernik twoich przyszlych czynów, a moze tez jako nieustanny wyrzut. Mogles mnie stworzyc, lecz równoczesnie wziales na siebie obowiazek przetworzenia mnie"*.  * Widac z powyzszego, ze opisany "straznik progu" jest taka (astralna) postacia, która objawia sie obudzonemu wyzszemu widzeniu ucznia. Do tego nadzmyslowego spotkania prowadzi wiedza tajemna. Przedstawianie "straznika progu" w sposób zmyslowy jest czynnoscia nizszej magii. (...) Straznik ma byc dla niego przestroga, by nie wazyl sie isc dalej, jesli nie czuje w sobie dosc sil do sprostania wymaganiom zawartym w powyzszym przemówieniu. Jakkolwiek postac tego straznika progu jest straszliwa - jest ona jedynie dzialaniem wlasnego minionego zycia ucznia, jego wlasnym charakterem, obudzonym do zycia zewnatrz niego. (...) Przygotowanie ucznia musi wiec dazyc w tym kierunku, aby bez jakiejkolwiek trwogi mógl zniesc straszliwy widok oraz aby w chwili spotkania rzeczywiscie czul sie na silach wziac na siebie z cala swiadomoscia zadanie uczynienia piekniejszym "straznika progu". Nastepstwem szczesliwie przebytego spotkania ze "straznikiem progu" jest to, ze nastepna fizyczna smierc bedzie dla ucznia zupelnie innym przezyciem niz poprzednie smierci. Swiadomie przezywa umieranie, porzucajac fizyczne cialo, jak zwleka sie odziez, która sie zuzyla lub moze skutkiem naglego rozdarcia stala sie nie do uzycia. Wtedy ta jego fizyczna smierc jest waznym faktem jedynie dla drugich, co z nim zyli. (...) Dla nich "umiera" uczen wiedzy tajemnej. Dla niego, w calym jego otoczeniu, nic nie ulega waznej zmianie. Caly nadzmyslowy swiat, w który wstepuje, stal juz przed nim otworem w odpowiedni sposób przed smiercia i ten sam stac bedzie przed nim po smierci. Lecz "straznik progu" ma zwiazek jeszcze z czyms innym. Czlowiek przynalezy do pewnej rodziny, do pewnego narodu, do pewnej rasy - jego dzialanie na tym swiecie zalezy od przynaleznosci do takiego czy innego zespolu. W zwiazku z rym pozostaje równiez i jego odrebny charakter. A swiadome dzialanie pojedynczych ludzi bezwarunkowo nie jest wszystkim, z czym trzeba sie liczyc w jakiejs rodzinie, jakims szczepie, narodzie czy rasie. Istnieje los rodziny, narodu itd. (...) Badacz nauk tajemnych poznaje wtedy wyzsze swiaty, w których czlonkami sa te poszczególne osobowosci, podobnie jak ramiona, nogi i glowa sa czlonkami czlowieka. A w zyciu rodziny, narodu, rasy, oprócz poszczególnych ludzi sa równiez czynne calkiem rzeczywiste dusze rodzin, dusze narodów, duchy ras. Ba, nawet pod pewnym wzgledem niektórzy ludzie sa jedynie organami wykonawczymi tych dusz rodzin, duchów ras itd. I mozna mówic z zupelna prawda o tym, ze dusza narodu posluguje sie poszczególnymi ludzmi nalezacymi do narodu celem przeprowadzenia pewnych prac. Dusza narodu nie schodzi az do zmyslowej rzeczywistosci. Przebywa ona w wyzszych swiatach, a w dzialaniu w swiecie fizyczno-zmyslowym posluguje sie fizycznymi narzadami czlowieka. (...) Kazdy czlowiek, w najprawdziwszym tego slowa znaczeniu, otrzymuje swa prace w przydziale od duszy rodziny, narodu albo rasy. (...) Od chwili, gdy uczen spotkal sie ze straznikiem progu, musi znac nie tylko swoje zadania jako osobowosci, lecz musi swiadomie wspólpracowac nad zadaniami swego narodu, swojej rasy. Kazde rozszerzenie jego widnokregu naklada na niego bezwarunkowo równiez i szersze obowiazki. Rzeczywisty tegoz przebieg jest tu tego rodzaju, ze uczen do swego subtelniejszego ciala duszy dodaje nowe cialo. (...) Nastepne odkrycie, którego obecnie dokonuje mu "straznik progu", jest to, ze duchy te na przyszlosc nie przyloza do niego swych rak. Musi w zupelnosci wystapic ze wspólnoty. I jako jednostka musialby w zupelnosci zakrzepnac w sobie i zblizalby sie do zguby, gdyby obecnie sam nie zdobyl sobie sil wlasciwych duchom narodów i ras. (...) Dopiero wtedy uczen wiedzy tajemnej poznaje, co to znaczy byc zupelnie opuszczonym przez duchy narodu, szczepu i ras. Poznaje na wlasnej skórze, jak bezwartosciowe jest cale takie wychowanie dla zycia, które go teraz czeka. Bowiem wszystko, co w niego wpojono, doszczetnie sie rozwiewa skutkiem zerwania nici pomiedzy wola, mysleniem i uczuciem. Spoglada na wyniki calego swego dotychczasowego wychowania w ten sposób, jak musialby czlowiek spogladac na rozsypujacy sie dom na drobne cegielki, który wypadnie mu obecnie odbudowac w nowej formie. (...) Gdy "straznik progu" wypowie juz swoje pierwsze warunki, z miejsca, na którym stoi, zrywa sie wirujacy wicher i gasi wszelkie duchowe swiatla, które dotychczas oswietlaly droge zycia ucznia. Zalega przed nim teraz zupelna ciemnosc. Przerywa ja jedynie swiatlo, którym promieniuje sam "straznik progu". A z ciemnosci rozlegaja sie dalsze jego przestrogi: "Nie przekraczaj mego progu, póki nie jestes pewien, ze te ciemnosc sam przeswietlisz, i nie stawiaj ani jednego kroku naprzód, dopóki nie nabierzesz pewnosci, ze masz dosc paliwa w swej wlasnej lampie. W przyszlosci nie bedziesz miec lamp swoich kierowników, z których dotychczas korzystales". Po tych slowach uczen ma sie obrócic i spojrzec wstecz. "Straznik progu" zdziera zaslone, która dotychczas oslaniala glebokie tajemnice zycia. Duchy szczepów, narodów i ras objawiaja sie mu w calej swej dzialalnosci i uczen widzi dokladnie, jak dotychczas nim kierowaly, a z drugiej strony zdaje sobie jasno sprawe, ze tego kierownictwa wiecej miec nie bedzie. (...) Nikt nie przygotowany nie móglby zniesc opisanego tutaj widoku, lecz wyzsze wyksztalcenie, które w ogóle umozliwia czlowiekowi dotarcie az do progu, daje mu zarazem mozliwosc znalezienia dosc sil w sobie w odpowiedniej chwili. (...) Wówczas przezyciu ucznia u progu towarzyszy przeczucie owej blogosci, która bedzie tworzyc zasadniczy ton jego nowo obudzonego zycia. Uczucie nowej wolnosci przewyzszy wszystkie inne uczucia, a z tym uczuciem okaza sie mu nowe obowiazki i nowa odpowiedzialnosc. (...)

 

 

12. ZYCIE I SMIERC. WIELKI STRAZNIK PROGU 

Poprzednio opisalem juz, jak doniosle znaczenie dla czlowieka ma spotkanie sie z tak zwanym mniejszym straznikiem progu, z tego powodu, ze poznaje w nim istote nadzmyslowa, która sam poniekad utworzyl. Cialo tej istoty sklada sie z wlasnych jego uczynków, uczuc i mysli poprzednio dla niego niewidzialnych. Ale te niewidzialne sily staly sie przyczyna jego losu i jego charakteru. Teraz jasno widzi, jak sam w przeszlosci kladl podwaliny pod swa terazniejszosc. (...) Sa w nim np. pewne sklonnosci i przyzwyczajenia. Obecnie moze sobie z tego zdac sprawe, dlaczego je posiada. Spotykaly go pewne ciosy losu - obecnie poznaje, skad pochodza. Obecnie jest mu wiadome, dlaczego jedno lubi, drugiego nienawidzi, dlaczego to lub owo czyni go szczesliwym lub nieszczesliwym. Niewidzialne przyczyny czynia mu widzialne zycie bardziej zrozumialym. Równiez i istotne fakty zycia, choroba i zdrowie, smierc i narodziny, odslaniaja sie przed jepgo wzrokiem. (...) Obecnie, w tym widzialnym swiecie, poznaje w sobie istote zbudowana w niedoskonaly sposób, która tez jedynie w tym samym widzialnym swiecie mozna doprowadzic do doskonalosci. Bowiem w zadnym innym swiecie nie ma mozliwosci do pracy nad rozbudowa tego jestestwa. (...) Musi sobie powiedziec: "Niegdys przybylem po raz pierwszy na ten swiat, poniewaz wówczas bylem taka istota, która potrzebowala na tej ziemi zycia dla zdobycia sobie wlasciwosci, których nie moglaby uzyskac w zadnym innym swiecie. I ze swiatem tym zwiazany byc musze tak dlugo, dopóki nie rozwine w sobie wszystkiego, co na nim jest do zdobycia. Kiedys stane sie przez to wspólpracownikiem uzytecznym w innym swiecie zmyslowo widzialnym". (...) Wychodzac z tego punktu widzenia, mozemy zrozumiec, dlaczego "straznik" strzeze "progu" do swiata nadzmyslowego. Bowiem pod zadnym warunkiem czlowiekowi nie moze byc dozwolony wglad w owe dziedziny, dopóki nie zdobedzie sobie potrzebnych do tego zdolnosci. Dlatego kazdorazowo przy zgonie, gdy czlowiek wstepuje do drugiego swiata, jeszcze w nim niezdolny do pracy, zaciaga sie zaslona na przezycia tego swiata. Ujrzec ma go dopiero wtedy, gdy do tego w zupelnosci dojrzeje. Gdy uczen przekroczy swiat nadzmyslowy, zycie nabiera dla niego zupelnie nowego znaczenia, w zmyslowym swiecie widzi zawiazek wyzszego swiata. I w pewnym znaczeniu ten "wyzszy" swiat wyda sie mu niepelnym bez tego "nizszego". Odslaniaja sie dla niego dwa widoki. Jeden na przeszlosc, drugi w przyszlosc. Patrzy w przeszlosc, w której jeszcze nie bylo tego zmyslowego swiata. (...) Widzi, ze on sam, zanim po raz pierwszy przyszedl na ten fizyczny swiat, nalezal do swiata nadzmyslowego. Lecz ten ówczesny nadzmyslowy swiat potrzebowal przejscia przez swiat zmyslowy. Jego dalszy rozwój bez tego przejscia bylby niemozliwy. Dopiero gdy rozwina sie w obrebie zmyslowego królestwa istoty z odpowiednimi zdolnosciami, nadzmyslowy swiat moze postapic naprzód. A istotami tymi sa ludzie. (...) Tutaj otwiera sie widok na przyszlosc. Wskazuje ona wyzszy stopien swiata nadzmyslowego. W nim beda owoce, które wyksztalcamy w swiecie zmyslowym. (...) Przez to dochodzimy do zrozumienia choroby i smierci w zmyslowym swiecie. Bowiem smierc nie jest niczym innym niz tylko wyrazem tego, ze swiat nadzmyslowy niegdys doszedl do takiego punktu, z którego nie mógl dalej ruszyc o wlasnej sile. Koniecznym wynikiem bylaby ogólna smierc, gdyby byt nie otrzymal nowej podniety zyciowej. W ten sposób nowe zycie stalo sie walka przeciw powszechnej smierci. Z resztek zamierajacego, krzepnacego w sobie swiata kwitna paki nowego. (...) Najlepiej uwidacznia sie to wlasnie w czlowieku. Jako swoja oslone nosi na sobie to, co zachowalo sie z owego starego swiata, a wewnatrz tej oslony wytwarza sie zawiazek owej istoty, która bedzie zyc w przyszlosci. Przez to jest istota dwoista - smiertelna i niesmiertelna. Smiertelna cecha objawia sie w jego koncowym stadium, a niesmiertelna w poczatkowym. Ale dopiero w obrebie tego dwoistego swiata znajdujacego swój wyraz w zmyslowo-fizycznym, przyswaja sobie zdolnosci doprowadzenia swiata do niesmiertelnosci. Jego zadaniem jest wywiesc owoce dla niesmiertelnosci wlasnie z tego, co smiertelne. Gdy wiec spojrzy na swoja istote, taka jak ja sobie w przeszlosci wybudowal, wtedy musi sobie powiedziec: mam w sobie czesci skladowe zamierajacego swiata. Pracuja one we mnie i jedynie kolejno moge lamac ich moc za pomoca niesmiertelnych budzacych sie na nowo do zycia. (...) Gdyby czlowiek mógl przemówic do siebie z pelna swiadomoscia w godzinie smierci, musialby powiedziec: "To, co smiertelne, bylo moim nauczycielem. Ze umieram, jest to wynikiem calej mojej przeszlosci, z która jestem zwiazany. Ale na roli rzeczy smiertelnych dojrzalo nasiono niesmiertelnosci. Poniose je z soba w inny swiat. Gdyby to zalezalo tylko od przeszlosci, wtedy nigdy nie móglbym sie narodzic. Zycie przeszlosci konczy sie z narodzinami. Zycie w zmyslowym srodowisku zostalo wydarte ogólnej smierci przez nowy zawiazek zycia. Czas pomiedzy narodzeniem i smiercia jest tylko wyrazem, ile nowe zycie zdolalo wydrzec zamierajacej przeszlosci. A choroba nie jest niczym innym jak tylko dalszym dzialaniem zamierajacej czesci tej przeszlosci". Z tego wszystkiego wypada odpowiedz na pytanie, dlaczego czlowiek dopiero powoli, z bledów i niedoskonalosci przepracowuje sie do prawdy i dobrego. Jego czynnosci, uczucia i mysli z poczatku sa pod panowaniem tego, co samo jest przemijajace i zamierajace. Z tego sa utworzone jego zmyslowofizyczne narzady. Dlatego tez narzady te i to, co je do czynnosci pobudza, skazane sa na przemiane. Instynkty, popedy, namietnosci itd., i bedace w zwiazku z nimi narzady nie sa nieprzemijajace; nieprzemijajace bedzie dopiero to, co pojawi sie jako dzielo tych narzadów. Dopiero gdy czlowiek z przemijajacego wypracuje wszystko, co w nim jest do wypracowania, bedzie mógl odrzucic podstawe, z której wyrósl, a która ma swój wyraz w swiecie fizyczno-umyslowym. (...) "Straznik progu" wykazuje stopien uwiklania czlowieka w fizyczno-zmyslowej naturze. Uwiklanie to objawia sie przede wszystkim w istnieniu instynktów, popedów, zadz, egoistycznych pragnien, we wszystkich formach sobkostwa itd. Ujawnia sie równiez w przynaleznosci do pewnej rasy, pewnego narodu itd. Bowiem narody i rasy sa jedynie rozmaitymi stopniami rozwoju do czystej ludzkosci. Pewna rasa, naród tym wyzej stoi, w im wyzszym stopniu ujawniaja sie przynalezne do nich jednostki, czysty, idealny typ czlowieka, im wiecej pracy poswiecily dla podniesienia sie od fizycznej doczesnosci do tego, co nadzmyslowe, nieprzemijajace. Zatem rozwój czlowieka, poprzez ponowne wcielenia w coraz wyzej stojace formy narodów i ras, jest procesem wyzwolenia. Na koncu musi sie pojawic czlowiek w swej harmonijnej doskonalosci. W podobny sposób doskonaleniem sie jest przechodzenie przez wciaz czystsze, bardziej moralne i religijne zapatrywania. (...) W opisanym "strazniku progu" ujawnia sie tylko wynik minionych czasów. (...) Lecz czlowiek musi w ten przyszly nadzmyslowy swiat wniesc wszystko, co jest mozliwe do osiagniecia ze swiata zmyslowego. Gdyby chcial wniesc tylko to, co jedynie z przeszlosci zostalo wplecione w jego wizerunek, spelnilby swoje ziemskie zadanie tylko w czesci. Dlatego do "malego straznika progu" po pewnym czasie przylacza sie straznik wiekszy. (...) Gdy czlowiek poznal juz, od czego musi sie uwolnic, na jego drodze staje wzniosla swietlana postac. Trudno opisac jej pieknosc w slowach naszej mowy. Spotkanie to ma miejsce wówczas, gdy organy myslenia, czucia i woli rozluznily sie wzgledem siebie równiez i dla ciala fizycznego do tego stopnia, ze nie one juz reguluja wzajemne miedzy nimi stosunki, lecz wyzsza swiadomosc, która zupelnie juz wyodrebnila sie od warunków fizycznych. Narzady myslenia, czucia i woli wówczas stana sie narzedziami w mocy duszy ludzkiej, która nad nimi sprawuje rzad z dziedzin nadzmyslowych. Przed dusza uwolniona ze wszystkich zmyslowych wiezów staje drugi "straznik progu" i mniej wiecej tak do niej przemawia: "Wyzwoliles sie ze swiata zmyslowego. Zdobyles prawo przebywania w swiecie nadzmyslowym. Stad mozesz obecnie dzialac. Dla siebie nie potrzebujesz juz swojej fizycznej cielesnosci w obecnej jej formie. Gdybys chcial zdobyc sobie jedynie zdolnosci przebywania w swiecie nadzmyslowym, nie potrzebowalbys juz powracac do zmyslowego. Ale spójrz na mnie. Patrz, jak stoje tu bezmiernie wyniosly ponad to wszystko, do czego ty siebie dotychczas doprowadziles. Doszedles do dzisiejszego swego stopnia udoskonalenia przez zdolnosci, które mogles rozwijac w swiecie zmyslowym, dopóki byles na niego zdany. Jednak teraz nastanie dla ciebie czas, w którym twoje uwolnione sily beda wykonywac dalsza prace nad tym swiatem. Dotychczas pracowales tylko nad wlasnym zbawieniem, teraz jako wyzwolony uwolnic mozesz wraz z soba i wszystkich swoich towarzyszy w swiecie zmyslowym. Dotychczas pracowales jako jednostka, teraz stan sie czlonem calosci, abys nie tylko siebie wyniósl do nadzmyslowego swiata, lecz równiez i wszystko inne, co jest w swiecie zmyslowym. Bedziesz mógl kiedys polaczyc sie z moja postacia, lecz ja nie moge byc szczesliwy, dopóki inni sa jeszcze nieszczesliwi. Jako jednostka wyzwolona móglbys wedlug woli juz dzis przejsc w swiat nadzmyslowy. Jednak wtedy musialbys spogladac w dól na jeszcze nie zbawione istoty swiata zmyslowego. I twój los bylby oddzielony od ich losu. A przeciez wszyscy jestescie z soba zwiazani. Wszyscy musieliscie zstapic w swiat zmyslowy, aby wyniesc zen sily dla swiata wyzszego. Gdybys sie od nich odlaczyl, naduzylbys sil, które mogles rozwijac tylko wespól z nimi. Gdyby oni nie zstapili, i ty nie móglbys tego uczynic - bez nich brakowaloby ci sil do twego nadzmyslowego istnienia. Silami, które zdobyles wspólnie z nimi, musisz sie z nimi podzielic. Przeto zabraniam ci wstepu w wyzsze dziedziny swiata nadzmyslowego, dopóki nie uzyjesz wszystkich zdobytych sil do wybawienia calego bliskiego ci swiata. Z juz uzyskanymi silami wolno ci przebywac w nizszych dziedzinach swiata nadzmyslowego, jednak przed wrotami do wyzszego stoje jak cherubin z mieczem ognistym przed rajem i bede bronic ci wstepu dopóty, dopóki bedziesz mial jeszcze sily, których nie zuzyles dla swiata zmyslowego. A jesli nie zechcesz zuzyc swych sil, wtedy przyjda inni, którzy to uczynia - wtedy wysoki nadzmyslowy swiat przejmie wszystkie owoce swiata nadzmyslowego, jednak ty utracisz grunt, z którym byles zrosniety. Udoskonalony swiat bedzie dalej sie rozwijac ponad toba. Bedziesz z niego wykluczony. W ten sposób twoja sciezka bedzie czarna, a ci, od których sie odlaczyles, kroczyc beda biala sciezka". W ten sposób jawi sie "wielki straznik progu", (...) a bije od niego blask nie do opisania. Zlaczenie sie z nim jest dalekim celem widzacej duszy. Lecz dla niego pewne jest to, ze polaczenie to bedzie mozliwe dopiero wtedy, gdy w sluzbie dla uwolnienia i zbawienia tego swiata wtajemniczony zuzyje wszystkie sily, które z tego swiata na niego splynely. Jesli zdecyduje sie pójsc za wezwaniem wznioslej swietlanej postaci, bedzie mógl przyczynic sie do wyzwolenia rodzaju ludzkiego. Dary swoje zlozy ludzkosci na ofiarnym oltarzu. Jesli wybierze swoje wlasne przedwczesne wyniesienie w swiat nadzmyslowy, wtedy rozwój ludzkosci przeplynie ponad nim. (...) Nie mozna tego uwazac za rzecz przesadzona, ze stanawszy przed takim rozstrzygnieciem, czlowiek wybierze biala sciezke. Bowiem w zupelnosci zalezy to od tego, czy przy tym rozstrzyganiu jest juz na tyle oczyszczony, ze zadnego rodzaju sobkostwo nie wywola w nim pozadania pokus szczesliwosci. Bowiem te pokusy przechodza wszelkie wyobrazenia. A z drugiej strony wlasciwie nie ma zadnych ponet. Nic tu nie przemawia do egoizmu. W tym, co czlowiek otrzyma w wyzszych dziedzinach nadzmyslowych, nie ma niczego, co by do niego przychodzilo - jest jedynie to, co pochodzi od niego: milosc do swego wspólswiata. Na czarnej zas sciezce nie brak niczego, czego pozada egoizm. Przeciwnie: wlasnie owoce tej sciezki zadowalaja egoizm w najwyzszym stopniu. A jesli kto chce szczesliwosci tylko dla siebie, to z pewnoscia pójdzie ta czarna sciezka, gdyz jest ona dla niego odpowiednia. Niechaj zatem nikt nie spodziewa sie od okultystów bialej sciezki, ze dadza mu wskazówki do rozwoju jego wlasnej egoistycznej jazni. (...) Im zalezy jedynie na rozwoju i wyzwoleniu wszystkich istot, które sa ludzmi i towarzyszami ludzi. Dlatego jedyne wskazówki, które daja, mówia o tym, jak rozwinac wlasne sily do sluzby w tym dziele. (...)

 

 

13. POZNANIE WYZSZYCH SWIATÓW 

 

Czlowiek doznaje trzech stanów duszy: jawy, snu oraz sennego marzenia. Trzecim stanem zajmiemy sie wkrótce, teraz jednak zbadamy dwa pierwsze, wystepujace na przemian. Na jawie dusza oddaje sie wrazeniom zmyslowym i wywolanym przez nie wyobrazeniom. We snie wrazenia te nie naplywaja, lecz dusza traci wtedy równiez swiadomosc. Zalózmy, ze dusza moglaby we snie dojsc do swiadomosci pomimo braku wrazen. Nawet gdyby nie pamietala przezyc dziennych, to czy pograzylaby sie wówczas w nicosci? Czy moglaby zostac zupelnie pozbawiona doznan? Mozna znalezc odpowiedz na to pytanie tylko pod warunkiem, ze wytworzymy w sobie taki lub podobny stan. Dusza znajdowalaby sie wtedy we snie, a jednak nie spalaby, lecz ogladala jakis swiat rzeczywisty. Taki stan swiadomosci da sie wytworzyc za pomoca wiedzy duchowej. Wszystko, co ta wiedza podaje o swiatach nadzmyslowych, zbadano w takim wlasnie stanie swiadomosci. Bedziemy zatpem mówic o srodkach niezbednych do jego wytworzenia. Tylko pod jednym wzgledem stan ten jest podobny do snu, mianowicie przerwany zostaje strumien zewnetrznych wrazen zmyslowych, jak równiez zanikaja wszelkie pobudzane przez nie mysli. Jednakze, podczas gdy w zwyklym snie dusza niczego nie przezywa, to w tym przypadku ma ona taka mozliwosc. Przejscie duszy do takiego wyzszego stanu swiadomosci mozna nazwac wtajemniczeniem albo inicjacja. W wyniku tej przemiany duszy powstaje mozliwosc poznawania za pomoca duchowych narzadów postrzegania. Narzady te znajduja sie w duszy w zarodku i musza byc rozwiniete. Moze sie zdarzyc, ze rozwina sie one w czyjejs duszy bez szczególnego przygotowania. Takie wypadki mimowolnego wtajemniczenia zdarzaja sie. Nie powinny jednak wytwarzac zludnej wiary, ze nalezy oczekiwac takiej przemiany, nic nie robiac. Trzeba dazyc do niej, regularnie sie szkolac. Ci, którzy nie czuja szczególnego pociagu do pracy nad wlasnym rozwojem, moga twierdzic, ze zyciem ludzkim kieruja moce duchowe i nie nalezy im przeszkadzac, lecz spokojnie czekac do chwili, kiedy odslonia one przed czlowiekiem inny swiat. Zmieniaja jednak zdanie, jesli uswiadomia sobie, ze ich obowiazkiem wobec owych wyzszych sil jest starac sie samodzielnie rozwinac w sobie wszystkie zdolnosci, które zostaly im zaszczepione. Mozna tez zglosic zastrzezenia z innego punktu widzenia. Sa osoby, które uwazaja, ze ujawnianie pewnych prawd o swiecie duchowym jest niedopuszczalne. Sadza, ze tylko ten moze wiedziec, jak wkracza sie do wyzszego swiata, kto sam te droge przebyl. Poglad ten trzeba uznac w zasadzie za przestarzaly. Prawda jest, ze udzielanie wskazówek skutkuje tylko do pewnego stopnia, jednakze wskazówki te moga doprowadzic kogos, kto sie do nich zastosuje, do samodzielnego odnalezienia dalszej drogi. Omawiana droga wtajemniczenia daje czlowiekowi pragnacemu rozwinac sie duchowo srodki umozliwiajace przeobrazenie duszy. Zaden prawdziwy nauczyciel nie czyni ucznia slepym narzedziem w swoich rekach, ale poucza go o regulach postepowania, do których uczen sie stosuje. Nie zapomina on przy tym wyjasnic, dlaczego tak nalezy postepowac. Przyjecie i stosowanie tych wskazan nie wymaga wcale slepej wiary. W tej dziedzinie wiara ludzka powinna byc zupelnie wylaczona. Mozna sobie wyrobic trafne pojecie o sposobie dzialania tych prawidel, zanim zacznie sie je stosowac, natomiast doznawac tego dzialania mozna dopiero podczas nauki. Prawdziwa wiedza duchowa daje obecnie takie wskazówki, które nie sa sprzeczne z rozsadkiem. Kto ma wole poddania sie takiemu ksztalceniu i kto nie ulegnie zadnym przesadom, które popchnelyby go do slepej wiary, pozbedzie sie wszelkich watpliwosci. Nawet dla osoby juz dojrzalej wewnetrznie stosowanie sie do tych wskazan nie jest zbyteczne, lecz przeciwnie, szczególnie wazne. Rzadko sie zdarza, by ktos przed samodzielnym wtajemniczeniem nie blakal sie po kretych sciezkach. Wyszkolenie duchowe pomaga uniknac tych bezdrozy i prowadzi prosto naprzód. Samodzielne wtajemniczenie ma swoja przyczyne w tym, ze dusza doszla juz do odpowiedniej dojrzalosci w poprzednich wcieleniach. Dusza taka ma poczucie tej dojrzalosci i to ja odstrecza od wskazan wiedzy duchowej. Zdolnosci takiej duszy moga pozostawac utajone az do pewnego wieku i ujawnic sie dopiero po jego osiagnieciu. Dzieki pracy wedlug wskazan wiedzy duchowej mozna ujawnic je szybciej. Jesli czlowiek zrezygnuje z tego wysilku, moze sie zdarzyc, ze jego zdolnosci pozostana ukryte i wyjda na jaw dopiero w jednym z nastepnych wcielen. Wazna jest rzecza, by nie dopuscic do pewnych nieporozumien w tym wzgledzie. Jedno nieporozumienie moze powstac stad, ze uwaza sie, jakoby cwiczenia duchowe mialy za zadanie uczynic z czlowieka zupelnie inna istote. Otóz w tej dziedzinie wiedzy nie chodzi o podanie ludziom ogólnych zasad zycia, tylko mówi sie im o pewnych cwiczeniach duszy, które daja im mozliwosc obserwowania rzeczy nadzmyslowych. Cwiczenia te nie wywieraja zadnego bezposredniego wplywu na te sfere ludzkiej pracy, która pozostaje poza obrebem swiata nadzmyslowego. Obserwacja nadzmyslowa jest tak oddzielona od zwyklych zajec zyciowych, jak stan czuwania od snu. Jedno nie moze w zaden sposób kolidowac z drugim. Istnieje jednak pewien posredni zwiazek miedzy tymi czynnosciami. Otóz wglad w swiat nadzmyslowy jest niemozliwy albo wrecz szkodliwy bez pewnej etyki w postepowaniu. Dlatego niejedno ze wskazan prowadzacych do nadzmyslowego widzenia jest jednoczesnie srodkiem uszlachetniania zycia. Z drugiej strony dzieki poznawaniu swiata duchowego poznaje sie zasady moralne, które maja znaczenie równiez w swiecie zmyslowym. Pewne nakazy moralne poznaje sie dopiero w tym swiecie. Poza tym cwiczenia dusz prowadzace do poznania rzeczy nadzmyslowych nie wywoluja zadnych zmian w ciele fizycznym. Podczas ich przeprowadzania w duszy nie dzieje sie nic innego jak wtedy, kiedy dusza cos sobie wyobraza lub o czyms sadzi. Celem tych cwiczen nie jest jakies radykalne przeksztalcenie czlowieka, lecz wskazanie czynnosci umozliwiajacych duszy osiagniecie stanów, w których odsloni sie przed nia swiat nadzmyslowy. Do swiadomosci nadzmyslowej mozna sie wzniesc tylko ze zwyklego stanu czuwania. W tym stanie zyje dusza, zanim otrzyma dzieki cwiczeniom srodki umozliwiajace jej wzniesienie sie do sfery duchowej. W procesie tym chodzi o to, zeby dusza poddawala sie pewnym wyobrazeniom, które pobudza jej ukryte zdolnosci. Róznia sie one od zwyklych wyobrazen, majacych za zadanie odtwarzanie rzeczy zewnetrznych. Sa tak uksztaltowane, ze nie odzwierciedlaja rzeczy zewnetrznych, lecz dzialaja pobudzajaco na dusze. Najlepiej czynia to wyobrazenia zmyslowo obrazowe albo inaczej symboliczne. Mozna jednak uzywac takze innych wyobrazen, albowiem nie chodzi wcale o to, co zawieraja te wyobrazenia, lecz jedynie o sprawienie, by dusza oczyscila sie z innych wyobrazen. W przypadku pracy duchowej najwazniejsza jest koncentracja calej energii duszy na jednym wyobrazeniu. Musi ono stac sie centralnym punktem swiadomosci. Wyobrazenia symboliczne sa lepsze od tych, które odtwarzaja zewnetrzna rzeczywistosc, poniewaz sa samodzielnie wytwarzane przez dusze. Nie jest istotne, co sobie wyobrazamy, lecz to, zeby wyobrazenia uwalnialy dusze od kontaktu z rzeczami fizycznymi. Dla zrozumienia, na czym polega takie pograzanie sie w jednym wyobrazeniu, warto sie przyjrzec czynnosci wspominania. Kierujac wzrok np. na drzewo, a nastepnie odwracajac sie od niego, mozna ozywic w pamieci jego wspomnienie. Trzeba wiec pomyslec, ze to wspomnienie zachowuje sie w duszy i ze dusza sie na nim skupia, starajac sie przy tym usunac ze swiadomosci wszelkie inne wyobrazenia. Jesli postapi sie tak samo w stosunku do wyobrazenia wytworzonego z wolnej woli, osiagnie sie stopniowo pozadany rezultat. Przedstawmy teraz przyklad wewnetrznej medytacji pewnego symbolicznego wyobrazenia. Najpierw tego rodzaju wyobrazenie trzeba zbudowac w duszy. Mozna tego dokonac w nastepujacy sposób: Wyobrazmy sobie rosline, która ma korzenie w glebie, wypuszcza lisc po lisciu, wreszcie rozwija kwiat. A teraz pomyslmy, ze obok tej rosliny stoi czlowiek. Ozywiamy w naszej duszy mysl, ze czlowiek ten posiada cechy i zdolnosci, które porównujac z cechami i zdolnosciami rosliny, mozna nazwac doskonalszymi od nich. Pomyslmy, ze zgodnie ze swymi uczuciami i wola moze on udawac sie tu czy tam, podczas gdy roslina jest przytwierdzona do gleby. Teraz jednak powiedzmy tez sobie: czlowiek jest na pewno doskonalszy od rosliny, ale równiez w nim widze cechy, których nie spostrzegam w roslinie i których nieobecnosc moze pod pewnym wzgledem ukazac mi ja jako doskonalsza od czlowieka. Czlowiek jest pelen namietnosci i zadz; w swym zachowaniu podaza za nimi. W jego przypadku moge mówic o bledach, które popelnia wskutek swych popedów i namietnosci. W roslinie widze, jak wypuszczajac liscie, posluszna jest czystym prawom wzrostu, jak beznamietnie otwiera swe kwiaty na czyste promienie slonca. Moge powiedziec sobie: Czlowiek góruje nad roslina pewna doskonaloscia, ale doskonalosc te okupil tym, ze do jawiacych mi sie jako czyste sil roslinnych dopuscil w swej istocie popedy, zadze i namietnosci. Teraz wyobrazam sobie, ze przez rosline przeplywa zielony sok i ze stanowi on wyraz czystych i beznamietnych praw wzrostu. A nastepnie wyobrazam sobie, jak przez zyly czlowieka plynie czerwona krew, która jest wyrazem popedów, zadz i namietnosci. Wszystkiemu temu pozwalam pojawic sie w mojej duszy jako zywym myslom. Nastepnie wyobrazam sobie, jak czlowiek zdolny jest do rozwoju, jak moze oczyscic swe popedy i namietnosci dzieki wyzszym zdolnosciom swej duszy. Mysle o tym, jak dzieki temu w popedach i namietnosciach zniszczone zostaje cos nizszego i jak odrodza sie one na wyzszym stopniu. Wtedy krew mozemy wyobrazic sobie jako wyraz oczyszczonych popedów i namietnosci. Teraz w duchu spogladam np. na róze i powiadam sobie: W lisciu czerwonej rózy widze zielona barwe soku rosliny przemieniona w czerwien, a ta czerwona róza, podobnie jak zielony lisc, posluszna jest czystym i beznamietnym prawom wzrostu. Czerwien rózy niech stanie mi sie teraz symbolem takiej krwi, która jest wyrazem oczyszczonych popedów i namietnosci, które odrzucily to, co nizsze, i w swej czystosci przypominaja sily, jakie dzialaja w czerwonej rózy. Teraz mysli takie próbuje nie tylko przepracowac w moim umysle, lecz takze ozywic je w moim odczuciu. Moge miec takie uszczesliwiajace odczucie, kiedy wyobraze sobie czystosc i beznamietnosc wzrastajacej rosliny; moge wytworzyc w sobie uczucie, jak pewne wyzsze doskonalosci musza byc okupione przez uzyskanie popedów i zadz. Poczucie szczescia, którego doznalem uprzednio, moge przeksztalcic w powazne uczucie, a potem moze zbudzic sie we mnie uczucie wyzwalajacego szczescia, kiedy oddam sie mysli o czerwonej krwi, która moze stac sie nosicielka wewnetrznie czystych przezyc, podobnie jak czerwony sok rózy. Chodzi o to, zeby nie okazac braku uczuc wobec mysli, które sluza budowaniu symbolicznego wyobrazenia. Kiedy oddalismy sie juz takim myslom i uczuciom, przeksztalcmy je w nastepujace wyobrazenie symboliczne. Wyobrazmy sobie czarny krzyz. Niech bedzie on symbolem tego, co zostalo w popedach i namietnosciach zniszczone jako nizsze, a tam, gdzie przecinaja sie belki krzyza, wyobrazmy sobie siedem czerwonych promiennych róz ulozonych w kregu. Niech róze te beda symbolem krwi, wyrazem oczyszczonych namietnosci i popedów*.  * Nie chodzi o to, w jakim stopniu to czy owo wyobrazenie przyrodoznawcze uznaje powyzsze mysli za uzasadnione. Albowiem chodzi tu o rozwiniecie takich mysli o roslinie i czlowieku, które mozna zdobyc dzieki prostemu, bezposredniemu ogladowi, bez jakiejkolwiek teorii. Mysli takie maja przeciez takze swe znaczenie niezaleznie od pod innym wzgledem nie mniej znaczacych teoretycznych wyobrazen o rzeczach swiata zewnetrznego. A tu mysli sluza nie do prezentacji naukowego stanu faktycznego, lecz do zbudowania symbolu, który okazuje swe skuteczne dzialanie w duszy, niezaleznie od tego, jakie zarzuty ten czy ów moze postawic temu budowaniu. Takie symboliczne wyobrazenie ma teraz zostac postawione przed oczyma duszy, jak powyzej przedstawilismy sobie wyobrazenie pamieciowe. Wyobrazenie takie ma moc budzenia duszy, jesli oddamy sie mu w wewnetrznej medytacji. Kazde inne wyobrazenie trzeba starac sie wykluczyc podczas medytacji. Przed oczyma duszy ma pozostawac jedynie opisany symbol, i to w mozliwie najzywszej formie. Nie bez znaczenia jest to, ze symbol ten jest tu wzmiankowany nie tylko jako budzace nas wyobrazenie, lecz zbudowany jest dopiero dzieki pewnym wyobrazeniom rosliny i czlowieka. Albowiem skutecznosc takiego symbolu zalezy od tego, czy zbudowalismy go w przedstawiony sposób, zanim zastosowalismy go w wewnetrznej medytacji. Jesli wyobrazimy go sobie, nie budujac go najpierw we wlasnej duszy, to pozostanie zimny i o wiele mniej skuteczny niz wtedy, kiedy dzieki opisanym przygotowaniom otrzyma moc oswiecajaca dusze. Jednakze w czasie medytacji nie nalezy przypominac sobie wszystkich przygotowujacych do niej mysli, lecz jedynie zachowywac w duchu zywy obraz symboliczny, a przy tym pozwolic wspólbrzmiec temu odczuciu, które pojawilo sie jako skutek przygotowujacych don mysli. W ten sposób symbol stanie sie znakiem obok owego odczucia, a jego skutecznosc zawiera sie w trwaniu duszy w tym przezyciu. Im dluzej potrafimy w nim trwac, nie pozwalajac, zeby zaklócalo je jakies inne wyobrazenie, tym bardziej skuteczny bedzie caly proces. Jednakze dobrze jest, jesli poza okresami, w których poswiecamy sie wlasciwej medytacji, czesto powtarzamy proces budowy tego symbolicznego obrazu za pomoca mysli i uczuc opisanego rodzaju, aby nie zaniklo uzyskane odczucie. Z im wieksza cierpliwoscia dokonujemy takiej odnowy, tym wieksze znaczenie ma dla naszej duszy ten symboliczny obraz. Symbol nie jest ani rzecza zewnetrzna, ani istota stworzona przez przyrode, ale wlasnie dlatego posiada sile pobudzajaca pewne czysto duchowe zdolnosci. Symbolami moga sie stac najrozmaitsze obrazy. Moga to byc równiez pewne zdania, formuly lub nawet pojedyncze wyrazy. Wszystkie one maja na celu oderwanie duszy od zmyslowego postrzegania i pobudzenie jej do takiego dzialania, w którego wyniku wrazenia traca znaczenie, natomiast rzecza istotna staje sie rozwój zdolnosci duszy. Mozna tez koncentrowac sie wylacznie na pewnych uczuciach i to okazuje sie szczególnie skuteczne. Wezmy na przyklad uczucie radosci. W normalnych warunkach przezywamy radosc, kiedy mamy do tego zewnetrzna podniete. Kiedy dusza postrzega, jak czlowiek spelnia jakis dobry uczynek, czuje radosc, gdyz to sie jej podoba. Moze ona równiez uswiadomic sobie, ze uczynek ten, plynacy z dobroci serca, nie ma na celu egoistycznej korzysci, lecz dobro blizniego. Taki czyn mozna nazwac moralnie dobrym. Dusza, rozwazajac to, moze na przykladzie takiego uczynku wytworzyc idee dobroci serca i moze doznawac radosci na mysl o tej idei moralnej. Jest to radosc powstala nie pod wplywem jakiegos zdarzenia w swiecie zewnetrznym, ale wskutek zetkniecia sie z idea jako taka. Uczucie to moze okazac sie skuteczne przy próbie rozwiniecia zdolnosci duszy. Poniewaz ludzie bardzo sie róznia miedzy soba, rózne moga byc srodki sluzace ich duchowemu rozwojowi. Podczas medytacji nalezy unikac wszelkiej przesady. Potrzebne jest do tego wyczucie, którego nabiera sie z czasem. W ogóle cwiczenia medytacyjne wymagaja dluzszej praktyki, zanim pojawia sie ich pierwsze rezultaty. Potrzebna jest cierpliwosc i wytrwalosc. Kto nie umie sie na nie zdobyc, temu nie uda sie wiele osiagnac. Medytacja jest srodkiem prowadzacym do poznania wyzszych swiatów i nie kazda tresc wyobrazen moze byc przydatna, lecz tylko skonstruowana w opisany sposób. Droga, jaka tu wskazano, prowadzi do poznania, które mozna nazwac imaginacyjnym. Jest ono pierwszym stopniem poznania. Poznanie oparte na doswiadczeniu zmyslowym mozna nazwac poznaniem przedmiotowym. Nad nim znajduja sie wyzsze rodzaje poznania, z których najnizsze jest wlasnie poznanie imaginatywne. W jezyku wiedzy duchowej pod tym pojeciem rozumie sie takie poznanie, do którego dusza dochodzi dzieki nadzmyslowemu stanowi swiadomosci. Postrzega ona w tym stanie fakty i istoty duchowe, do których zmysly nie maja zadnego dostepu. Obserwowany przez nia swiat mozna nazwac imaginacyjnym. "Imaginacyjny" znaczy "rzeczywisty", tyle ze w innym niz potoczne znaczeniu. Nie jest tu wazna tresc wyobrazen, ale zdolnosc duszy, która sie rozwija dzieki takiemu przezywaniu. Przeciwko stosowaniu wyobrazen symbolicznych mozna wysunac zarzut, ze maja one watpliwa wartosc, gdyz moga byc uksztaltowane zupelnie dowolnie. Jednakze w stosunku do symboli stanowiacych podstawe wyszkolenia duchowego, watpliwosci takie nie sa uzasadnione, gdyz ich wartosci nalezy upatrywac w mocy, z jaka dzialaja na dusze, nie zas w ich tresci. Charakter medytacji najlepiej oddaje porównanie ze snem. Z jednej strony jest ona podobna do snu, z drugiej zas stanowi jego zupelne przeciwienstwo. Jest snem, który w porównaniu ze swiadomoscia dzienna stanowi wyzszy stan jawy. Polega to na tym, ze w wyniku koncentracji na odpowiednim wyobrazeniu lub symbolu dusza zostaje zmuszona do znacznie wiekszego wysilku niz zazwyczaj. Wzmaga sie dzieki temu jej wewnetrzna aktywnosc. Uwalnia sie ona od cielesnosci podobnie jak we snie, lecz nie popada w nieswiadomosc, tylko oglada swiat, jakiego dotad nie znala. Stan ten z jednej strony przypomina sen, z drugiej jednak polega na osiagnieciu wyzszego stopnia swiadomosci. Dzieki temu dusza przezywa siebie jako samodzielna istote, podczas gdy w stanie zwyklej jawy uswiadamia sobie siebie jedynie za posrednictwem ciala, a wiec nie przezywa siebie, lecz tylko spostrzega siebie w przedstawieniu wytworzonym przez cialo. Symbole sluza do wyzwolenia duszy ludzkiej od postrzezen zmyslowych i opartego na nich myslenia. Wyzwolenie to nie moze nastapic wczesniej, zanim czlowiek nie poczuje, ze jest istota niezalezna od narzadów zmyslowych i mózgu. Na samym poczatku tej drogi czlowiek musi poczuc sie niezalezny od narzadów fizycznych. Moze on sobie wtedy zdac sprawe, ze jego swiadomosc nie gasnie mimo odwrócenia sie od postrzezen zmyslowych i zwyklego myslenia, ze moze sie wzniesc ponad nie i postrzegac siebie jako istote zyjaca obok tamtej, która byl wczesniej. Jest to pierwsze czysto duchowe przezycie: uchwycenie istoty jazni. Gdyby ktos. przekroczyl granice swiata zmyslów bez medytacji, pograzylby sie w nieswiadomosci. Jest oczywiste, ze ta duchowa istota istniala jeszcze przed medytacja, tyle ze nie posiadala narzadów odpowiednich do obserwacji swiata duchowego. Dopiero sila, powstala dzieki medytacji, uformowala te organy. Na poczatku istota ta ogranicza sie do postrzegania siebie w otoczeniu obrazów wystepujacych jako skutek opisanych cwiczen. Dusza musi wiedziec, ze sa one odbiciem jej istoty, wzmocnionej dzieki cwiczeniom. Musi tez wytworzyc w sobie taka wole, by móc w kazdej chwili usunac te obrazy ze swiadomosci. Gdyby tego nie potrafila, znalazlaby sie w dziedzinie przezyc duchowych w podobnym polozeniu jak dusza, która spojrzawszy w swiecie fizycznym na jakis przedmiot, nie moglaby juz oderwac od niego wzroku. Jest jednak jeden rodzaj przezyc wewnetrznych, których na tym stopniu przygotowania duszy nie da sie wyeliminowac. Adept wiedzy tajemnej poznaje w nich to, co jest jego najglebsza istota, zachowywana podczas kolejnych wcielen. Dochodzi on w tym momencie do uswiadomienia sobie tych wcielen. Dopiero po osiagnieciu zdolnosci usuwania obrazów dusza wkracza do rzeczywistego swiata duchowego. Miejsce usunietych obrazów zajmuje cos innego, za pomoca czego dusza poznaje rzeczywistosc duchowa. Z poczatku dusza ucznia czuje sie slaba i zagubiona w obliczu tego, co postrzega w swiecie ducha. Uczen musi uzywac calej swojej energii, by zachowac w pamieci symbole i wyobrazenia, które skonstruowal wczesniej. Musi umiec takze osiagac taki stan duszy, w jakim nie tylko nie dzialaja na nia zadne bodzce ze swiata zewnetrznego, ale takze znikaja ze swiadomosci wszystkie wczesniej wytworzone wyobrazenia. Dopiero wtedy moze wystapic w swiadomosci to, co powstalo dzieki medytacji. Chodzi teraz o to, zeby starczylo wewnetrznych sil duszy do rzeczywiscie duchowego ogladania tego, co powstalo. To, co sie na poczatku rozwinelo jako organizm duchowy i co nalezy uchwycic w akcie samopostrzegania, jest jeszcze delikatne i niestale. Na domiar zlego swiat zewnetrzny i jego wplyw na pamiec powoduja rozmaite zaklócenia. Mozna jednak temu zaradzic. Co w stanie jawy wydaje sie z poczatku dla duszy czyms ponad sily z powodu przeszkód ze strony swiata fizycznego, moze ona osiagnac we snie. Kto praktykuje medytacje, po pewnym czasie zacznie postrzegac cos podczas snu. Poczuje, ze we snie nie jest zupelnie nieswiadomy, lecz ze czasami jego dusza jest jednak czynna. Podczas snu dusza zostaje odseparowana od wplywów swiata zewnetrznego, od których nie potrafi sie uwolnic na jawie, i moze nawiazac lacznosc ze swiatem duchowym. Czlowiek moze sobie uswiadomic ten fakt albo jeszcze we snie, albo po przebudzeniu. Pierwsze przezycie wymaga wiekszej energii wewnetrznej i dlatego poczatkujacy uczniowie czesciej doswiadczaja drugiego. Z czasem wspomnienia ze swiata duchowego staja sie coraz wyrazniejsze. Uczen osiaga wówczas to, co mozna nazwac ciagloscia swiadomosci (trwaniem swiadomosci we snie). Nie nalezy jednak sadzic, ze czlowiek jest zawsze swiadomy podczas snu. Nalezy raczej powiedziec, ze podczas snu zdarzaja sie momenty, kiedy moze on swiadomie ogladac swiat duchowy. Nie zapominajmy jednak, ze stan tu opisany nalezy uwazac za przejsciowy. W tym stanie dusza nie ma pewnosci siebie i nie moze polegac na tym, co przezywa. Jednakze dzieki tym przezyciom nabiera coraz wiecej sily, co pozwala jej wyeliminowac wplywy swiata zewnetrznego takze na jawie i posiasc zdolnosc obserwacji duchowej. Dwa przezycia duszy podczas nauki maja szczególne znaczenie. Pierwsze polega na tym, ze czlowiek, pozbywszy sie wszelkich wrazen plynacych ze swiata fizycznego, dostrzega w swoim wnetrzu swiadoma siebie istote przebywajaca w swiecie, o którym nic nie wiedzial, dopóki kierowal sie tylko zwyklym rozumem. Czlowiek ów widzi, ze istota ta posiada zupelnie nowe wlasciwosci, wczesniej obce duszy. Z kolei drugie przezycie polega na tym, ze mozna swoje dotychczasowe "ja" odczuwac jako cos odrebnego, znajdujacego sie obok prawdziwej istoty czlowieka. Czlowiek czuje chwilami, ze znajduje sie na zewnatrz tego, co nazywal wlasna istota, swoim "ja". Ma wrazenie, ze zachowujac pelna swiadomosc, zyje podwójnym zyciem. Jedna jego jazn to ta, która znal, nad nia zas unosi sie druga, nowo odkryta. Ta druga jazn moze posiasc zdolnosc postrzegania w swiecie duchowym. Jezeli to sie stanie, czlowiek zacznie postrzegac rzeczywistosc duchowa, podobnie jak postrzega swiat fizyczny. To stanowi trzecie doniosle przezycie. Zeby dac sobie rade na tym szczeblu wtajemniczenia, trzeba miec na uwadze fakt, ze w wyniku wzmocnienia sil duszy wystepuja równiez silniej milosc wlasna oraz egotyzm. Byloby nieporozumieniem sadzic, ze ma sie tu do czynienia ze zwykla miloscia wlasna. Na tym szczeblu rozwoju rosnie ona do takiego stopnia, ze przybiera postac sily przyrody we wnetrzu duszy i trzeba duzego wysilku woli, aby ja zwalczyc. Egotyzmu tego nie wytwarza szkolenie duchowe; tkwi on zawsze w duszy i w owych przezyciach duchowych zostaje tylko uswiadomiony. Rozwijanie woli musi isc koniecznie w parze ze szkoleniem duchowym. Trzeba umiec poskromic egotyzm w swiecie duchowym. Nalezy podkreslic, ze sily moralnej, niezbednej do przezwyciezenia egoizmu, nie da sie wykrzesac bez wzniesienia sie w zyciu codziennym na odpowiedni szczebel moralny. Postep w wiedzy duchowej jest nie do pomyslenia bez towarzyszacego mu postepu moralnego. Bez sily moralnej niemozliwe jest przezwyciezenie egoizmu. Wszelkie zatem twierdzenia, jakoby prawdziwe wychowanie duchowe nie bylo jednoczesnie wychowaniem moralnym, nie odpowiadaja prawdzie. Tylko ktos, kto nie przezyl duchowej przemiany, moze powatpiewac, czy postrzezenia duchowe odzwierciedlaja jakas rzeczywistosc, czy tez sa tylko czystymi urojeniami. Kto po odpowiednim szkoleniu osiagnie wlasciwy stopien wtajemniczenia, potrafi odróznic wlasne wyobrazenia od przedstawien rzeczywistosci duchowej tak samo, jak na co dzien czlowiek moze odróznic swoje wyobrazenie rozgrzanego kawalka zelaza od wrazenia powstajacego w momencie dotkniecia takiego kawalka. Jest niezwykle wazne, by uczen osiagnal okreslony uklad duszy, zanim narodzi sie w nim swiadomosc nowej jazni. Czlowiek jest dzieki jazni panem swoich uczuc, wyobrazen, pragnien i namietnosci. To wlasnie jazn stosuje prawa myslenia i porzadkuje tresc duszy. Zasady etyczne staja sie przewodnikami tych sil duszy, natomiast przez sad moralny jazn staje sie przewodniczka duszy w tej dziedzinie. Kiedy wiec czlowiek wydziela ze swojej zwyklej jazni jazn wyzsza, ta pierwsza staje sie pod pewnym wzgledem samodzielna. Traci ona taka czesc swojej mocy, jaka zabiera jazn wyzsza. Jezeli nie zostanie zawczasu wzmocniona, czlowiek moze popasc w urojenia i pobladzic. Kto posiada mocna wole uczynienia wszystkiego, co zapewni zwyklej jazni pewnosc w postepowaniu, moze sie nie obawiac wyzwolenia drugiej jazni do poznania nadzmyslowego za pomoca cwiczen duchowych. Musi on jednak dobrze sobie uprzytomnic, jak latwo mozna ulec zludzeniu, ze jest sie juz wystarczajaco dojrzalym. Opisane szkolenie duchowe umozliwia takie uksztaltowanie myslenia, które wyklucza mozliwosc pomylki. Bez odpowiedniego wycwiczenia mysli wewnetrzne przezycia moga spowodowac w duszy stan niepewnosci. Dzieki tej sprawnosci myslenia czlowiek potrafi lepiej obserwowac zjawiska w swojej duszy. Bez tego swiatla mysli bylyby zagubione wsród przezyc. Czlowiek poszukujacy drogi wiodacej do wyzszych swiatów powinien przede wszystkim osiagnac panowanie nad mysleniem, wola i uczuciami. Z jednej strony dusza powinna zdobyc dzieki temu sile, pewnosc i równowage do tego stopnia, by zachowac te cechy po wyodrebnieniu sie wyzszej jazni, z drugiej zas strony owa wyzsza jazn otrzymuje na droge moc i wewnetrzne oparcie. Czlowiekowi wstepujacemu na droge duchowa potrzebna jest przede wszystkim rzeczowosc w mysleniu. W swiecie fizycznym do rzeczowosci sklania jazn samo zycie, bo gdyby dusza pozwolila swobodnie bujac swoim myslom, szybko zostalaby przywolana do porzadku przez rzeczywistosc. Dusza nie moze ignorowac faktów. Odwracajac uwage od swiata fizycznego, czlowiek nie podlega juz tej przymusowej kontroli. Jezeli nie potrafi korygowac swojego myslenia, moze zejsc na manowce. Dlatego nalezy tak cwiczyc swoje myslenie, zeby samo umialo wytyczyc sobie kierunek i cel. Kto sie zdobedzie na to, zeby przez szereg miesiecy, codziennie, chocby przez piec minut skoncentrowac cala uwage na jednym przedmiocie, ten wiele osiagnie w tym kierunku. Powinny to byc zwykle przedmioty, takie jak na przyklad olówek, gdyz jesli skupiamy sie na czyms, co jest nam dobrze znane, mozemy byc pewni, ze myslimy rzeczowo. Na tym etapie nie jest wazne, o czym myslimy, lecz liczy sie to, by myslec konkretnie. Przyswoiwszy sobie rzeczowosc w kontakcie z przedmiotami swiata zmyslowego, myslenie dazy do rzeczowosci równiez wtedy, gdy nie jest zwiazane z tym swiatem. Dusza powinna panowac takze nad wola. W swiecie zmyslowym zewnetrzne warunki narzucaja czlowiekowi te czy inne potrzeby, wola zas jest pobudzana w celu zaspokojenia tych potrzeb. Celem wychowania duchowego jest doprowadzenie do tego, by czlowiek w pelni panowal nad swoim dzialaniem. Kto do tego dojdzie, ten nie bedzie pozadal rzeczy nieistotnych. Slabosc i chwiejnosc woli biora sie z pozadania rzeczy, których nie potrafimy osiagnac. Dobrze jest cwiczyc wole, nakazujac sobie wykonanie o okreslonej porze dnia jakiejs czynnosci. Nalezy powtarzac te czynnosc przez wiele miesiecy. W ten sposób uwolnimy sie od szkodliwych zachcianek, nad których mozliwoscia urzeczywistnienia wcale sie nie zastanawiamy. Pod wzgledem uczuciowym dusza powinna, idac droga wtajemniczenia, osiagnac pewien spokój i równowage. Do tego konieczna jest umiejetnosc powsciagania emocji. Z tego powodu moze powstac poglad, ze czlowiek musi stac sie obojetny w stosunku do swiata. Nie o to jednak chodzi. Radosne zdarzenie powinno radowac dusze, smutne zas smucic, tyle ze dusza musi z umiarem dawac tym uczuciom wyraz. Trzeba dazyc do pelnego przezywania radosci czy bólu, ale nie wolno dopuszczac do tego, by objawialy sie one w sposób nie kontrolowany. Tylko dzieki takim cwiczeniom adept osiaga niezbedny spokój umyslu. Komus moze sie wydawac, ze potrafi zachowac spokój i wobec tego nie musi cwiczyc, ale wlasnie jemu cwiczenia takie sa najbardziej potrzebne. Mozna latwo zachowywac na co dzien spokój, a po wzniesieniu sie do wyzszego swiata moga sie ujawnic rozmaite zaburzenia psychiczne. Celem nastepnej fazy ksztalcenia mysli i uczuc bedzie zdobycie wlasciwosci, która mozna nazwac pozytywnoscia. Istnieje piekna opowiesc o tym, jak Chrystus przechodzil kiedys w towarzystwie kilku osób obok zwlok psa. Wszyscy oprócz niego odwrócili oczy od tego wstretnego widoku, on natomiast podziwial glosno piekne zeby zwierzecia. Mozna dazyc do osiagniecia takiego nastawienia do swiata. Bledy, zlo, brzydota nie powinny przeslaniac duszy prawdy, dobra i piekna. Nie nalezy jednak mylic tej pozytywnosci z przymykaniem oczu na podlosc, falsz i zlo. Trzeba dojsc do tego, by zlo nie przeslanialo nam dobra, falsz zas prawdy. Myslenie zlaczone z wola osiaga pewna dojrzalosc, jezeli staramy sie nie dopuscic do tego, zeby jakies przezycia lub wiadomosci pozbawily nas wrazliwosci na nowe doznania. Adept wiedzy tajemnej powinien dazyc zawsze do tego, by przy kazdej sposobnosci poznawac cos nowego. Oczywiscie nie nalezy przy tym ignorowac zdobytych juz doswiadczen. Przede wszystkim jednak uczen musi wierzyc, ze nowe przezycia moga byc zupelnie odmienne od poprzednich. Wymienilismy zatem piec cech, które uczen powinien w sobie wyrobic za pomoca odpowiedniego szkolenia: panowanie nad tokiem myslenia, panowanie nad impulsami woli, panowanie nad emocjami, pozytywnosc w sadach o swiecie i pojmowanie zycia bez przesadów. Po wzbogaceniu duszy o te przymioty nalezy jeszcze je zharmonizowac. Opisane tu cwiczenia wiedza duchowa zaleca nie tylko dlatego, ze prowadza do nabycia wyzej wymienionych wlasciwosci, ale maja tez wiele innych nastepstw, które sa pozyteczne podczas wedrówki do sfery duchowej. Dzieki nim uczen wzmocni i rozwinie swoje zycie intelektualne, uczuciowe oraz swój charakter. Moze on przy okazji nabrac wiekszej pewnosci siebie itp. Opanowanie mysli i uczuc musi sie posunac tak daleko, aby do duszy nie mialy dostepu zadne codzienne radosci i zmartwienia. Moze w zwiazku z tym powstac przekonanie, ze izolujac sie w pewnych momentach od rzeczywistosci, czlowiek wyobcowuje sie z zycia. W rzeczywistosci nic podobnego sie nie dzieje. Kto potrafi za pomoca opisanych tutaj cwiczen osiagnac wewnetrzny spokój, ten czerpie stad sile takze do wypelniania swoich codziennych obowiazków. Zaprowadzajac porzadek w duszy, uczen patrzy na swoje sprawy z takim spokojem, jak gdyby dotyczylo to kogos innego. Idealem dla ucznia bedzie osiagniecie takiego nastawienia duszy wobec zdarzen, zeby przezywac je z zachowaniem pewnosci siebie i spokojem oraz oceniac je nie wedlug swojego usposobienia, lecz zgodnie z ich obiektywnym znaczeniem i wartoscia. W taki sposób uczen przygotuje dusze do medytacji nad symbolami. Musimy spelnic wymienione tu warunki, albowiem przezycia nadzmyslowe powstaja na gruncie, na którym stoimy w zwyklym zyciu, zanim przedostaniemy sie do swiata nadzmyslowego. Przezycie nadzmyslowe jest na dwa sposoby zalezne od punktu wyjscia duszy. Kto od poczatku nie troszczy sie o to, by sile zdrowego sadu uczynic podstawa swojego wychowania duchowego, moze wprawdzie rozwinac w sobie zdolnosci nadzmyslowe, ale postrzegac bedzie swiat duchowy niedokladnie i nieprawdziwie. Narzady postrzegania nadzmyslowego rozwina sie w nim nieprawidlowo. Podobnie jak chorym czy wadliwie zbudowanym okiem nie mozna dobrze widziec swiata zmyslowego, tak nie sposób spostrzegac czegokolwiek narzadami duchowymi, które nie powstaly na podlozu zdrowej zdolnosci sadzenia. Kto zaczyna swoja droge ze stanowiska moralnie watpliwego, ten wznosi sie do swiata duchowego w ten sposób, ze jego widzenie nadzmyslowe jest jak gdyby zaciemnione, zamglone. Przypomina on czlowieka ogladajacego swiat zmyslowy w stanie zamroczenia. Aby osiagnac dobre rezultaty na poziomie poznania imaginatywnego, nalezy przyzwyczaic dusze do myslenia "odzmyslowionego". Mysl powstala z obserwacji zjawisk swiata fizycznego nie jest wolna od elementu zmyslowego. Czlowiek jednak moze tworzyc nie tylko takie mysli. Myslenie nie staje sie puste, jesli przestaje czerpac material z obserwacji zmyslowej. Do takiego "odzmyslowionego" myslenia mozna dojsc, kiedy trescia mysli uczyni sie zjawiska swiata duchowego. Zjawisk tych nie da sie obserwowac za pomoca zmyslów. Czlowiek moze je jednak pojmowac, jesli tylko jest cierpliwy i wytrwaly. Bez wyszkolenia nie sposób badac swiata duchowego, nie sposób samemu ten swiat obserwowac, lecz mozna zrozumiec wszystko, co mówia o nim znawcy tej dziedziny. Jezeli ktos powie, ze nie moze przyjac na wiare tego, co mówia ci badacze, wówczas bedzie to twierdzenie zupelnie bezpodstawne. Za pomoca czystego myslenia mozna przekonac sie o prawdziwosci podanych twierdzen. Dzieki nieustannemu przyswajaniu sobie wyników poznania duchowego, czlowiek przyzwyczaja sie do myslenia, które nie czerpie tresci z obserwacji zmyslowej. Uczy sie on poznawac, jak we wnetrzu duszy powstaje zwiazek mysli, jak mysl szuka mysli równiez wtedy, gdy te polaczenia nie powstaja pod wplywem obserwacji zmyslowej. Medytacja ma na celu wyksztalcenie w ciele astralnym organów wyzszego postrzegania. Z poczatku tworza sie one z substancji tego ciala. Przed tymi nowymi organami otwiera sie swiat, w którym czlowiek uczy sie poznawac siebie jako nowa jazn. Róznia sie one od zmyslowych tym, ze sa aktywne, nie zas pasywne. Podczas postrzegania nieustannie dzialaja. Dlatego powstaje uczucie, ze poznanie duchowe polega jak gdyby na zespoleniu sie obserwatora z obserwowanymi faktami. Organy te sa nadzmyslowe i istnieja dzieki aktywnosci duszy. Nie mozna zmyslowo spostrzec ich czynnosci. Kto zjawiska nadzmyslowe chce sobie przedstawic na podobienstwo zmyslowych, ten nie pojmuje istoty rzeczy. Kazda wlasciwie przeprowadzona medytacja wplywa na jakis organ postrzegania nadzmyslowego. By organy te odpowiednio sie rozwinely, uczen powinien wykazac sie cierpliwoscia i wytrwaloscia. Czesto musi uplynac duzo czasu, zanim adept nauczy sie uzywac ich do obserwacji wyzszego swiata. Kto sie niecierpliwi, ten dowodzi tylko tego, ze jeszcze nie dojrzal do ogladania swiata duchowego. Blizszy zrozumienia swiata nadzmyslowego jest ten, dla kogo cwiczenia duchowe moga byc celem samym w sobie. Rozwijaja one cialo astralne, na które dzialaja wyzsze istoty. Kto ma do nich wlasciwy stosunek, ten moze polubic je dla nich samych. Wie równiez, ze dzieki nim zbliza sie do swiata duchowego i z cierpliwoscia czeka na ich wyniki. Juz samo zadowolenie czerpane z cwiczen daje uczniowi pewnosc, ze robi cos dobrego. Lepiej pozwolic rozwinac sie duszy do konca, niz dazyc za wszelka cene do zdobycia pierwszych postrzezen swiata nadzmyslowego, gdyz moze okazac sie, ze z braku odpowiedniego wyszkolenia dusza nigdy nie bedzie mogla uzyskac pelnego ogladu tego swiata. Organy duchowe powstaja w ten sposób, ze swiadomosc nadzmyslowa ucznia widzi je jak gdyby w poblizu organów cielesnych. Niektóre z nich znajduja sie miedzy brwiami, w okolicy krtani, serca i jamy brzusznej. Z chwila gdy uda nam sie rozwinac jakis organ duchowy, wiemy takze, ze mozemy go uzywac i ze dzieki niemu wstepujemy do swiata duchowego. Wrazenia odbierane z tego swiata jeszcze w duzej mierze przypominaja wrazenia zmyslowe. Poznajacy imaginatywnie moze mówic o nowym swiecie, okreslajac swoje wrazenia jako uczucia ciepla lub zimna, postrzezenia dzwieków lub slów, swiatla lub barw, albowiem tak je przezywa. Uswiadamia sobie jednak, ze te postrzezenia maja w swiecie imaginatywnym inne znaczenie niz w zmyslowym. Poznaje on, ze za nimi stoja nie przyczyny materialne, lecz duchowe. Istnieje w swiecie fizycznym cos, co w swiecie imaginatywnym wyglada zupelnie inaczej. W pierwszym swiecie obserwujemy nieustanne powstawanie i giniecie rzeczy, nastepstwo narodzin i smierci, w drugim natomiast widzimy stala przemiane jednego w drugie. W swiecie fizycznym obserwujemy na przyklad wiednaca rosline, w swiecie imaginacyjnym zas w tym samym czasie powstaje inna rzecz, w która sie powoli przemienia ta wiednaca roslina. Narodziny i smierc to zjawiska, które w swiecie imaginacyjnym maja zupelnie inny wymiar niz w rzeczywistosci zmyslowej. Doswiadczenie zmyslowe ujmuje tylko przemiany zachodzace w ciele fizycznym. Inne czlony czlowieka podlegaja zmianom, które mozna zaobserwowac tylko za pomoca poznania imaginatywnego. Kto poznanie takie osiaga, moze zobaczyc, jak od ciala fizycznego oddziela sie cos, co po zgonie zyje dalej, tyle ze w inny sposób. Rozwój jednak nie zatrzymuje sie na poziomie poznania imaginatywnego. Czlowiek, który by chcial na nim pozostac, postrzegalby tam wprawdzie istoty ulegajace przemianie, ale nie umialby sie zorientowac w tym nowym dla niego swiecie. Jest to bardzo dynamiczna dziedzina. Panuje w niej stale ruch i zmiennosc. Czlowiek osiaga spokój duchowy dopiero wtedy, kiedy wzniesie sie ponad poznanie imaginatywne i osiagnie tak zwane "poznanie przez inspiracje". Nie jest konieczne, by dazacy do poznania swiata nadzmyslowego przyswajal sobie najpierw poznanie imaginatywne, a dopiero potem dochodzil do inspiracji. Moze on tak ulozyc swoje cwiczenia, ze beda go one prowadzily jednoczesnie do imaginacji i inspiracji. Wtedy po odpowiednim czasie wstapi do wyzszego swiata, w którym bedzie nie tylko postrzegal zjawiska, ale równiez je pojmowal. Rozwój poznania odbywa sie zasadniczo w ten sposób, ze z poczatku uczen widzi niektóre zjawiska ze swiata imaginatywnego, a po pewnym czasie doznaje uczucia, ze zaczyna sie w nich orientowac. Swiat inspiratywny jest jednak zupelnie inny od imaginatywnego. Jesli w imaginatywnym postrzegamy przemiany zjawisk, to w inspiratywnym uczymy sie poznawac wewnetrzne wlasnosci istot, które ulegaja przemianom. W imaginacji poznaje sie przejawy dzialania dusz tych istot, natomiast za pomoca inspiracji przenika sie do ich wnetrza. Przede wszystkim widzi sie wielosc istot duchowych i relacje miedzy nimi. Relacje te sa wyznaczone przez wewnetrzne cechy owych istot, nie zas wplywy swiata zewnetrznego. Da sie to porównac z relacja miedzy gloskami i literami w slowie. Na przyklad slowo "czlowiek" powstaje z polaczenia glosek c, z, l, o, w, i, e, k. Nie postrzega sie ich osobno, lecz w ramach pewnej calosci. Dlatego obserwacje w swiecie inspiratywnym da sie porównac do czytania. Istoty nalezace do tego swiata dzialaja na patrzacego jak litery i zgloski wystepujace w slowie, stosunki zas miedzy nimi odslaniaja sie przed nim na podobienstwo pisma. Dlatego wiedza duchowa okresla poznanie inspiracyjne jako "czytanie tajemnego pisma". Jak sie odczytuje to pismo, powinny wyjasnic poprzednie rozdzialy tej pracy. Przedstawione tam wiadomosci nie zostaly wydobyte za pomoca poznania imaginatywnego, lecz poznane przez inspiracje dzieki odczytaniu tajemnego pisma. W tym "odczytaniu" postrzezenia imaginatywne stanowia jak gdyby litery albo zgloski. "Odczytywanie" jest niezbedne nie tylko po to, by wyjasnic wspomniane rzeczy. Juz samego biegu zycia ludzkiego nie da sie zrozumiec za pomoca jedynie poznania imaginatywnego. Mozna wprawdzie ujrzec, jak po smierci czlowieka czlony duchowe odlaczaja sie od ciala fizycznego, lecz nie zrozumialoby sie zwiazku miedzy tym, co sie dzieje po zgonie i tuz przed nim, gdyby nie umiano zorientowac sie w postrzezeniach imaginatywnych. Kiedy uczen przejdzie od imaginacji do inspiracji, wkrótce uswiadomi sobie, jaki popelnilby blad, gdyby zrezygnowal z poznania wielkich zjawisk kosmicznych i ograniczyl sie jedynie do kwestii najbardziej obchodzacych czlowieka. Nie sposób poznac tych rzeczy osobno. Nawet najdrobniejszy fakt moze byc dobrze zrozumiany dopiero wówczas, gdy sie w nim rozpozna odbicie wielkich procesów kosmicznych. Wszystko, co zachodzi w czlowieku, stanowi odbicie wielkich wydarzen kosmicznych zwiazanych z jego istnieniem. Jezeli chce sie zrozumiec to, co obserwuje swiadomosc nadzmyslowa miedzy narodzinami i smiercia i od smierci do nowych narodzin, trzeba posiasc zdolnosc odczytywania postrzezen imaginacyjnych za pomoca wyobrazen powstalych podczas badania wielkich procesów swiatowych. Badanie to dostarcza klucza do zrozumienia ludzkiego zycia. Dlatego z punktu widzenia wiedzy duchowej obserwacja Saturna, Slonca i Ksiezyca jest jednoczesnie obserwacja czlowieka. Przez inspiracje dochodzi sie do poznania relacji miedzy istotami wyzszego swiata. Na jeszcze wyzszym stopniu poznania staje sie mozliwe przenikniecie do wnetrza tych istot. Stopien ten mozna nazwac "intuitywnym". Pojecie intuicji oznacza tutaj poznanie najwyzsze, nie ma zas nic wspólnego z potocznie rozumiana intuicja. Gdy poznajemy istote cielesna, wydajemy o niej sady na podstawie wrazen zmyslowych, jesli natomiast poznajemy istote duchowa za pomoca intuicji, wówczas laczymy sie z jej wnetrzem. Do takiego poznania uczen wznosi sie stopniowo. Imaginacja prowadzi go do tego, ze postrzezen nie odczuwa juz jako odzwierciedlen zewnetrznych cech przedmiotów, lecz widzi, jak ujawniaja sie przez nie pierwiastki duchowe. W poprzednich rozdzialach tej ksiazki wzmiankowano o wyzszych istotach duchowych. Wiedze o nich zdobywa sie w poznaniu intuitywnym. To, co po smierci czlowieka oddziela sie od ciala fizycznego, przechodzi nastepnie przez rozmaite stadia. Pierwsze stadium, zaraz po zgonie, mozna poznac imaginatywnie, ale stadia miedzy zgonem a nowymi narodzinami daje sie ogarnac tylko za pomoca poznania inspiratywnego. Dalej jednak inspiracja nie wystarcza. Pewien okres miedzy smiercia i nowymi narodzinami jest dostepny tylko dla intuicji. Kto by chcial poznawac czlowieka tylko za pomoca srodków dostepnych dzieki imaginacji i inspiracji, tego uwagi umknelyby zjawiska dotyczace najglebszej istoty czlowieka. Poznanie inspiratywne i intuitywne mozemy osiagnac tylko dzieki cwiczeniom duchowym. Sa one podobne do wczesniej opisywanych cwiczen wiodacych do poznania imaginatywnego, ale w mniejszym stopniu niz tamte nawiazuja do postrzezen zaczerpnietych ze swiata zmyslowego. Polegaja one raczej na wczuwaniu sie w czynnosci duszy wytwarzajacej symbole niz koncentrowaniu sie na samych symbolach. Na przyklad wyobrazamy sobie caly cykl rozwojowy rosliny. Powoli dzieki takim medytacjom dochodzimy do zrozumienia zjawiska powstawania i giniecia, samo zas wyobrazenie rosliny zostaje usuniete. Nalezy skoncentrowac sie wylacznie na czynnosci duszy, dzieki której powstalo zrozumienie powstawania i przemijania. Z poczatku uczen nie wie, jak nalezy przystapic do takich cwiczen. Wynika to stad, ze czlowiek, przyzwyczajony do postrzegania swojego zycia wewnetrznego na tle wrazen plynacych z zewnatrz, popada w niepewnosc, kiedy ma sie skoncentrowac wylacznie na czynnosciach duszy. Musi on sobie szczególnie jasno uswiadomic, ze moze przystapic do tych cwiczen tylko wtedy, jesli nie zapomni o dzialaniach wiodacych do zdobycia pewnosci, wzmocnienia wladzy sadzenia, zycia uczuciowego i charakteru. Kto przywyknie do czestego zaglebiania sie w swoim wnetrzu, zacznie wprowadzac w nie lad, ten zyska wiele. Wyksztalci w sobie cos, co mozna nazwac bogatym zyciem wewnetrznym. Przede wszystkim chodzi jednak o umiar i równowage w duszy. Gdy czlowiek oddaje sie pewnemu dzialaniu duszy, latwo popada w jednostronnosc. Moze wiec, zasmakowawszy w autorefleksji, zaczac zamykac sie na wrazenia plynace z zewnatrz, to zas doprowadzi do wyjalowienia jego zycia wewnetrznego. Najdalej zajdzie ten, kto zachowa pelna wrazliwosc na swiat zewnetrzny. Uczen powinien posiadac nastawienie, które jest niezwykle istotne podczas calego rozwoju jego duszy. Polega ono na tym, zeby nie kierowal sie sama tylko ciekawoscia, nie dazyl jedynie do uzyskania odpowiedzi na pytania dotyczace swiata duchowego. Powinien on raczej interesowac sie tym, jak rozwijac w sobie te lub owa zdolnosc. Dzieki takiemu nastawieniu adepci wiedzy duchowej beda pracowac nad soba, nie dazac na skróty do uzyskania odpowiedzi na pochopnie postawione pytania. Beda czekali, az odpowiedzi same sie odslonia. Mozna tu omówic jeszcze wiele innych przymiotów duszy, które powinien rozwijac i pielegnowac uczen dazacy do uzyskania inspiracji. Nalezy przy tym podkreslic, ze chodzi przede wszystkim o umiar i równowage. Cwiczenia, majace na celu uzyskanie intuicji, wymagaja od ucznia, by nie tylko umial wymazywac z pamieci obrazy, na których sie skupial przed osiagnieciem imaginacji, lecz takze by przestal sie koncentrowac na czynnosciach duszy. Dusza musi zostac calkowicie oczyszczona z wczesniejszych przezyc. Gdyby po tym oczyszczeniu swiadomosc ucznia pozostala pusta, znaczyloby to, ze nie dojrzal on jeszcze do cwiczen wyrabiajacych intuicje, i ze powinien dalej powtarzac cwiczenia imaginatywne i inspiracyjne. Nadejdzie jednak czas, kiedy swiadomosc nie zostanie pusta po oczyszczeniu duszy. Znajdzie sie w niej pewna tresc, w której bedzie sie mozna pograzyc tak samo, jak wczesniej w przezyciach zwiazanych z wrazeniami zewnetrznymi badz wewnetrznymi. Tresc ta jest czyms rzeczywiscie nowym w porównaniu z wszystkimi poprzednimi doznaniami. Jest ona postrzegana dzieki intuicji. W postrzeganiu intuitywnym nie ma miejsca dla elementów zmyslowych. Swiat duchowy otwiera sie za jego posrednictwem w formie, która nie ma nic wspólnego z forma swiata fizycznego. Poznanie imaginatywne osiagamy dzieki organom ciala astralnego. W okolicy serca powstaje w ciele astralnym nowy osrodek swiadomosci. Z niego biegna w strone poszczególnych czesci ludzkiego ciala prady zyciowe. Najsilniejsze z tych pradów kieruja sie poza cialo czlowieka. Im czlowiek jest bardziej rozwiniety, tym wiekszy jest krag utworzony przez otaczajace go promienie. Prady te przenikaja do swiata duchowego i gdy to nastapi, czlowiek zaczyna poznawac inspiracyjnie. W przypadku poznania zmyslowego zmysly dostarczaja nam postrzezen, my zas tworzymy na ich podstawie wyobrazenia i pojecia. Inaczej w inspiracji. Tam poznanie zdobywamy w jednym akcie. To, co w poznaniu zmyslowym osiaga sie dopiero w pojeciu, w inspiracji zawiera sie w samym postrzezeniu. Jezeli wykonujemy cwiczenia majace na celu zdobycie intuicji, to dzialaja one nie tylko na cialo eteryczne, lecz równiez na sily nadzmyslowe ciala fizycznego. Nie nalezy jednak sadzic, ze dzialania te mozna zmyslowo zaobserwowac. Mozna je odslonic jedynie dzieki spostrzezeniom nadzmyslowym. Postrzezenia intuicyjne sa delikatne i wymagaja duzej wrazliwosci, cialo zas ludzkie jest w porównaniu z nimi jeszcze zbyt masywne, stanowi wiec powazna przeszkode w prowadzeniu cwiczen intuicyjnych. Jezeli jednak beda one powtarzane z energia i wytrwaloscia, to wreszcie przezwycieza opór ciala fizycznego. Uczen pozna to po tym, ze zacznie kierowac pewnymi reakcjami ciala fizycznego, tak by zharmonizowac je z dzialaniami duszy. Gdy uczen robi postepy na drodze wiodacej do poznania wyzszych swiatów, w pewnym momencie spostrzega, ze sily jego osobowosci sa zorganizowane inaczej niz w swiecie zmyslowym. W tym swiecie jazn powoduje wspóldzialanie sil duszy, mianowicie myslenia, czucia i woli. Te trzy sily duchowe pozostaja ze soba w scislych zwiazkach. Lad w duszy zostalby zagrozony, gdyby jedna z tych sil chciala pójsc inna droga niz pozostale. Dusza bylaby chora, gdyby na przyklad uwazajac, ze cos jest sluszne, pragnela czegos innego, o czego slusznosci nie bylaby przekonana. Mozna jednak spostrzec, ze na drodze do wyzszego poznania myslenie, uczucie i wola rozchodza sie i kazde z nich nabiera pewnej samodzielnosci. Dochodzi do takich sytuacji, kiedy do przejscia od mysli do uczucia lub woli potrzebna jest samodzielna pobudka. Myslenie, odczuwanie i wola nie pozostana zatem podczas obserwacji nadzmyslowej trzema silami promieniujacymi ze wspólnego osrodka jazni, lecz staja sie jak gdyby trzema samodzielnymi osobowosciami. Trzeba wiec wzmocnic jazn, bowiem ma ona nie tylko trzymac w ryzach te sily, ale takze kierowac trzema istotami. Ta troistosc powinna wystepowac jedynie podczas obserwacji nadzmyslowej. Widac teraz jasno, jak wazne jest wczesniejsze cwiczenie woli i uczuc. Jesli dusza okaze sie zbyt slaba, to straci wewnetrzna spójnosc i rozpadnie sie na trzy czesci w swiecie nadzmyslowym. W dalszym przebiegu rozwoju proces ten postepuje naprzód. Caly swiat wyglada wtedy niczym myslowa budowla. Przed wkroczeniem do swiata duchowego czlowiek znal myslenie, odczuwanie i wole jedynie jako wewnetrzne dyspozycje duszy. Z chwila przenikniecia do tego swiata zaczyna on widziec rzeczy wyrazajace tresc czysto duchowa. Istoty duchowe przedstawiaja mu sie jako byty wobec niego zewnetrzne. Teraz uczen moze zauwazyc doniosla róznice miedzy otwierajacym sie przed nim swiatem duchowym a zmyslowym. Przedmioty swiata zmyslowego pozostaja takie, jakie sa, bez wzgledu na to, co o nich czlowiek mysli, natomiast inaczej rzecz sie ma z przedmiotami swiata duchowego, które zmieniaja sie w zaleznosci od tego, co czlowiek o nich mysli lub do nich czuje. Tym sposobem wyciska on na nich pietno zalezne od jego charakteru. Staja sie one zwierciadlami jego natury. Czlowiek, choc ma przed soba realnie bytujaca rzecz, widzi nie ja, lecz to, co w niej wytworzyl. Wszystkie, nawet dotad ukryte wlasciwosci czlowieka, moga oddzialywac na przedmioty duchowe. By móc sie dalej rozwijac, czlowiek musi posiasc umiejetnosc odrózniania siebie od zewnetrznego swiata duchowego. Musi nauczyc sie powstrzymywac od dzialan zmieniajacych otaczajacy go swiat. Chodzi wiec o to, by najpierw zdobyc prawdziwe, wnikliwe poznanie samego siebie, a osiagnawszy to, mozna juz bez obaw obserwowac swiat duchowy. Jezeli w okresie przygotowawczym uczen nie zwraca uwagi na odpowiednie uksztaltowanie wladzy sadzenia, moze sie zdarzyc, ze stanie on w obliczu swiata duchowego, zanim wyrobi w sobie niezbedne zdolnosci. Wówczas spotkanie z jego sobowtórem moze stac sie dla niego udreczeniem i doprowadzic go do nieprawosci. Gdyby zas dostal sie on do swiata nadzmyslowego, uniknawszy tego spotkania, równiez nie bylby w stanie poznawac go w jego prawdziwej postaci, albowiem nie potrafilby odróznic rzeczywistosci od iluzji. Takie odróznienie mozliwe jest tylko wtedy, kiedy umiemy postrzegac projekcje naszej osobowosci jako obraz sam w sobie i dzieki temu wszystko, co plynie z naszego wnetrza, odróznia sie od otoczenia. Gdyby czlowiek nie posiadal tej umiejetnosci, ulegalby nieustannie zludzeniom. Nigdy nie potrafilby odróznic tego, co wnosi do swiata duchowego, od tego, co do tego swiata rzeczywiscie nalezy. Nieodzowne srodki zaradcze polegaja na starannej pracy nad soba, by nie stac sie fantasta ulegajacym przywidzeniom i sugestiom. Zludzenia, o które chodzi, maja dwa zródla. Czesciowo biora sie stad, ze czlowiek dokonuje projekcji swoich przezyc na rzeczywistosc. W zwyklym zyciu fizycznym zludzenia takie nie stanowia wiekszego zagrozenia, gdyz rzeczywistosc zmyslowa zawsze narzuci sie postrzegajacemu we wlasnej postaci, chocby ten nie wiadomo jak bardzo staral sie ja uksztaltowac na obraz swoich pragnien i marzen. Skoro tylko jednak czlowiek wkracza do Swiata imaginatywnego, jego pragnienia nabywaja mocy kreowania rzeczywistosci i dlatego tak latwo o pomylki. Gdy uczen zdobedzie juz umiejetnosc odrózniania w swiecie duchowym siebie od otoczenia, wtedy pozna, jak wazne jest zrozumienie ewolucji swiata, by mozna bylo poznac istote czlowieka i sens jego zycia. Tylko wtedy zrozumiemy, czym jest cialo fizyczne, jesli poznamy, jak sie ono ksztaltowalo w ciagu rozwoju Saturna, Slonca, Ksiezyca i Ziemi. Cialo eteryczne poznajemy, sledzac jego powstawanie w stadium Slonca, Ksiezyca, Ziemi, i tak dalej. Szkolenie duchowe umozliwia poznanie relacji miedzy tym, co sie sklada na czlowieka, i swiatem. W istocie rzeczy kazdy czlon czlowieka znajduje sie w zwiazku z calym swiatem. W tej ksiazce mozna bylo o tym tylko wzmiankowac, nalezy jednak sobie uswiadomic, ze na przyklad zalazek ludzkiego ciala fizycznego pojawil sie w epoce Saturna, a jego organy, takie jak serce, pluca i mózg, uksztaltowaly sie pózniej. To samo dotyczy ciala eterycznego, duszy czuciowej itp. Czlowiek ksztaltowal sie razem z otaczajacym go swiatem i kazdy jego element odpowiada jakiemus zjawisku, jakiejs istocie nalezacej do tego zewnetrznego swiata. Uczen powoli dochodzi do poznania swoich z nim powiazan. Poznanie to mozna okreslic jako poznanie analogii miedzy makrokosmosem, czyli czlowiekiem, i makrokosmosem, czyli swiatem. Gdy uczen osiagnal juz to poznanie, moze doznac czegos nowego. Zaczyna czuc sie jak gdyby zrosniety ze swiatem, choc czuje jednoczesnie w pelni swoja samoistnosc. Jest to uczucie rozplywania sie w swiecie, jednoczenia sie z nim, lecz bez utraty swiadomosci wlasnej odrebnosci. Mozna teraz wymienic wszystkie stopnie wyzszego poznania: Studia nad wiedza duchowa, z zastosowaniem wladzy sadzenia zdobytej w swiecie zmyslowym.  Przejscie do poznania imaginatywnego.  Odczytywanie tajemnego pisma (inspiracja).  Wczuwanie sie w duchowe otoczenie (intuicja).  Poznanie zwiazku miedzy mikro- i makrokosmosem.  Zjednoczenie sie z makrokosmosem.  Przezywanie calosci poprzednich doswiadczen.  Skoro uczen doznal przezycia intuicji, poznaje nie tylko swiat duchowy, ale takze istoty, które uczestniczyly w tworzeniu swiata, do którego czlowiek nalezy. W ten sposób uczy sie poznawac siebie jako istote duchowa. Na koncu tej drogi staje przed obliczem Chrystusa. Jesli przez intuicje pozna Chrystusa w swiecie duchowym, zrozumie wówczas równiez, co rozegralo sie na Ziemi w czwartej epoce poatlantyckiej, w czasach grecko-lacinskich. Dowie sie, jak Chrystus przyczynil sie do rozwoju Ziemi i jak dalej na nia wplywa. Dzieki temu uczen pozna sens rozwoju Ziemi. Opisana tu droga poznania swiatów nadzmyslowych moze isc kazdy czlowiek, bez wzgledu na jego sytuacje zyciowa. Gdy sie mówi o takiej drodze, nalezy zauwazyc, ze cel poznania i prawda sa takie same we wszystkich epokach, lecz ludzie w róznych okresach zamierzali je osiagnac, startujac z róznych punktów wyjscia. Obecnie czlowiek nie moze juz rozpoczynac tej wedrówki tak, jak na przyklad czynil to ktos dazacy do wtajemniczenia w starozytnym Egipcie. Dlatego tez cwiczenia, które wykonywali egipscy uczniowie, nie dadza sie zastosowac wspólczesnie. Od tamtych czasów ludzkie dusze wielokrotnie sie wcielaly, a ich wedrówka miala swój sens. Zdolnosci i wlasciwosci dusz zmieniaja sie w miare tych wcielen. Widac jasno, ze od dwunastego, trzynastego stulecia po Chrystusie zmienily sie calkowicie warunki zycia. Poglady, uczucia i zdolnosci ludzkosci sa inne niz dawniej. Jednak opisana tu droga do wyzszego poznania nadaje sie dla dusz wcielajacych sie wspólczesnie. Zawsze musi panowac doskonala zgodnosc miedzy zyciem i sposobami wtajemniczenia.

 

 

14. STOPNIE WYZSZEGO POZNANIA 

 

Droge do wyzszego poznania, do spotkania z oboma "straznikami progu", przesledzilismy w ksiazce Jak uzyskac poznanie wyzszych swiatów?. Teraz powinnismy przedstawic równiez relacje istniejace pomiedzy dusza a poszczególnymi swiatami, gdy przechodzi ona przez kolejne stopnie poznania. W ten sposób damy czytelnikowi cos, co mozna by okreslic mianem "teorii poznania w ramach wiedzy tajemnej". Czlowiek, zanim wkroczy na sciezke wyzszego poznania, zna tylko pierwszy z czterech jego stopni - ten, na którym znajduje sie w zyciu codziennym w swiecie zmyslów. Z owym pierwszym stopniem poznania mamy do czynienia równiez w wypadku tego, co powszechnie okresla sie jako "nauke". Cyzeluje ona przeciez jedynie zwykly sposób poznawania, sprawia, ze staje sie on bardziej zdyscyplinowany. Nauka uzbraja zmysly w przyrzady: mikroskop, teleskop itd., aby mogly one dokladniej wpidziec to, czego nie uzbrojone nie widza. Ale przeciez bez wzgledu na to, czy normalne, duze rzeczy ogladamy golym okiem, czy tez bardzo male przedmioty obserwujemy przez szklo powiekszajace, ciagle znajdujemy sie na tym samym stopniu poznania. Nauka nie odbiega od codziennej praktyki takze wtedy, gdy do rzeczy i faktów stosuje swe myslenie. Porzadkuje ona przedmioty, opisuje je i porównuje, próbuje wytworzyc sobie obraz ich zmian itd. Najbardziej rygorystyczny badacz przyrody w gruncie rzeczy nie czyni pod tym wzgledem nic innego niz tylko to, ze sposoby obserwacji stosowane w zyciu codziennym rozwija zgodnie z prawidlami sztuki. Jego poznanie obejmuje szerszy zakres zjawisk, staje sie bardziej skomplikowane i logiczne, nie uprawia on jednak poznania innego rodzaju. Ten pierwszy stopien poznania wiedza tajemna okresla mianem "materialnego". Nastepnie mamy jeszcze trzy wyzsze stopnie, do których dochodza dalsze. Pragniemy je tu opisac, zanim przejdziemy do przedstawienia "sciezki poznania". Jesli zwykly - równiez naukowy, zmyslowy - sposób poznania przyjac za pierwszy, to zrazu nalezy wyróznic cztery nastepujace stopnie: 1. Poznanie materialne, 2. Poznanie imaginatywne, 3. Poznanie inspiratywne, które mozna tez okreslic mianem "wolitywnego", 4. Poznanie intuitywne. Stopnie te przedstawie pózniej, najpierw bowiem nalezy zdac sobie sprawe z tego, z czym mamy do czynienia w wypadku owych róznych rodzajów poznania. W zwyklym, zmyslowym sposobie poznania w gre wchodza cztery elementy: 1. Przedmiot, który wywoluje wrazenia zmyslowe; 2. Obraz tego przedmiotu, który wytwarza sobie czlowiek; 3. Pojecie, dzieki któremu czlowiek dochodzi do duchowego zrozumienia rzeczy lub procesu; 4. "Ja", które opierajac sie na wrazeniu zmyslowym wywolanym przez przedmiot, tworzy sobie jego obraz i pojecie. Zanim czlowiek wytworzy sobie obraz, "wyobrazenie", istnieje przedmiot bedacy jego przyczyna. Czlowiek nie tworzy go, lecz postrzega. Dzieki przedmiotowi powstaje jego obraz. Dopóki ogladamy jakas rzecz, dopóty mamy do czynienia z nia sama. W chwili, gdy od niej odchodzimy, posiadamy juz tylko jej obraz. Przedmiot pozostawiamy, obraz "zatrzymujemy" we wspomnieniu. Nie mozna jednak poprzestac tylko na wytwarzaniu sobie "obrazów", nalezy przejsc do "pojec". Odróznienie "obrazu" od "pojecia" jest bezwarunkowo konieczne, jesli chcemy uzyskac tu calkowita jasnosc. Wyobrazmy sobie na przyklad, ze widzimy jakis okragly przedmiot. Odwrócmy sie, zachowujac w pamieci obraz kola. Nie mamy jeszcze wówczas "pojecia" kola, pojawi sie ono dopiero wtedy, gdy powiemy sobie: kolo jest figura, w której wszystkie punkty znajduja sie w tej samej odleglosci od jej punktu srodkowego. Dopiero wtedy, gdy wytworzymy sobie "pojecie" jakiejs rzeczy, zrozumiemy, czym ona jest. Istnieje wiele kól: male, duze, czerwone, niebieskie itd., jest jednak tylko jedno pojecie "kola". Tym wszystkim zajmiemy sie jeszcze blizej, na razie jedynie szkicowo przedstawimy to, co konieczne jest do scharakteryzowania czterech pierwszych stopni poznania. Czwartym elementem, który wchodzi w gre w poznaniu materialnym, jest "ja". W elemencie tym powstaje jednosc obrazów i pojec. To "ja" zachowuje obrazy w swej pamieci. Gdyby tak nie bylo, nie istnialoby nieprzerwane zycie wewnetrzne. Obrazy rzeczy obecne bylyby tylko dopóty, dopóki rzeczy dzialalyby na dusze. Zycie wewnetrzne zalezy jednak od tego, czy postrzezenie laczy sie z postrzezeniem. "Ja" orientuje sie "dzis" w swiecie, poniewaz w przypadku pewnych przedmiotów jawia sie mu ich obrazy z dnia "wczorajszego". Wyobrazmy sobie tylko, jak nieznosne byloby zycie duszy, gdybysmy obraz jakiejs rzeczy mieli przed soba tylko dopóty, dopóki znajduje sie ona przed nami. "Ja" ustanawia jednosc takze wsród pojec. Laczy ono swe pojecia i w ten sposób wyrabia sobie szerszy poglad, to znaczy zrozumienie swiata. To laczenie pojec odbywa sie w "sadach". Istota, która mialaby jedynie oderwane pojecia, nie moglaby sie orientowac w swiecie. Wszelka aktywnosc czlowieka opiera sie na jego zdolnosci do laczenia pojec, to znaczy na jego "zdolnosci sadzenia". "Poznanie materialne" polega na tym, ze czlowiek dzieki swym zmyslom odbiera wrazenia rzeczy i procesów swiata zewnetrznego. Ma on zdolnosc odczuwania zmyslowego, czyli wrazliwosc zmyslowa. Wrazenie odebrane "z zewnatrz" nazwiemy doznaniem zmyslowym. Tak wiec w przypadku "poznania materialnego" w gre wchodza cztery elementy: doznanie zmyslowe, obraz, pojecie i "ja". Na nastepnym stopniu poznania odpada wrazenie odbierane przez zmysly zewnetrzne, "doznanie zmyslowe". Nie ma juz zewnetrznego przedmiotu zmyslowego. Sposród elementów, do których czlowiek przyzwyczail sie na stopniu zwyklego poznania, zostaja teraz tylko trzy: obraz, pojecie i "ja". U zdrowego czlowieka zwykle poznanie nie tworzy obrazu ani pojecia, jesli nie ma zewnetrznego przedmiotu zmyslowego. "Ja" pozostaje wtedy bezczynne. Kto tworzy sobie obrazy, którym maja odpowiadac przedmioty zmyslowe, w rzeczywistosci nie istniejace, ten zyje w swiecie fantazji. Jednakze wlasnie uczen wiedzy tajemnej zdobywa zdolnosc formowania obrazów nawet wtedy, gdy nie ma przedmiotów zmyslowych. Miejsce "przedmiotu zewnetrznego" musi u niego zajac jakis inny. Uczen wiedzy tajemnej musi umiec przezywac obrazy nawet wtedy, gdy zaden przedmiot nie pobudza jego zmyslów. Na miejscu "doznania zmyslowego" musi pojawic sie cos innego. Tym czyms jest imaginacja. Na tym stopniu poznania obrazy wystepuja u ucznia wiedzy tajemnej dokladnie tak samo, jak gdyby dzialal nan jakis przedmiot zmyslowy. Obrazy te sa równie zywe i prawdziwe jak obrazy zmyslowe, tyle ze nie pochodza ze swiata "materialnego", lecz ze swiata "dusznego" i "duchowego". Zmysly pozostaja przy tym calkowicie bezczynne. Wydaje sie zrozumiale, ze te zdolnosc - zdolnosc do posiadania pelnych tresci obrazów - czlowiek najpierw musi nabyc. Dzieje sie to dzieki medytacji i cwiczeniom opisanym przeze mnie w ksiazce Jak uzyskac poznanie wyzszych swiatów? Czlowiek ograniczony do swiata zmyslowego zyje otoczony jedynie przez swiat obrazów, który znalazl do niego dostep za posrednictwem zmyslów. Swiat obrazów czlowieka imaginatywnego ma swe zródlo w wyzszym swiecie. Aby w obrebie owego wyzszego swiata obrazów odróznic zludzenie od rzeczywistosci, potrzebne jest nader staranne wyszkolenie. Kiedy obrazy takie po raz pierwszy pojawiaja sie przed dusza czlowieka, ten az nazbyt latwo powiada sobie: "Ach, to tylko urojenia, wytwory mego zycia wyobrazeniowego". Nietrudno to zrozumiec, czlowiek przywykl przeciez do okreslania mianem "rzeczywistego" tylko tego, co bez jego udzialu dane jest mu na mocnej podstawie jego postrzezen zmyslowych, totez musi sie on dopiero przyzwyczaic do traktowania jako "rzeczywistych" rzeczy, których przyczyna znajduje sie zupelnie gdzie indziej. Ale i tutaj nigdy dosc ostroznosci, jesli nie chce, by uznano go za fantaste. Decyzja odnosnie do tego, co w wyzszej sferze bytu jest "rzeczywiste", a co jest tylko "zludzeniem", moze opierac sie jedynie na doswiadczeniu, to zas trzeba zdobyc w cichym i cierpliwym zyciu wewnetrznym. Zrazu nalezy byc calkowicie przygotowanym na to, ze "zludzenie" bedzie nam platac zlosliwe figle. Wszedzie czyhaja niebezpieczenstwa, ze pojawia sie przed nami obrazy, które opieraja sie tylko na urojeniach zewnetrznych zmyslów, anormalnego zycia. Wszystkie te ewentualnosci musimy zatem najpierw wyeliminowac. Przede wszystkim powinnismy calkowicie zasypac zródla fantazjowania; dopiero wtedy bedziemy mogli przejsc do imaginacji. Kiedy juz to uczynimy, naprawde zdamy sobie sprawe, ze swiat, w który w ten sposób wkraczamy, jest nie tylko równie rzeczywisty co swiat zmyslowy, lecz o wiele bardziej rzeczywisty. Na trzecim stopniu poznania znikaja takze obrazy. Teraz czlowiek ma do czynienia tylko z "pojeciem" i "ja". Jesli na drugim stopniu poznania czlowieka otacza jeszcze swiat obrazów, przypominajacy mu chwile, kiedy zywa pamiec wyczarowuje przed dusza wrazenia swiata zewnetrznego, których nie doswiadczyl, to na trzecim stopniu nie ma juz takich obrazów. Czlowiek zyje teraz calkowicie w swiecie czysto duchowym. Kto zwykl opierac sie tylko na swych zmyslach, ten bedzie narazony na pokuse, by sadzic, ze jest to swiat ulotnych zjaw. Tak jednak bynajmniej nie jest. Równiez swiat obrazów widziany na drugim stopniu poznania nie ma w sobie nic z ulotnosci, a obrazy nie przypominaja cieni. Takimi sa w istocie najczesciej obrazy, które pozostaja w pamieci, kiedy znikaja rzeczy zewnetrzne. Obrazy imaginacji cechuja sie zas taka zywoscia i pelnia tresci, ze nie sposób porównywac ich nie tylko do zludnych obrazów-wspomnien swiata zmyslowego, lecz nawet do niego samego, jakze barwnego i zmiennego. W porównaniu z królestwem imaginacji i on wydaje sie jedynie cieniem. A cóz dopiero swiat trzeciego stopnia poznania! W swiecie zmyslowym nic nie daje wyobrazenia o jego bogactwie i pelni. Czym dla pierwszego stopnia jest wrazenie zmyslowe, dla drugiego imaginacja, tym dla stopnia trzeciego jest inspiracja. Inspiracja daje wrazenia, "ja" zas tworzy pojecia. Gdybysmy chcieli porównac ten swiat z czyms zmyslowym, to moglibysmy przytoczyc jedynie swiat dzwieków dostepny sluchowi. Nie mamy tu jednak do czynienia z dzwiekami takimi, jak w muzyce dostepnej zmyslom, lecz z "dzwiekami czysto duchowymi". Tu zaczynamy "slyszec" to, co dzieje sie we wnetrzu rzeczy. Kamien, roslina itd. staja sie "duchowymi slowami". Swiat sam zaczyna rzeczywiscie wypowiadac przed dusza swa istote. Choc brzmi to groteskowo, jest jednak prawda w doslownym znaczeniu: na tym stopniu poznania "slyszy sie duchowo, jak trawa rosnie". Ksztalt krysztalu slyszy sie jako dzwiek; rozchylajacy sie kwiat "przemawia" do czlowieka. Przezywajacy inspiracje potrafi wyrazic wewnetrzna istote rzeczy; wszystkie rzeczy na nowo powstaja przed jego dusza. Mówi on jezykiem z innego swiata, jezykiem, dzieki któremu dopiero zwyczajny swiat staje sie zrozumialy. Wreszcie na czwartym stopniu poznania ustaje równiez inspiracja. Z elementów, które zwyklismy brac pod uwage w zwyklym poznaniu, w gre wchodzi juz tylko "ja". Uczen wiedzy tajemnej poznaje dzieki calkiem okreslonemu doswiadczeniu wewnetrznemu, ze wspial sie na ten stopien. Polega ono na odczuciu, iz nie znajduje sie on juz na zewnatrz poznawanych przez siebie rzeczy i procesów, lecz wewnatrz nich. Obrazy nie sa przedmiotami, a tylko je wyrazaja. Przedmiotem nie jest równiez to, co daje inspiracja. Ona go jedynie wypowiada. To jednak, co teraz zyje w duszy, jest rzeczywiscie samym przedmiotem. "Ja" rozlalo sie we wszystkie istoty; zlalo sie z nimi. Otóz zycie rzeczy w duszy to intuicja. To, co mówi sie o intuicji, trzeba brac calkiem doslownie: dzieki intuicji wnikamy we wszystkie rzeczy. W zyciu codziennym czlowiek ma tylko jedna intuicje - intuicje wlasnego "ja". Albowiem "ja" w zaden sposób nie mozna postrzec z zewnatrz, mozna je przezyc tylko w swym wnetrzu. Wyjasnic to moze prosta refleksja, na która psychologowie nie zdobyli sie z bystroscia, jakiej nalezaloby sobie zyczyc. A choc refleksja ta wydaje sie zgola blaha, to jednak dla kogos, kto ja doglebnie pojmie, bedzie miala nader doniosle znaczenie. Jest ona nastepujaca: kazda rzecz ze swiata zewnetrznego wszyscy ludzie moga okreslic tym samym mianem. Stól wszyscy moga nazwac "stolem", tulipana - "tulipanem", pana Millera - "panem Millerem". Ale istnieje slowo, za pomoca którego kazdy moze nazwac tylko siebie. Jest to slowo "ja". Nikt inny nie moze do mnie powiedziec "ja", dla kazdego innego jestem kims, do kogo mozna powiedziec "ty". Podobnie kazdy inny czlowiek jest dla mnie kims, kogo moge nazwac "ty", i tylko on moze do siebie powiedziec "ja". Przyczyna tego stanu rzeczy polega na tym, ze kazdy zyje nie poza swym "ja", lecz w nim. Tak wiec dzieki poznaniu intuitywnemu zyjemy we wszystkich rzeczach. Postrzezenie wlasnego "ja" jest wzorem wszelkiego poznania intuitywnego, aby jednak w ten sposób wnikac w rzeczy, trzeba najpierw wyjsc poza siebie. Trzeba "wyzbyc sie wlasnego «ja»", zeby stopic sie z "ja" innej istoty. Medytacja i koncentracja to niezawodne srodki, dzieki którym mozna sie wspiac na ten stopien poznania, podobnie jak na stopien wczesniejszy. Trzeba jednak uprawiac je w sposób spokojny i cierpliwy. Kto sadzi, ze moze halasliwie, gwaltem wkroczyc w wyzsze swiaty, ten sie myli. Tak mniema ktos, kto sie spodziewa, ze w wyzszych dziedzinach rzeczywistosc jawi sie w ten sam sposób, co w swiecie zmyslowym. Mimo ze swiaty, do których sie wznosimy, sa zywe i bogate, sa one równiez subtelne i delikatne, tymczasem zas swiat zmyslowy w porównaniu z nimi jest grubszo ciosany i jedrny. Najwazniejsze, by nauczyc sie okreslac mianem “rzeczywistego" cos calkiem innego niz to, co okreslamy w ten sposób w dziedzinie zmyslowej, a wcale nie jest to latwe. Dlatego niejeden z tych, którzy chcieliby isc sciezka tajemna, juz po kilku krokach cofa sie z przerazeniem, spodziewal sie bowiem, ze napotka rzeczy przypominajace stoly i krzesla, a znajduje "istoty duchowe". Poniewaz jednak "istoty duchowe" nie maja konsystencji krzesel i stolów, wydaja mu sie "urojeniami". Wine za to ponosi jedynie brak przyzwyczajenia. Najpierw trzeba wyrobic sobie wlasciwe wyczucie swiata duchowego, a wtedy nie tylko bedzie sie ogladac ducha, lecz takze sie go uzna. Owo wlasciwe uznanie i ocena ducha w znacznej czesci skladaja sie na szkolenie tajemne. Jesli pragniemy uzyskac wyjasnienie poznania imaginatywnego, musimy przede wszystkim rozwazyc stan snu. Dopóki czlowiek nie osiagnal wyzszego stopnia poznania niz materialny, jego dusza zyje wprawdzie w czasie snu, nie moze jednak niczego postrzegac w swiecie, w którym zyje, sniac, poniewaz obecna jest w nim niczym slepiec w swiecie materialnym. Czlowiek taki zyje w swiecie swiatla i barw, ale ich nie postrzega. We snie dusza wycofuje sie z zewnetrznych organów zmyslowych - oka, ucha, z normalnej aktywnosci mózgu itd., przeto zmysly nie dostarczaja jej zadnych wrazen. Cóz zatem robi podczas snu? Musimy zdac sobie sprawe, ze na jawie dusza jest stale aktywna, otrzymuje zewnetrzne wrazenia zmyslowe i przetwarza je: na tym polega jej aktywnosc. Podczas snu aktywnosc ta ustaje. Nie oznacza to jednak, ze dusza jest bezczynna. Spiac, pracuje nad swym cialem, które za dnia zuzywa sie w trakcie pracy na jawie, co wyraza sie w zmeczeniu. Podczas snu dusza zajmuje sie wlasnym cialem, aby je uzdatnic do dalszej pracy w ciagu dnia. Widac wiec, jak wazny dla zdrowia ciala jest zdrowy sen. Czlowiek, który nie spi odpowiednio, nie pozwala swej duszy na niezbedne udoskonalenie ciala, co sila rzeczy wiedzie do pogorszenia jego stanu. Sily, dzieki którym dusza pracuje we snie nad cialem, to te same, dzieki którym jest ona aktywna na jawie, tyle tylko, ze na jawie stosuje je do przyjmowania i przetwarzania wrazen otrzymywanych przez zmysly zewnetrzne. Gdy u czlowieka pojawia sie poznanie imaginatywne, czesc sil skierowanych podczas snu na cialo musi zostac wykorzystana w inny sposób. Teraz buduja one organy zmyslów duchowych, dzieki którym dusza nie tylko zyje w wyzszym swiecie, lecz takze postrzega. Dusza we snie pracuje wiec nad soba, a nie tylko nad swoim cialem. Prace te powoduje medytacja i koncentracja, a takze inne cwiczenia. W artykulach poswieconych wyzszemu poznaniu czesto juz wspominalismy o tym, ze dokladne wskazówki dotyczace takich cwiczen przekazuje sie tylko bezposrednio, czlowiek czlowiekowi. Nikt nie powinien podejmowac tych cwiczen na wlasna reke, albowiem tylko ktos, kto ma doswiadczenie w tej dziedzinie, potrafi ocenic skutki, jakie moze miec dla tego czy innego czlowieka zaprzestanie pracy, która wykonywala nad jego cialem dusza, i rozpoczecie pracy wyzszego rodzaju. Medytacja, koncentracja i inne cwiczenia sprawiaja, ze dusza na pewien czas rozluznia swa wiez z organami zmyslowymi. Wtedy tez zaglebia sie w samej sobie, a jej aktywnosc zwraca sie do wewnatrz. W poczatkowej fazie owego zaglebienia aktywnosc wewnetrzna duszy nie rózni sie zbytnio od codziennej. Dusza musi poslugiwac sie tymi samymi wyobrazeniami, uczuciami i odczuciami, jakie ma równiez w zwyklym zyciu. Im bardziej jednak przyzwyczaja sie do tego, by byc w pewnym stopniu "slepa i glucha" na otoczenie zmyslowe, im bardziej zyje w sobie, tym bardziej staje sie zdolna do wewnetrznych dokonan. To zas, czego dokonuje, zatapiajac sie we wlasnym wnetrzu, owocuje najpierw w stanie snu. Gdy dusza w nocy uwalnia sie od ciala, dalej dziala w niej to, co pobudzily cwiczenia uprawiane za dnia. Tworza sie w niej organy, za pomoca których wchodzi w zwiazek z wyzszym swiatem - dokladnie tak, jak wczesniej za pomoca zewnetrznych organów zmyslowych wchodzila w zwiazek z otaczajacym ja swiatem cielesnym. Z ciemnosci nocnego otoczenia wylaniaja sie swietliste zjawiska wyzszego swiata. Proces ten jest zrazu delikatny i intymny, czlowiek zas musi sie liczyc z tym, ze w chwili przebudzenia swiatlo dnia natychmiast zaciagnie gruba zaslone, która oddzieli go od przezyc nocy. Wspomnienie tego, iz postrzegal w nocy, wylania sie jedynie z wolna i stopniowo. Albowiem uczniowi nielatwo przychodzi nauka obserwowania subtelnych tworów swej duszy - tworów, które w toku jego rozwoju mieszaja sie z topornymi przezyciami codziennego zycia zmyslowego. Poczatkowo wydaje mu sie, ze twory te to przypadkowe wrazenia duszy. Wszystko zalezy od tego, czy nauczyl sie odrózniac to, co zawdziecza zwyklemu swiatu, od tego, co za posrednictwem jego jestestwa ukazuje mu sie jako objawienie swiatów wyzszych. Zdolnosc takiego rozrózniania uczen musi rozwinac w sobie w cichym, zwróconym do wnetrza zyciu duszy. Koniecznie powinien najpierw wyrobic sobie poczucie wartosci i znaczenia intymnych tworów dusznych, które niby "przypadkowe skojarzenia" wdzieraja sie w zycie na jawie, a które sa przeciez wspomnieniami z nocnego pobytu w wyzszym swiecie. Rzeczy te natychmiast sie rozwiewaja, gdy w jakikolwiek sposób pojmuje sie je topornie i mierzy miara zycia zmyslowego. Z tego, co powiedzialem wyzej, wynika, ze wskutek pracy w wyzszym swiecie dusza musi ograniczyc swa skadinad troskliwa aktywnosc, jaka przejawia wobec ciala. Pod pewnym wzgledem pozostawia je samemu sobie, totez potrzebuje ono rekompensaty za to, co wczesniej dlan robila. Jesli cialo nie otrzyma takiej rekompensaty, to grozi mu niebezpieczenstwo, ze ulegnie szkodliwym silom. Trzeba bowiem zdawac sobie sprawe, ze czlowiek ciagle wystawiony jest na wplywy swego otoczenia. Ba, czlowiek zyje tylko dzieki nim. W jego otoczeniu w gre wchodza przede wszystkim królestwa przyrody widzialnej, do której sam nalezy. Czlowiek nie móglby zyc, gdyby nie otaczaly go królestwa mineralów, roslin, zwierzat oraz królestwo innych ludzi. Wyniesiony w przestrzen kosmiczna jako istota fizyczna musialby natychmiast zginac, tak jak usycha dlon oddzielona od ciala. Zludzenie, któremu uleglaby ludzka dlon, gdyby sadzila, ze jest w stanie zyc bez ciala, byloby równie wielkie jak zludzenie, któremu uleglby czlowiek, twierdzac, ze jako istota fizyczna moze istniec bez królestwa mineralów, roslin, zwierzat oraz innych ludzi. Poza wymienionymi królestwami istnieja jednak jeszcze trzy inne, które zazwyczaj wymykaja sie ludzkiej uwadze. Sa to trzy królestwa elementarne. Pod pewnymi wzgledami stoja one nizej od królestwa mineralów. Królestwa te tworza istoty, które nie osiagnely zgeszczenia wlasciwego mineralom, a które mimo to w nie mniejszym stopniu istnieja i oddzialuja na czlowieka. (Jesli chodzi o te królestwa, porównaj to, co powiedziano o nich w ksiazce Z kroniki akasza, jak równiez uwagi na ich temat zawarte w mojej Teozofii). Tak wiec czlowiek wystawiony jest na wplywy królestw natury, które pod pewnym wzgledem nalezy okreslic jako niewidzialne. Otóz kiedy dusza pracuje nad cialem, duza czesc jej aktywnosci polega na takim regulowaniu wplywów królestw elementarnych, by przynosily one korzysc czlowiekowi. W momencie, kiedy dusza czesciowo ogranicza swa aktywnosc w ciele, moga je opanowac szkodliwe sily pochodzace z królestw elementarnych. Na tym polega niebezpieczenstwo zwiazane z wyzszym rozwojem. Totez trzeba sie wtedy zatroszczyc o to, by z chwila wycofania sie duszy z ciala stalo sie ono samo przez sie podatne jedynie na dobre wplywy swiata elementarnego. Jesli nie zwróci sie na to uwagi, zwykly czlowiek podupadnie fizycznie, a takze moralnie, mimo ze uzyska dostep do wyzszych swiatów. W czasie gdy dusza zyje w wyzszych regionach, w gestym ciele fizycznym oraz w ciele eterycznym zagniezdzaja sie sily szkodliwe. Z tej przyczyny, przy braku ostroznosci, moga sie uwidocznic pewne zle cechy, które zanim rozpoczal sie wyzszy rozwój, tlumione byly przez równowazace dzialanie duszy. Ludzie, którzy wczesniej mieli dobra, moralna nature, w sytuacji, kiedy zblizaja sie do wyzszych swiatów, moga przejawiac wszelkiego rodzaju niskie sklonnosci, na przyklad wiekszy egoizm, klamliwosc, msciwosc, gniew itd. Niech fakt ten nikogo nie odstrasza od wspinania sie ku wyzszym swiatom, trzeba jednak w pore zatroszczyc sie, by do tego nie doszlo. Trzeba umocnic nizsza nature czlowieka, sprawic, by byla niedostepna dla niebezpiecznych wplywów elementarnych. Mozna do tego dojsc przez swiadome rozwiniecie pewnych cnót, przedstawionych w pismach dotyczacych rozwoju duchowego. Tu zas widzimy, dlaczego nalezy je pielegnowac. Cnoty te sa nastepujace: Przede wszystkim czlowiek musi w sposób calkowicie swiadomy we wszystkich sprawach nieustannie pamietac o tym, by oddzielac to, co trwale, nieprzemijajace, od tego, co przemija, by zwracac uwage na to pierwsze. W kazdej rzeczy i istocie czlowiek moze domyslac sie lub rozpoznawac owo cos, co trwa takze wtedy, gdy zanika przemijajace zjawisko. Kiedy widze jakas rosline, moge ja najpierw rozpatrywac taka, jaka przedstawia sie zmyslom. Z pewnoscia nie nalezy tego zaniedbywac. Nikt tez nie odkryje w rzeczach tego, co wieczne, jesli najpierw gruntownie nie pozna tego, co w nich przemija. Ci, którzy zawsze niepokoja sie, iz czlowiek, który kieruje swój wzrok na to, co duchowe i nieprzemijajace, traci "swiezosc i naturalnosc" zycia, nie wiedza jeszcze, o co tu wlasciwie chodzi. Kiedy wiec obserwuje w ten sposób rosline, moge uswiadomic sobie, ze istnieje w niej trwaly poped zycia, który przejawi sie w nowej roslinie wtedy, gdy ta, która wlasnie ogladam, juz dawno rozsypie sie w proch. Takie stanowisko wobec rzeczy nalezy wlaczyc do usposobienia swego umyslu. Nastepnie calym sercem trzeba sie zwrócic ku temu, co wartosciowe i rzetelne, i uczyc sie cenic je wyzej niz to, co przemijajace i bez znaczenia. We wszystkich doznaniach i dzialaniach nalezy miec przed oczyma wartosc, jaka dana rzecz posiada w kontekscie calosci. Po trzecie, nalezy rozwinac w sobie szesc nastepujacych cech: 1. kontrole swiata mysli, 2. kontrole dzialan, 3. zdolnosc znoszenia wszystkiego, 4. bezstronnosc, 5. zaufanie do otaczajacego swiata, 6. równowage wewnetrzna. Kontrole swiata mysli osiagamy, starajac sie przeciwdzialac bladzeniu mysli i odczuc, które u zwyklego czlowieka nieustannie naplywaja i odplywaja. W zyciu codziennym to nie czlowiek kieruje swymi myslami, lecz one wprawiaja go w ruch. Oczywiscie nie moze byc inaczej, to zycie bowiem porusza czlowieka, a on w swym dzialaniu musi oddawac sie jego poruszeniom. W zwyklym zyciu wcale nie moze byc inaczej. Jesli jednak ktos chce sie wzniesc do wyzszego swiata, musi chocby na bardzo krótko wylaczac sie i stawac sie panem swych mysli i odczuc. W takich chwilach, w poczuciu pelnej wolnosci wewnetrznej, w centralnym punkcie wlasnej duszy stawia sie jakas mysl, z zewnatrz tymczasem napieraja inne wyobrazenia. Nastepnie stara sie utrzymac z dala wszystkie wylaniajace sie mysli i uczucia, z pierwsza mysla laczac tylko to, co chce sie, by sie z nia laczylo. Cwiczenie takie dobroczynnie dziala na dusze, a tym samym i na cialo, które wprowadza w tak harmonijny stan, iz unika ono szkodliwych wplywów, mimo ze dusza nie oddzialuje nan bezposrednio. Kontrola dzialan polega na tym, ze w podobny sposób poddaje sie je regulacji, korzystajac z wolnosci wewnetrznej. Dobrze jest zaczac od regularnego wykonywania czegos, do czego zwykle zycie by nas nie sklonilo. Zazwyczaj bowiem czlowiek dziala pod wplywem podniet zewnetrznych, najmniejszy jednak czyn, na jaki zdobywamy sie z prawdziwie wlasnej inicjatywy, posuwa nas w danym kierunku bardziej niz cokolwiek, do czego sklania nas zycie zewnetrzne. Zdolnosc znoszenia wszystkiego to unikanie owego nastroju, który rodzi oscylowanie miedzy "sercem pelnym radosci" a "smiertelnym przygnebieniem". Czlowiek miota sie miedzy wszelkimi mozliwymi nastrojami. Przyjemnosc wprawia go w stan radosnego podniecenia, ból przygnebia. Ma to swoje usprawiedliwienie. Kto jednak szuka drogi do wyzszego poznania, ten musi sie nauczyc znajdywac umiar zarówno w przyjemnosci, jak i w bólu. Musi nauczyc sie "znosic" wszystko. Musi umiec oddawac sie w sposób pelen umiaru doznaniom budzacym przyjemnosc, a takze przezyciom bolesnym, zawsze z godnoscia kroczyc wsród jednych i drugich. Nie powinien niczemu dac sie ani przemóc, ani wyprowadzic z równowagi. Postawa taka nie pozbawi go uczuc, lecz uczyni zen trwale centrum posród wznoszacych sie i opadajacych wokól fal zycia. Czlowiek taki zawsze bedzie panowac nad soba. Szczególnie wazna cecha jest "zmysl afirmacji". Moze go rozwinac w sobie ktos, kto kieruje wzrok na dobre, piekne i celowe wlasnosci rzeczy, a nie przede wszystkim na to, co jest w nich naganne, brzydkie i pelne sprzecznosci. W literaturze perskiej znajdujemy piekna legende o Chrystusie, która naocznie ukazuje to, o co chodzi w przypadku tej cechy: Oto przy drodze lezy martwy pies. Wsród mijajacych go jest takze Chrystus. Wszyscy odwracaja glowy od wstretnego widoku zwlok zwierzecia, jedynie Chrystus wyraza sie z podziwem o jego pieknych klach. Tak mozna odnosic sie do rzeczy; ten, kto naprawde szuka, moze znalezc cos godnego uznania we wszystkim, takze w tym, co wstretne. A przeciez owocne w rzeczach nie jest to, czego im brak, lecz to, co w sobie maja. Wazne jest tez, by rozwinac ceche "bezstronnosci". Kazdy czlowiek ma przeciez za soba liczne doswiadczenia, dzieki którym wyrobil sobie okreslone poglady, bedace dlan wskazówkami w dalszym zyciu. O ile z jednej strony jest oczywiste, ze kierujemy sie wlasnymi doswiadczeniami, o tyle dla kogos, kto w swym rozwoju duchowym pragnie dojsc do wyzszego poznania, istotne jest to, by wsród rzeczy, z którymi sie styka, zawsze mial oczy otwarte na wszystko, co nowe, jeszcze nieznane. Czlowiek taki z mozliwie najwieksza ostroznoscia wyda sad: "To niemozliwe", "To w ogóle nie moze istniec". Niezaleznie od tego, co dyktuja poglady, jakie wyrobil sobie dzieki dotychczasowym doswiadczeniom, w kazdej chwili bedzie gotów wyrobic sobie inny poglad, jesli to, z czym sie styka, da powód ku temu. Wszelkie egoistyczne upodobanie dla wlasnych pogladów musi zniknac. Gdy dusza juz przyswoi sobie piec wymienionych wyzej wlasciwosci, to szósta pojawi sie sama: jest to wewnetrzna równowaga, harmonia sil duchowych. Czlowiek musi znalezc w sobie swego rodzaju duchowy punkt ciezkosci, który da mu stalosc, pewnosc i poczucie bezpieczenstwa wobec wszystkiego, co przytrafia mu sie w zyciu. Bynajmniej nie nalezy unikac niczego, z czym mamy do czynienia w zyciu, ani bronic sie przed tym, co moze nas spotkac. Wlasciwa postawa nie polega na uciekaniu przed sprzyjajacymi lub niesprzyjajacymi faktami zycia, lecz przeciwnie - na pelnym oddaniu sie zyciu, a mimo to pewnym i zdecydowanym zachowaniu równowagi i harmonii wewnetrznej. Wreszcie szukajacy powinien zwrócic uwage na "wole wolnosci". Wole te ma ktos, kto we wszystkim, co czyni, w sobie samym znajduje oparcie i podstawe. Wole te dlatego tak trudno rozwinac, ze konieczne jest taktowne osiagniecie równowagi miedzy otwarciem sie na wszystko, co wielkie i dobre, a jednoczesnym odrzuceniem wszelkiego przymusu. Jakze latwo mówi sie, ze wplyw z zewnatrz i wolnosc sa nie do pogodzenia. Tymczasem chodzi wlasnie o to, by je pogodzic w duszy. Jesli ktos oznajmia mi cos, a ja przyjmuje to pod przymusem jego autorytetu, wtedy nie jestem wolny. W nie mniejszym stopniu nie jestem wolny, jesli zamykam sie na dobro, które moge w ten sposób otrzymac. Wtedy bowiem przymus wywiera na mnie w mojej duszy to, co juz w niej posiadam, a co jest gorsze. Jesli zas chodzi o wolnosc, to sprawa nie polega tylko na tym, bym nie znajdowal sie pod przymusem zewnetrznego autorytetu, lecz przede wszystkim na tym, bym nie znajdowal sie równiez pod przymusem wlasnych uprzedzen, mnieman, doznan i uczuc. Wlasciwe jest nie slepe podporzadkowanie sie temu, co sie przyjmuje, lecz pozwolenie, by podzialalo ono jak pobudka; calkowicie bezstronne przyjecie, tak by w sposób "wolny" mozna to bylo uznac za swoje. Obcy autorytet nie powinien dzialac inaczej niz tak, by mozna bylo powiedziec sobie: staje sie wolny wlasnie dzieki temu, ze podazam za jego dobrem, ze czynie je moim wlasnym. Autorytet opierajacy sie na wiedzy tajemnej nie pragnie tez dzialac inaczej niz tylko w ten wlasnie sposób. Wiedza ta daje to, co ma do dania, nie po to, by dzieki jej darom stal sie on bogatszy i bardziej wolny. Na znaczenie wymienionych cech wskazalem juz wczesniej, omawiajac "kwiaty lotosu". Pokazalem wtedy, jaki zwiazek laczy je z rozwojem dwunastoplatkowego kwiatu lotosu w okolicy serca i wiazacymi sie z nim pradami ciala eterycznego. Z tego, co teraz powiedzialem, wynika, ze cechy te maja w istocie za zadanie sprawic, by dla ciala szukajacego zbedne staly sie te sily, które w czasie snu normalnie przynosza mu korzysc i których ze wzgledu na rozwój musi zostac ono pozbawione. Pod wplywem takich oddzialywan rozwija sie poznanie imaginatywne.

 

 

15. NAUKOWOSC ANTROPOZOFII 

 

Od dziesiecioleci wielu ludzi zywi przekonanie o potrzebie przezwyciezenia naukowego materializmu. Wypowiadajac w tym wzgledzie opinie, ma sie na uwadze sposób myslenia, który w XIX wieku w szerokich kregach uwazano za nierozerwalnie zwiazany z prawdziwa naukowoscia. Za nienaukowe uznawal on mówienie o duchu i duszy jako o jestestwach dajacych sie rozpatrywac samodzielnie, niezaleznie od ich uwarunkowan materialnych. Na gruncie nauki poczucie pewnosci posiadano tylko wtedy, gdy mozliwa byla obserwacja procesów materialnych. Ducha i dusze postrzegano jako powstale w nastepstwie takich wlasnie procesów. Sadzono, ze jedyne, co moze uczynic nauka, gdy pojawia sie element duchowy lub duszny, to wskazywac na zachodzace wówczas procesy materialne. Zawsze istnieli ludzie roztropni, którzy nie wierzyli, by taki sposób myslenia pozwalal na osiagniecie poznania ducha i duszy. Wielu jednak uwazalop, ze nauka jako taka nie moze mówic o niczym innym niz tylko o materialnych uwarunkowaniach elementu duchowego i dusznego. Pod wplywem tego kierunku myslenia nauka o duszy przeksztalcila sie w badanie procesów zachodzacych w ukladzie nerwowym. Doszlo do tego, ze wszedzie tam, gdzie chciano zdobyc wiedze o sferze duszy, za podstawe przyjmowano zjawiska dajace sie obserwowac w sposób zmyslowy. Dzis natomiast wielu uwaza, ze przy takim sposobie prowadzenia badan gubi sie element duszny, ze znika on dla ludzkiego ogladu. Ludzie ci czuja, ze badajac zycie nerwów, maja przed soba jedynie element materialny i ze nie moze on udzielic odpowiedzi na pytania, jakie musza postawic odnosnie do samych siebie duch i dusza. Mamy dzis na polu nauki powaznych myslicieli, którzy powodowani takim wlasnie odczuciem porzucaja materialistyczny sposób widzenia i dochodza do przekonania, ze nalezaloby myslec o dzialajacym w materii elemencie duchowym. W polowie XIX wieku za wielki krok naprzód uwazano przezwyciezenie dawnego pogladu o "sile zyciowej". W procesach zyciowych widzial on aktywnosc pewnej szczególniej sily, która wszystko, co czynne fizycznie i chemicznie, wciaga w obszar swego dzialania w taki sposób, by moglo pojawic sie zycie. Poglad ten zostal zarzucony. To elementy fizyczny i chemiczny winny miec taka nature, by w swych skomplikowanych formach móc jawic sie jako zycie. Zywiono nadzieje, ze stopniowo bedzie mozna wytworzyc sobie o tych skomplikowanych formach jasne wyobrazenia. W tych oczekiwaniach czuja sie dzis zawiedzeni mysliciele, którzy znów mówia o tym, iz u podstaw zycia musi lezec cos szczególnego, co podporzadkowujac sobie element fizyczny i chemiczny, podnosi go do wyzszej aktywnosci. Mysliciele ci wiaza nowe nadzieje z dzialaniami, jakie podejmuje sie w tym kierunku. Czlowiek wolny od uprzedzen musi jednak przeciwstawic temu racje, które w XIX wieku doprowadzily do przezwyciezenia ówczesnego pogladu o "sile zyciowej". Mówiono wówczas tak: sposób myslenia, który z cala jasnoscia pozwala ogarnac zwiazki w dziedzinie fizycznej i chemicznej, gubi sie w mglistosci i niejasnosciach, gdy mówi o "sile zyciowej". Zrozumiano, iz droga wiodaca do poznania owych zwiazków nie doprowadzi do poznania "mistycznej" sily zyciowej. Bylo to calkowicie sluszne. Gdy wiec wsród tych, którzy we wspomnianym sensie zywia dzis nowe nadzieje, znów zapanuje pelna jasnosc, bedzie musialo ponownie pojawic sie to samo rozumowanie, które w XIX wieku doprowadzilo do odrzucenia "sily zyciowej". Uzdrowienie w tej sferze bedzie mozliwe tylko wtedy, gdy zrozumie sie, ze sposób myslenia, majacy pelne uzasadnienie w odniesieniu do dziedziny fizycznej i chemicznej, musi ulec przeobrazeniu z chwila wzniesienia sie do rozwazan dotyczacych dziedziny zycia, duszy i ducha. Jesli czlowiek chce uzyskac prawo do naukowego wypowiadania sie na temat tych dziedzin wiedzy, to najpierw musi przeksztalcic swe myslenie. Na tym gruncie stoi antropozofia. Dlatego nie czuje sie ona zmuszona do burzenia naukowego gmachu fizyki i chemii, by przy uzyciu tych samych srodków myslowych zbudowac nastepnie inny. Uwaza, ze wznoszac gmach nauki, osiagnieto cos, co jest pewne, ale w obrebie tego gmachu nie powinno sie szukac zycia, duszy i ducha. W takim razie jednak - mówia ci, którzy pragna oceniac antropozofie jedynie z zewnatrz - stawia sie ona poza obrebem nauki i moze roscic sobie prawo co najwyzej do pewnosci wlasciwej wierze. Ktos, kto tak mówi, nie dosc energicznie odwraca swe spojrzenie od badan przyrody i nie kieruje go na czlowieka. Sposób, w jaki bada sie dzis dziedzine fizyczna i chemiczna, opiera sie na pewnej dyspozycji duszy czlowieka. Posiadana pewnosc naukowa nie jest wówczas czyms, co objawila nam przyroda, lecz wynikiem wewnetrznego przezycia prowadzonych badan. Pewnosc daje nam to, co przezywamy w duszy, badajac przyrode. Poznanie antropozoficzne przechodzi od tego przezycia dusznego do innego, które moze stac sie udzialem czlowieka, gdy wycwiczone w naukach chemicznych i fizycznych myslenie przeobrazi sie w oglad w formie imaginacji, inspiracji i intuicji. Owe inne przezycia duszne pozwalaja rozblysnac w czlowieku podobnej pewnosci. Ktos, kto neguje pewnosc wspomnianych tu innych rodzajów poznania, zapomina o jasnym uswiadomieniu sobie, dlaczego pewnosc taka uznaje w obrebie fizyki i chemii. Przywykl on do uprawiania tych ostatnich, odrzuca zas to, do czego przyzwyczajenia takiego nie nabral. Antropozofia pyta: Dlaczego wiedze fizyczna i chemiczna przyjmuje sie jako pewna? Przyczyne znajduje w specyficznym rodzaju przezycia dusznego. Antropozofia przyjmuje to jako wytyczna dla swego poznania. Nie odstepuje od niej równiez wtedy, gdy dzieki przeobrazonemu mysleniu stara sie wywalczyc dla siebie prawdy o zyciu, duszy i duchu. Dlatego tez antropozofia moze w pelni uznac sposób myslenia, który fizyke i chemie doprowadzil do najwazniejszych wyników ostatnich czasów. Musi nawet przyznac materializmowi te zasluge, ze w czlowieku wyksztalcil taki rodzaj ogladu, który prowadzi do zdrowych sadów w dziedzinie nieozywionej. Za niemozliwe musi ona jednak uwazac pragnienie stworzenia w oparciu o ten rodzaj ogladu czegos innego niz fizyka i chemia. Kto zadal sobie trud zrozumienia, w jaki sposób powstaje taki oglad, ten bedzie mógl stwierdzic, ze z taka sama wewnetrzna pewnoscia mozliwe sa równiez i inne rodzaje ogladów - takie, jakie odpowiadaja dziedzinie zycia, duszy i ducha. Ktos, dla kogo nauka nie pozostaje jedynie czyms zewnetrznym, do czego sie tylko przyzwyczail, lecz staje sie jasnym przezyciem wewnetrznym, nie moze poprzestac na dziedzinie fizycznej i chemicznej. Kontynuowanie rozwoju poznania opartego na zmyslach i intelekcie ku formom imaginacji, inspiracji i intuicji nie jest niczym innym niz tylko dalszym rozwojem formy dzieciecej ku formie doroslego czlowieka. W doroslym czlowieku dzialaja te same sily co w dziecku; w poznaniu zycia, duszy i ducha zyje ta sama naukowosc, co w fizyce i chemii.

 

 

16. CZY ANTROPOZOFIA JEST FANTASTYKA?  

 

Pomiedzy zadaniem rozbrzmiewajacym w greckim dazeniu do poznania: "poznaj siebie samego", a wyznaniem zlozonym w ostatnim trzydziestoleciu XIX wieku z pozycji przyrodoznawczych rozwazan o swiecie: ignorabimus, zawiera sie zamkniety w sobie okres w rozwoju ludzkiego zycia duchowego. Grecki medrzec uwazal, ze dusza czlowieka znajdzie sie w harmonii z zyciem dopiero wtedy, gdy poznanie swiata osiagnie swój punkt szczytowy w poznaniu jestestwa ludzkiego, objawiajacym sie w samoswiadomosci. Wspólczesny mysliciel, mniemajac, iz do takiego wyznania zmuszaja go nauki przyrodnicze, odmawia czlowiekowi wlasnie mozliwosci osiagniecia owego szczytowego stanu duszy. Gdy Dubois-Reymond wypowiadal slowo ignorabimus, zyla w nim wiara, ze ludzkie poznanie moze poruszac sie jedynie w obszarze pomiedzy dwoma biegunami: materia i swiadomoscia, same zas bieguny pozostaja dla niego niedostepne. Przejawy materii mozna poznac tylko o tyle, po ile daja sie one okreslic za pomoca miary, liczby i wagi; nigdy jednak nie bedziemy mogli doswiadczyc tego, co za nimi "sie kryje jako materia w przestrzeni". Tak samo nie bedziemy w stanie poznac, jak powstaje w naszej duszy przezycie: "widze czerwien", "czuje zapach rózy" itd., a wiec to, co zachodzi w obrebie zycia swiadomego. Jak bowiem mamy pojac to, ze dla poruszajacej sie w mózgu masy atomów wegla, azotu, tlenu, wodoru mialby nie byc obojetny sposób, w jaki ruch ten wykonuja, wykonywaly lub beda wykonywac. Mozna zrozumiec, jak porusza sie materia w mózgu, ruch ten mozna okreslic za pomoca pojec matematycznych, nie mozna jednak wyobrazic sobie, jak niczym dym z plomienia unosi sie z tego ruchu swiadome wrazenie zmyslowe. Jesli czlowiek mialby przekroczyc wspomniane "granice poznania", musialby wykonac krok od poznania przyrodniczego do poznania duchowego. Tam jednak, gdzie zaczyna sie mówic o duchu, konczy sie wiedza; musi ona ustapic miejsca wierze. Oto wyznanie ignorabimus (nie bedziemy wiedziec). Nie mozna powiedziec, by dusza wspólczesna wyszla w uznawanych przez siebie dazeniach poznawczych poza powyzsze wyznanie ignorabimus. Oczywiscie podejmowano w tym kierunku najrózniejsze próby; ograniczaja sie one jednak do wskazywania na te czy inna droge poznawcza i nie niosa ze soba energii, by równiez praktycznie wkroczyc na owe drogi rzeczywistym poznaniem. Ten czy ów rozumie, ze czlowiek, ksztaltujac idee, przezywa cos, co niesie w sobie samodzielne niematerialne jestestwo. Nie wnosi jednak sil, które pozwolilyby na tyle energicznie wniknac w ów duchowy sposób przezywania idei, by od stwierdzenia poznawczego: "idee to duch", przejsc do ogarniecia rzeczywistego swiata duchowego, który w ideach objawia sie tylko jakby na ich powierzchni. Dochodzi sie jedynie do przezycia: gdy zjawiska przyrody pojawiaja sie przed czlowiekiem, odpowiada on im ze swego wnetrza ideami. Nie ogarnia sie jednak samego zycia w ideach. Patrzy sie jedynie na to, jak natura pobudza nas ku ideom, nie wnika sie jednak w wewnetrzne zycie, które tka ona w samych ideach. Kroku tego dokonuje dopiero antropozofia. To, ze naprawde go dokonuje, poznajemy po tym, ze przezywane przez nia idee przestaja byc jedynie ideami, staja sie natomiast duchowa forma postrzezenia. Ktos, kto przejrzal jedynie duchowosc natury idei, musi poprzestac na widzeniu w nich duchowych obrazów istoty przyrody, którymi powinien sie zadowolic jako jedyna niepojetna trescia duchowa. Tylko ten, kto aktywnosc duszy obecna w sposób nieswiadomy w procesie tworzenia idei podniesie do przezycia wewnetrznego, stanie dzieki niemu twarza w twarz z rzeczywistoscia duchowa. Przezyciem takim mozna kierowac z pelna rozwaga, taka sama, jaka charakteryzuje matematyka rozmyslajacego nad swymi zagadnieniami. Z powodu nawyków myslowych nabytych w trakcie eksperymentów i obserwacji opartych na zmyslach, czlowiek obawia sie dzis, ze natychmiast popadnie w mglistosc i fantastyke, jesli tworzac idee, nie znajdzie oparcia w tym, co mówia zmysly, co stwierdzaja metody pomiarowe. Wewnetrzna sila duszy nie zostaje dlatego przeksztalcona w swiadoma aktywnosc, której strumien przenika proces ksztaltowania idei, a która przezywajac, czlowiek natyka sie na element duchowy w podobny sposób, jak dzieki organom dotyku natyka sie na to, co jest przestrzennie rozciagle. Do przezycia takiego prowadza opisane przez antropozofie cwiczenia myslowe. Poniewaz kazdy krok w tym przezyciu wykonuje sie z taka sama rozwaga, z jaka w dziedzinie badan przyrodniczych wyznacza sie wage oraz dokonuje pomiarów, antropozofie mozna okreslic jako scisle badanie duchowe. Tylko ktos, kto nie wniknal glebiej w ów scisly charakter dazen antropozofii, bedzie ja mylic z mglistymi formami mistyki, balamucacymi dzis tak wielu ludzi. Niektórzy twierdza, ze antropozofia nie moze przypisywac sobie charakteru poznania wlasnie dlatego, ze wychodzi od przezycia. Poznanie mialoby bowiem istniec dopiero tam, gdzie przechodzi sie od przezycia do wywodzenia jednej rzeczy z drugiej, do logicznego przetwarzania itd. Ktos, kto tak mówi, nie uwzglednia faktu, iz wszystkie te czynnosci duszy, za pomoca których czlowiek wspólczesny uzasadnia naukowosc, dzieki antropozofii staja sie przezyciem. W trakcie tego przezycia nie porzuca sie naukowosci po to, by przejsc do jakiejs fantastycznej czynnosci duszy. Przeciwnie, wnosi sie w nie pelna naukowosc. W kazdym z duchowych rodzajów poznania - imaginacji, inspiracji, intuicji - opisywanych czesto z róznych punktów widzenia, naukowosc zyje dalej, zachowujac swa podstawowa ceche charakterystyczna, tyle ze w dziedzinie ducha zamiast w dziedzinie przyrody. Gdy Dubois-Reymond wyznawal: "nie bedziemy wiedziec", przed jego dusza stalo ludzkie przezycie wewnetrzne: "widze czerwien", "czuje zapach rózy", i jakby po "drugiej" stronie tego przezycia - "materia kryjaca sie w przestrzeni"; do obu czlowiek nie jest w stanie sie zblizyc. Na tej drodze rzeczywiscie nie moze tego uczynic. Kiedy jednak podniesie proces ksztaltowania idei do swiadomego przezycia w imaginacji, wówczas swa duchowa zdolnosc postrzegania otworzy przed duchem, ten objawi sie wtedy w inspiracji i czlowiek jako duch zjednoczy sie z nim w intuicji. W ten sposób czlowiek odnajdzie ducha. Gdy zas przezyje siebie w duchu, wówczas nie dotrze wprawdzie poprzez przezycie ("widze czerwien", "czuje zapach rózy"), poprzez zewnetrzna powierzchnie rózy do jej wnetrza, przezyje jednak to, co swieci ku niemu z rózy jako czerwien, co plynie ku niemu jako jej zapach; stwierdzi, iz przeszedl na druga strone owego czerwienienia sie i pachniecia róza. Materia przestanie "kryc sie w przestrzeni". Objawi ona swego ducha i czlowiek zrozumie, ze wiara w materie stanowi wstepne stadium poznania, ze materia nie "kryje sie" w przestrzeni, lecz ze w przestrzeni panuje duch; ze wyobrazenie "materia" jest jedynie prowizoryczne i ma swe uzasadnienie dopóty, dopóki nie przejrzy sie jej duchowego charakteru. O "uzasadnieniu" tym nalezy jednak mówic. Zalozenie o istnieniu materii jest bowiem uzasadnione tak dlugo, jak dlugo czlowiek stoi twarza w twarz wobec swiata, postrzegajac go swymi zmyslami. Ktos, kto w takiej sytuacji próbuje przyjac istnienie jakiejs stojacej za postrzezeniami zmyslowymi istnosci duchowej zamiast materii, fantazjuje o swiecie duchowym. Dopiero dla tego, kto dazy ku duchowi w swym wewnetrznym przezyciu, to, co "kryje sie" za wrazeniami zmyslowymi, przeobraza sie nie w marzenia, lecz scisly oglad, w forme swiata duchowego, do którego czlowiek przynalezy tym, co jest wieczne w jego istocie.

 

 

17. MEDYTACJA PIERWSZA 

 

Osoba medytujaca stara sie zdobyc prawdziwe wyobrazenie o ciele fizycznym Gdy dusza oddaje sie za posrednictwem swych zmyslów i wyobrazen zjawiskom swiata zewnetrznego, to, rzeczywiscie sie nad tym zastanowiwszy, nie moze powiedziec, ze postrzega te zjawiska albo ze doswiadcza rzeczy swiata zewnetrznego. W czasie bowiem, kiedy oddaje sie swiatu zewnetrznemu, tak naprawde nie wie nic o sobie. To swiatlo slonca, które w wielorakim zjawisku barw rozchodzi sie w przestrzeni od znajdujacych sie w niej rzeczy, to ono wlasciwie przezywa siebie w duszy. Jesli dusza cieszy sie z jakiegos zdarzenia, to na tyle, na ile o tym wie, w chwili radowania sie jest radoscia. Radosc przezywa sama siebie w duszy. Dusza jest jednym ze swym przezyciem swiata; nie przezywa siebie jako czegos, co sie cieszy, podziwia, zachwyca lub leka. Jest radoscia, podziwem, zachwytem, lekiem. Gdyby dusza zawsze chciala sie do tego przed soba przyznac, to chwile, wp których wycofuje sie z przezywania swiata zewnetrznego i przyglada sobie samej, ukazalyby sie jej we wlasciwym swietle. Jawilyby sie one jako zycie calkiem szczególnego rodzaju, zrazu zupelnie nie dajace sie porównac ze zwyklym zyciem dusznym. Wraz z tym szczególnym rodzajem zycia zaczynaja wylaniac sie w swiadomosci zagadki bytu dusznego. Sa one w istocie rzeczy zródlem wszelkich innych zagadek swiata. Gdy dusza na krócej lub dluzej przestaje byc jednym ze swiatem zewnetrznym i wycofuje sie w samotnosc swego wlasnego bytu, przed duchem ludzkim staja swiaty zewnetrzne i wewnetrzne. To wycofanie sie duszy nie jest prostym procesem, który gdy raz sie dokona, moze byc nastepnie powtarzany w mniej wiecej ten sam sposób. Jest on raczej poczatkiem wedrówki we wczesniej nieznane swiaty. Jesli rozpoczniemy te wedrówke, to kazdy wykonany krok stanie sie sposobnoscia do dalszych. Bedzie on równiez przygotowaniem do nich. Dopiero on uczyni dusze zdolna do zrobienia nastepnych. Wraz z kazdym krokiem bedziemy sie dowiadywac coraz wiecej o odpowiedzi na pytanie: Kim jest czlowiek w prawdziwym znaczeniu tego slowa? Otworza sie swiaty zamkniete dla zwyklych rozwazan dotyczacych zycia. A przeciez tylko w tych swiatach znajduje sie to, co moze objawic prawde takze i o tych rozwazaniach. Nawet jesli zadna odpowiedz nie jest wyczerpujaca i ostateczna, to odpowiedzi zdobyte dzieki wewnetrznej wedrówce duszy wykraczaja poza wszystko to, co moga dac zewnetrzne zmysly i przywiazany do nich intelekt. Czlowiekowi potrzeba owego "czegos wiecej". Ze tak jest, spostrzeze on, gdy naprawde zastanowi sie nad samym soba. W takiej wewnetrznej wedrówce konieczne sa zrazu trzezwe, suche rozwazania. Stanowia one pewny punkt wyjscia dalszego wnikania w dziedziny nadzmyslowe, o które duszy w koncu chodzi. Niejedna dusza chcialaby oszczedzic sobie tego punktu poczatkowego i od razu wniknac w sfere nadzmyslowa. Zdrowa dusza odda sie jednak z czasem takim rozmyslaniom, nawet jesli przez niechec do nich poczatkowo ich uniknela. Albowiem niezaleznie od tego, ile dowiemy sie o sferze nadzmyslowej, przyjawszy inny punkt wyjscia, pewny grunt pod nogami zdobedziemy tylko dzieki rozwazaniom takim jak to, które teraz nastapi. W zyciu duszy moga przyjsc chwile, w których powie sobie: "Musisz umiec odsunac sie od wszystkiego, co moze dac ci swiat zewnetrzny, o ile nie chcesz wymóc na sobie wyznania, z którym nie sposób zyc, a mianowicie, ze jestes jedynie przezywajaca sama siebie niedorzecznoscia. To, co postrzegasz na zewnatrz, istnieje bez twego udzialu; istnialo bez ciebie i bedzie bez ciebie istniec. Dlaczego zatem barwy odczuwaja siebie w tobie, skoro twe odczucia moglyby byc dla nich bez znaczenia? Dlaczego sily i substancje swiata zewnetrznego tworza twe cialo? Ozywajac, stalo sie ono twoim przejawem zewnetrznym. Swiat zewnetrzny uformowal sie w tobie. Spostrzegasz, ze cialo to jest ci potrzebne, poniewaz bez zmyslów, które zrazu tylko ono moze w tobie wyksztalcic, nie moglabys w sobie niczego przezywac. Pozostajac taka, jaka z poczatku jestes, bylabys bez twego ciala pusta. Daje ci ono wewnetrzna pelnie i tresc". Po czym moga nastapic wszystkie te rozmyslania, bez których byt ludzki nie moze sie obejsc, jesli w pewnych momentach - a przychodza one na kazdego - nie chce popasc w nie dajaca sie zniesc sprzecznosc z samym soba. "Cialo owo zyje tak, iz jest teraz wyrazem przezyc duszy. Procesy, które w nim zachodza, sa tego rodzaju, iz dusza zyje poprzez cialo i przezywa w nim sama siebie. Przyjdzie jednak czas, ze tak nie bedzie. To, co dzieje sie w ciele, bedzie wówczas podlegac zupelnie innym prawom niz teraz, kiedy zachodzi dla mnie, dla moich przezyc dusznych. Bedzie podlegac prawom, zgodnie z którymi zachowuja sie substancje i sily obecne na zewnatrz w przyrodzie, prawom nie majacym juz zadnego zwiazku ze mna i z moim zyciem. Cialo, któremu zawdzieczam me przezycia duszne, zostanie wchloniete przez ogólny proces swiata i w jego obrebie zachowywac sie bedzie tak, iz nie bedzie juz miec nic wspólnego z tym wszystkim, co przezywam w sobie". Takie rozmyslanie moze ukazac naszemu przezywaniu wewnetrznemu sama groze mysli o smierci. We wrazenie to nie wmieszaja sie jednak odczucia czysto osobiste, zwykle zwiazane w duszy z ta mysla. Odczucia takie sprawiaja, iz nielatwo zachowac wobec niej spokój i opanowanie konieczne do rozwazan poznawczych. Jest az nazbyt zrozumiale, ze pragniemy zdobyc wiedze o smierci oraz o zyciu duszy niezaleznym od procesu rozkladu ciala. Sposób, w jaki stajemy wobec nasuwajacych sie tu pytan, jest w stanie jak nic innego w swiecie zmacic nasze rzeczowe spojrzenie i spowodowac, ze przyjmiemy za sluszne odpowiedzi, które podszepna nam nasze zyczenia. W dziedzinie duchowej nie mozemy jednak uzyskac prawdziwego poznania jakiejkolwiek rzeczy, jesli w odniesieniu do niej niczym osoby calkowicie nie zaangazowane równie chetnie nie przyjmiemy odpowiedzi "nie", jak i "tak". Wystarczy tylko, bysmy sumiennie spojrzeli w swe wnetrze, a w pelni zdamy sobie sprawe, ze wiedzy mówiacej, iz wraz ze smiercia ciala gasnie równiez zycie duszy, nie przyjelibysmy z takim samym spokojem ducha, jak wiedzy mówiacej o dalszym istnieniu duszy po smierci. Z pewnoscia sa ludzie, którzy najzupelniej szczerze wierza w unicestwienie duszy wraz z rozpadem zycia cielesnego i odpowiednio do tej mysli ukladaja swe zycie. Jednakze równiez w odniesieniu do nich sluszne jest stwierdzenie, ze w swych uczuciach nie sa bynajmniej wobec niej bezstronni. Nie pozwalaja oni z pewnoscia na to, by groza procesu unicestwienia sprawila, iz pragnienie dalszego zycia zagluszy argumenty poznawcze wyraznie przemawiajace za owym unicestwieniem. O tyle wiec wyobrazenia takich ludzi sa czesto bardziej rzeczowe niz tych, którzy nie wiedzac o tym, sami wymyslaja sobie zludne powody dalszego zycia lub pozwalaja sie nimi mamic, albowiem w tajemnych glebiach ich dusz plonie usilne pragnienie takiego zycia. Stronniczosc tych, którzy zaprzeczaja niesmiertelnosci duszy, jest jednak nie mniejsza. Ich uprzedzenia sa tylko innego rodzaju. Sa wsród nich tacy, którzy tworza sobie pewne wyobrazenie o tym, co znaczy zycie i istnienie. Wyobrazenie to prowadzi ich w konsekwencji do mysli o okreslonych warunkach, jakie konieczne sa do tego, by zycie owo bylo mozliwe. Z ich pogladu na byt wynika, ze warunki dla zycia dusznego przestana istniec, gdy odpadnie cialo. Nie zauwazaja jednak, ze wytworzyli sobie najpierw okreslone wyobrazenie o tym, jakie jedynie moze byc zycie, i w jego trwanie po smierci nie moga uwierzyc tylko dlatego, ze z posiadanego przez nich wyobrazenia nie wynika mozliwosc bytu bezcielesnego. Sa oni niewolnikami nie tyle samych zyczen, ile wyobrazen, od których nie potrafia sie wyswobodzic. Istnieje wiele uprzedzen w tej dziedzinie. Mozemy zawsze przytoczyc jedynie pojedyncze przyklady tego rodzaju sytuacji. Mysl, ze cialo, w którego procesach znajduje swój wyraz dusza, ulegnie kiedys swiatu zewnetrznemu i bedzie posluszne prawom nie pozostajacym w zadnym zwiazku z zyciem wewnetrznym, stawia przezycie smierci przed dusza w taki sposób, ze w rozwazanie nie musza mieszac sie zyczenia i osobisty interes i ze przezycie to moze doprowadzic do czystego, bezosobowo postawionego zagadnienia poznawczego. Wkrótce zas potem powstaje równiez odczucie, ze mysl dotyczaca smierci nie jest wazna sama przez sie, lecz dlatego, ze moze rzucic swiatlo na zycie. Dochodzimy do przekonania, iz zagadke zycia rozwiazemy wtedy, gdy poznamy istote smierci. To, ze dusza pragnie dalej istniec po smierci, winno ja w kazdym razie uczynic nieufna wobec wszelkich pogladów, które tworzy sobie ona na temat swego dalszego istnienia. Dlaczegóz bowiem fakty swiata mialyby troszczyc sie o to, co odczuwa. Ze wzgledu na swe pragnienia dusza moglaby czuc sie czyms pozbawionym sensu, zmuszona myslec, iz niczym plomien powstaly z palacej sie substancji palnej rozblyska jedynie nad substancja swego ciala, a nastepnie znów gasnie. Mogloby tak byc, nawet gdyby odczuwala to jako pozbawione sensu. Kiedy dusza kieruje swe spojrzenie ku cialu, winna brac pod uwage jedynie to, co moze jej ono ukazac. Wydaje sie wówczas, jak gdyby w przyrodzie dzialaly prawa, które substancje i sily wprowadzaja we wzajemne oddzialywanie, i jak gdyby prawa te zdobywaly panowanie nad cialem i po pewnym czasie wlaczaly je ponownie w ogólny proces oddzialywan. Mozemy formulowac te mysl, jak chcemy: jest ona zapewne uzyteczna pod wzgledem przyrodoznawczym, w odniesieniu do prawdziwej rzeczywistosci okazuje sie jednak zupelnie nie do przyjecia. Mozemy uwazac, ze tylko ona jest trzezwa i jasna pod wzgledem naukowym, a wszystkie inne sa jedynie subiektywnymi przekonaniami; mozemy to sobie z powodzeniem wmówic. I w tym wlasnie rzecz. Na uwage zasluguje bowiem nie to, co dusza ze swej natury odczuwa jako konieczne, lecz to, co objawia swiat zewnetrzny, z którego cialo zostalo "zapozyczone". Po smierci swiat ów przyjmuje w siebie substancje i sily ciala. Podlegaja w nim one prawom, którym jest zupelnie obojetne, co zachodzi w ludzkim ciele w trakcie zycia. W stosunku do ciala prawa te (jako prawa typu fizycznego i chemicznego) nie zachowuja sie inaczej niz w stosunku do kazdej innej rzeczy nieozywionej w swiecie zewnetrznym. Niepodobna myslec, iz ów obojetny stosunek swiata zewnetrznego do ciala ludzkiego pojawia sie dopiero wraz ze smiercia i ze nie istnial on juz w trakcie zycia. Wyobrazenia o udziale zmyslowego swiata zewnetrznego w ciele czlowieka nie zdobedziemy jednak, koncentrujac sie na zyciu; zdobedziemy je jedynie dzieki nastepujacemu rozumowaniu: "Wszystko, co jest w tobie nosnikiem twoich zmyslów, posrednikiem w procesach, w których zyje twa dusza, traktowane jest przez swiat, który postrzegasz, tak jak wynika to z wyobrazenia wybiegajacego poza twe zycie; z wyobrazenia, które liczy sie z tym, ze przyjdzie czas, kiedy nie bedziesz juz miec tego wszystkiego, w czym teraz zyjesz". Kazde inne wyobrazenie o stosunku zmyslowego swiata zewnetrznego do ciala samo przez sie pozwala wyczuc, iz jest nie do utrzymania wobec rzeczywistosci. Natomiast wyobrazenie, iz rzeczywisty udzial swiata zewnetrznego w ciele ujawnia sie dopiero po smierci, nie popada w konflikt z niczym, czego naprawde mozna doswiadczyc w swiecie zewnetrznym i wewnetrznym. Dusza nie wyczuwa w mysli, iz substancje i sily ciala ulegaja procesom swiata zewnetrznego, nie majacym nic wspólnego z jej wlasnym zyciem, niczego, co byloby nie do zniesienia. Jesli calkowicie bezstronnie odda sie zyciu, nie odkryje w swych glebiach zadnego pragnienia majacego zródlo w ciele i czyniacego przykra dla niej mysl o rozkladzie ciala po smierci. Nie do zniesienia stalaby sie dopiero mysl, ze substancje i sily powracajace do swiata zewnetrznego zabieraja ze soba takze przezywajaca siebie dusze. Wyobrazenie takie byloby nie do zniesienia z tego samego powodu co kazde inne, które nie wynika w naturalny sposób z oddania sie temu wszystkiemu, co objawia swiat zewnetrzny. Przypisywanie swiatu zewnetrznemu zupelnie innego udzialu w bycie ciala podczas zycia niz po smierci jest mysla nie oparta na niczym. Jako pozbawiona sensu zawsze bedzie musiala ona lekliwie cofnac sie przed rzeczywistoscia. Calkowicie zdrowa jest natomiast mysl, iz swiat zewnetrzny ma w ciele taki sam udzial w trakcie zycia, jak po smierci. Zywiac te ostatnia mysl, dusza czuje, iz znajduje sie w calkowitej harmonii ze wszystkim, co ukazuja fakty. Odczuwa, ze wyobrazeniem tym nie popada w dysharmonie z faktami, które mówia same za siebie i do których nie nalezy dodawac zadnych sztucznych mysli. Nie zawsze zwracamy uwage na to, w jak pieknej harmonii z objawieniem przyrody pozostaje naturalne zdrowe odczuwanie duszy. Mogloby sie to wydac tak oczywiste, iz nie warte wzmianki, a jednak ów na pozór nieistotny fakt moze rzucic wiele swiatla na nasze rozwazania. Mysl, ze cialo rozklada sie na skladniki, nie ma w sobie niczego, co byloby nie do zniesienia; cos bezsensownego jest natomiast w mysli, iz dzieje sie tak równiez z dusza. Istnieje wiele ludzkich, osobistych powodów, dla których wydaje sie to pozbawione sensu; obiektywne badanie nie moze ich jednak uwzglednic. Calkowicie bezosobowe oddanie sie temu, czego uczy swiat zewnetrzny, pokazuje jednak, ze w trakcie zycia swiatu temu nie mozna przypisac innego udzialu w duszy niz po smierci. Miarodajne jest to, ze mysl ta pojawia sie jako konieczna i opiera sie wszelkim zarzutom, jakie mozna przeciw niej wysunac. Ktos, kto pomysli ja w pelni swiadomie, odczuje to jako cos bezposrednio pewnego. W rzeczywistosci mysla w ten sposób zarówno ci, którzy wierza w niesmiertelnosc duszy, jak i ci, którzy przecza jej niesmiertelnosci. Ci ostatni powiedza zapewne, ze w prawach, które dzialaja w ciele po smierci, zawarte sa równiez warunki zachodzenia jego procesów w trakcie zycia. Myla sie jednak, sadzac, iz mogliby sobie wyobrazic, ze prawa te pozostana w innej relacji do ciala jako nosnika duszy w ciagu zycia niz po smierci. Samo w sobie mozliwe jest jedynie wyobrazenie, ze takze ów szczególny zespól sil, który pojawia sie wraz z cialem, nie ma udzialu w ciele jako nosniku duszy, podobnie jak zespól sil, który wywoluje procesy w martwym ciele. Zachowanie to ma miejsce nie w odniesieniu do duszy, lecz w odniesieniu do substancji i sil ciala. Dusza przezywa siebie za posrednictwem ciala; cialo zyje jednak wraz ze swiatem zewnetrznym, w nim i dzieki niemu i nie przyznaje elementowi dusznemu innych praw wobec siebie niz procesom swiata zewnetrznego. Musimy uzmyslowic sobie, ze dla ruchu krwi w ciele cieplo i zimno swiata zewnetrznego sa tak samo znaczace, jak strach czy wstyd obecne w duszy. Czlowiek czuje wiec zrazu, jak prawa swiata zewnetrznego dzialaja w nim w ramach owej calkiem szczególnej struktury, która przejawia sie jako uksztaltowanie ludzkiego ciala. Cialo to odczuwa jako czlon swiata zewnetrznego; wewnetrzna organizacja ciala pozostaje dlan calkowicie nieznana. Zewnetrzna nauka wyjasnia obecnie czesciowo, w jaki sposób prawa swiata zewnetrznego lacza sie w calosc w owej szczególnej istocie, która jawi sie jako ludzkie cialo. Mozna miec nadzieje, ze w przyszlosci wiedza ta bedzie posuwac sie coraz bardziej naprzód. W najmniejszym stopniu nie moze ona jednak zmienic tego, jak dusza winna myslec o swojej relacji do ciala. Wprost przeciwnie, nauka z coraz wieksza jasnoscia bedzie musiala wykazywac, ze prawa swiata zewnetrznego pozostaja w takim samym stosunku do duszy przed smiercia, jak i po smierci. Zludne byloby oczekiwanie, ze wraz z postepujacym poznaniem przyrody spraw swiata zewnetrznego wyniknie, w jakim stopniu procesy zachodzace w ciele sa posrednikami w zyciu dusznym. Coraz dokladniej bedziemy poznawac, co zachodzi w ciele w trakcie zycia; odpowiednie procesy beda sie jednak zawsze jawic jako takie, których dusza doswiadcza jako zewnetrznych wobec siebie, podobnie jak procesów w ciele po smierci. W swiecie zewnetrznym cialo musi sie dlatego jawic jako uklad sil i substancji, który istnieje sam dla siebie i jako taki daje sie wyjasnic jako czlon tego swiata. Natura pozwala powstac roslinie; ponownie tez ja rozklada. Natura bierze we wladanie ludzkie cialo i sprawia, ze przemija ono w obrebie jej jestestwa. Jesli na drodze tego rodzaju rozwazan czlowiek skonfrontuje siebie z natura, to bedzie mógl zapomniec o sobie samym i wszystkim, co w nim jest, a swe cialo odczuc jako czlon swiata zewnetrznego. Jesli bedzie w ten sposób myslec o swym stosunku do siebie samego i do natury, to przezyje w sobie to, co mozna nazwac jego cialem fizycznym.

 

 

18. MEDYTACJA DRUGA 

 

Osoba medytujaca stara sie zdobyc prawdziwe wyobrazenie o ciele elementarnym, czyli eterycznym Wyobrazenie, które dusza musi wytworzyc sobie w zwiazku z faktem smierci, moze ja pograzyc w calkowitej niepewnosci co do wlasnej istoty. Stanie sie tak wtedy, gdy dusza uwazac bedzie, iz nie moze wiedziec nic o zadnym innym swiecie niz swiat zmyslowy i o niczym innym niz to, czego na drodze poznania moze dowiedziec sie o tym swiecie intelekt. Zwykle zycie duszne kieruje swe spojrzenie na cialo fizyczne. Widzi, jak cialo to przechodzi po smierci do srodowiska przyrody, które nie ma udzialu w tym, co dusza przezywa przed smiercia jako swój wlasny byt. Dusza moze wprawdzie wiedziec (dzieki poprzedniej medytacji), ze takze po smierci cialo fizyczne znajduje sie do niej w takiej samej relacji jak przed smiercia, prowadzi to jednak dusze nie dalej niz do uznania wewnetrznej niezaleznosci jej wlasnego przezywania do chwili smierci. pCo dzieje sie z cialem fizycznym po smierci, ukazuje duszy obserwacja swiata zewnetrznego. Nie istnieje mozliwosc takiej obserwacji w odniesieniu do przezywania wewnetrznego. Zycie duszne takie, jakie ono jest, nie potrafi siegnac swym spojrzeniem poza granice smierci. Jesli dusza nie jest w stanie wytworzyc sobie wyobrazen, które wykraczalyby poza swiat przyjmujacy w siebie cialo po smierci, to gdy chodzi o element duszny, nie ma mozliwosci zobaczenia po tamtej stronie smierci niczego poza pusta nicoscia. Jesli mialoby byc inaczej, dusza musialaby postrzegac swiat zewnetrzny za pomoca innych srodków niz zmysly i przywiazany do nich intelekt. Te zas przynaleza do ciala i wraz z nim ulegaja zniszczeniu. To, co mówia zmysly, nigdy nie moze doprowadzic do niczego innego niz wynik pierwszej medytacji. Polega on zas tylko na tym, ze dusza moze wyznac przed soba: "Jestes zwiazana ze swym cialem. Podlega ono prawom przyrody, które pozostaja do ciebie w takiej samej relacji jak wszystkie inne prawa przyrody. Poprzez nie jestes czlonem swiata zewnetrznego, on zas ma w tobie udzial, który ukazuje ci sie wyrazniej, gdy zastanawiasz sie nad tym, co swiat ów uczyni z twym cialem po smierci. Na czas zycia swiat zewnetrzny daje ci zmysly i intelekt, które uniemozliwiaja ci zobaczenie, co dzieje sie z twym zyciem dusznym po drugiej stronie granicy wyznaczonej przez smierc". Wyznanie takie moze miec tylko dwa skutki. Albo stlumimy wszelkie dalsze badanie zagadki duszy i zrezygnujemy z jakiejkolwiek wiedzy w tej dziedzinie, albo w swym wnetrzu podejmiemy wysilek osiagniecia na drodze przezyc dusznych tego, czego odmawia nam swiat zewnetrzny. Wysilki te moga sprawic, ze przezywanie wewnetrzne stanie sie silniejsze, bardziej energiczne niz w zwyklym zyciu. W zwyklym zyciu przezywanie wewnetrzne czlowieka, jego zycie doznaniowe i myslowe maja okreslona sile. Na przyklad jakas mysl zywi on tak czesto, jak czesto pojawia sie ku temu powód zewnetrzny lub wewnetrzny. Mozna jednak wybrac jakakolwiek mysl sposród wielu innych i raz za razem, bez zadnego dalszego powodu, koncentrowac na niej swe przemyslenia, intensywnie wewnetrznie ja przezywac. Mysl taka mozna wielokrotnie czynic przedmiotem wewnetrznych przezyc, utrzymujac z dala wszelkie pragnace pojawic sie w duszy wrazenia zewnetrzne i wspomnienia. Z takiego pelnego wykluczajacego wszystko inne oddawania sie myslom badz odczuciom mozna uczynic regularnie powtarzana czynnosc wewnetrzna. Jesli owo przezywanie wewnetrzne ma prowadzic do naprawde znaczacych rezultatów, musi byc podejmowane zgodnie z pewnymi wypróbowanymi prawami. Wskazuje je nauka o zyciu duchowym. Wiele z nich podalem w mej ksiazce Jak uzyskac poznanie wyzszych swiatów? Dzieki takiemu postepowaniu wzmacniamy sily przezywania wewnetrznego. Ulega ono niejako zageszczeniu. Co dzieje sie w wyniku owego zageszczenia, mozemy poznac po spostrzezeniach, jakie czynimy odnosnie do siebie samych. Pojawiaja sie one, jesli przedstawiona czynnosc wewnetrzna kontynuujemy przez dostatecznie dlugi czas. W wiekszosci wypadków potrzeba w istocie wiele cierpliwosci, zanim pojawia sie przekonujace rezultaty. Kto nie jest sklonny wykazywac jej przez lata, nie osiagnie niczego szczególnego. Mozemy jedynie podac przyklad takich rezultatów. Sa one róznego rodzaju. To, co tu przytoczymy, nadaje sie do tego, by stanowic kontynuacje drogi medytacyjnej przedstawionej na poczatku. Czlowiek moze dlugo cwiczyc opisane wewnetrzne wzmacnianie swego zycia dusznego. Byc moze nie przezyje on w sobie nic, co pozwoliloby mu myslec o swiecie inaczej, niz zwykl to czynic dotychczas. Ale oto któregos dnia moze pojawic sie nastepujace przezycie. Naturalnie to, co tu opiszemy, nie wystapi w dokladnie ten sam sposób u dwojga ludzi. Niemniej jednak ktos, kto postara sie zdobyc wyobrazenie o jednym choc tego rodzaju przezyciu, zrozumie cala wchodzaca tu w gre dziedzine. Moze nastapic chwila, w której dusza bedzie przezywac siebie zupelnie inaczej niz zwykle. Najczesciej zdarzy sie poczatkowo tak, ze dusza, ozywiwszy sie, przejdzie ze stanu snu w stan przypominajacy marzenia senne. Tyle ze okaze sie od razu, iz przezycia tego nie da sie porównac z tym, co znalismy dotad jako sny. Stwierdzimy, ze calkowicie usunelismy sie ze swiata zmyslowego i swiata intelektu, a mimo to przezywamy tak, jak przezywa sie jedynie w zwyklym bycie, kiedy w stanie czuwania stoi sie w obliczu swiata zewnetrznego. Czujemy sie zmuszeni wyobrazic sobie to przezycie w sobie. Tworzac owo wyobrazenie, wykorzystujemy pojecia, jakimi dysponujemy w zwyklym zyciu; wiemy jednak bardzo dokladnie, ze przezywamy cos innego niz to, do czego pojecia te normalnie sie odnosza. Traktujemy je wylacznie jako srodek wyrazu dla przezycia, którego wczesniej nie doswiadczylismy i o którym wiemy równiez, ze jest niemozliwe w zwyklym zyciu. Czujemy sie niejako otoczeni zewszad przez burze. Slyszymy grzmoty, widzimy blyskawice. Wiemy, ze jestesmy w pokoju w domu. Czujemy, ze przenika nas sila, o której przedtem nic nie wiedzielismy. Spostrzegamy nastepnie pekniecia w otaczajacych nas murach. Daje nam to powód, by powiedziec do siebie lub do osoby, która, jak wierzymy, znajduje sie obok nas: “Teraz chodzi o cos powaznego i groznego; przez dom przebiega blyskawica, ogarnia mnie; czuje sie przez nia owladniety; rozpuszcza mnie". Gdy przetoczy sie ów szereg wyobrazen, przezycie wewnetrzne przechodzi w zwykly stan duszy. Odnajdujemy sie w sobie wraz ze wspomnieniem tego, co wlasnie przezylismy. Jesli wspomnienie owo jest równie zywe i wierne jak inne wspomnienia, to pozwala nam wytworzyc sad o calym przezyciu. Wiemy wówczas bezposrednio, ze doswiadczylismy czegos, czego nie mozna doswiadczyc za posrednictwem zadnego ze zmyslów cielesnych, a takze zwyklego intelektu. Czujemy bowiem, ze przedstawiony wlasnie opis, który mozemy sporzadzic dla siebie lub dla innych, jest jedynie srodkiem umozliwiajacym nam wyrazenie przezycia. Sposób wyrazu jest wprawdzie srodkiem porozumienia sie w tej sprawie, z nia sama nie ma jednak nic wspólnego. Wiemy, ze do takiego przezycia nie potrzebujemy zadnego ze swych zmyslów. Ktos, kto chce mówic o ukrytej aktywnosci zmyslów lub mózgu, nie zna prawdziwej postaci tego przezycia. Trzyma sie opisu, który mówi o blyskawicy, grzmocie, peknieciach w murze, i dlatego sadzi, ze dusza nie przezyla niczego innego, jak tylko reminiscencji zwyklego zycia. Zmuszony jest uwazac przezycia za wizje w zwyklym znaczeniu tego slowa. Nie jest w stanie myslec inaczej niz w ten wlasnie sposób. Nie bierze pod uwage faktu, ze ten, kto opisuje takie przezycie, przez slowa blyskawica, grzmot i pekniecia murów ma na mysli jedynie obrazy ukazujace to, co przezyl, i nie myli ich z samym przezyciem. To prawda, ze sprawa jawi mu sie tak, jak gdyby obrazy te rzeczywiscie postrzegal. Do zjawiska blyskawicy nie pozostaje on jednak w tym wypadku w takiej samej relacji jak wtedy, gdy obserwuje blyskawice normalnym okiem. Wizja blyskawicy stanowi dla niego jedynie cos, co w pewnym sensie rozposciera sie nad prawdziwym przezyciem; poprzez blyskawice spoglada na cos, czego nie mozna przezyc w zmyslowym swiecie zewnetrznym. Aby dusza, która cos takiego przezywa, mogla wytworzyc sobie wlasciwy sad o przezyciu po tym, jak ono minie, musi zachowac w pelni zdrowy stosunek do swiata zewnetrznego. Musi umiec we wlasciwy sposób porównac to, czego doswiadczyla jako swego szczególnego przezycia, z przezyciami odnoszacymi sie do zwyklego swiata zewnetrznego. Kto juz w zwyklym zyciu sklonny jest dac sie porwac wszelkiego rodzaju marzycielstwu w tych sprawach, ten w niewielkim stopniu zdolny bedzie do wydania takiego sadu. Im zdrowszy - chcialoby sie rzec, bardziej trzezwy - ma czlowiek zmysl rzeczywistosci, tym lepiej, gdy chodzi o prawdziwa i posiadajaca wartosc ocene tych spraw. W przypadku przezyc nadzmyslowych zaufanie do siebie mozemy miec tylko wtedy, gdy o zwyklym swiecie mozemy powiedziec sobie, ze jego procesy i rzeczy przyjmujemy dokladnie takimi, jakie sa. Jesli spelnione zostaly wszystkie konieczne warunki i mamy podstawy, by przyjac, iz nie padlismy ofiara zwyczajnej wizji, to wiemy, ze przezylismy cos, w czym cialo nie uczestniczylo jako posrednik w obserwacji. Obserwowalismy bezposrednio wzmocniona dusze, bez ciala. Zdobylismy wyobrazenie przezycia poza wlasnym cialem. To zrozumiale, ze w tej dziedzinie regularnych róznic pomiedzy marzycielstwem lub iluzja a prawdziwa obserwacja dokonana poza cialem nie mozna podac w innym sensie niz w dziedzinie zewnetrznego postrzegania zmyslowego. Moze sie zdarzyc, ze ktos ma zywa fantazje smakowa i juz samemu tylko wyobrazeniu lemoniady towarzysza podobne odczucia jak wtedy, gdy pije ja naprawde. Róznice pomiedzy jedna a druga sytuacja ukazuja jednakze okolicznosci, caly kontekst zycia. Podobnie jest z przezyciami, których doswiadczamy poza cialem. By dojsc do calkowicie przekonywajacych wyobrazen w tej dziedzinie, musimy wzyc sie w nia w zdrowy sposób i nabyc zdolnosci obserwowania okolicznosci, kontekstu, przezycia i dzieki temu korygowania naszych wyobrazen. Dzieki przezyciu takiemu jak to, które zostalo tu opisane, uzyskujemy mozliwosc obserwowania tego, co nalezy do nas samych, nie tylko za pomoca zmyslów i intelektu, a wiec narzedzi cielesnych. O swiecie wiemy teraz nie tylko wiecej niz to, co pozwalaja nam poznac owe narzedzia; wiemy w inny sposób. Ma to szczególna wage. Dusza, która przechodzi wewnetrzne przeobrazenie, coraz jasniej zaczyna pojmowac, ze w bycie zmyslowym dokuczliwe problemy istnienia nie daja sie rozwiazac dlatego, ze zmysly i intelekt nie potrafia dostatecznie gleboko wniknac w swiat. Glebiej wnikna te dusze, które przeobraza sie tak, iz beda mogly doswiadczac przezyc poza cialem. W doniesieniach, które beda w stanie przekazac o swych przezyciach, odnajdziemy cos, co pozwoli rozwiazac zagadki duszy. Przezycie, które ma miejsce poza cialem, jest zupelnie innego rodzaju niz przezycie w ciele. Uzmyslawia to wlasnie sad, jaki mozemy wytworzyc sobie odnosnie do przedstawionego przezycia, gdy ponownie nastapi po nim zwykly stan czuwania i pojawi sie wystarczajaco zywe i jasne wspomnienie. Dusza odczuwa cialo fizyczne jako oddzielone od reszty swiata, postrzega je jako przynalezace wylacznie do niej. Nie jest tak natomiast z tym, co przezywamy w sobie i z siebie poza cialem. Mamy wówczas poczucie zwiazku ze wszystkim, co mozemy nazwac swiatem zewnetrznym. Czujemy, ze to, co znajduje sie w naszym otoczeniu, jest z nami zwiazane tak, jak w zyciu zmyslowym nasza reka. Swiat zewnetrzny nie jest obojetny wobec tego, co istnieje w swiecie wewnetrznym duszy. Czujemy sie calkowicie zrosnieci, spleceni z tym, co mozemy nazwac swiatem. Jego dzialania w zauwazalny sposób przenikaja nasze jestestwo. Nie ma ostrej granicy pomiedzy swiatem wewnetrznym a zewnetrznym. Do duszy przygladajacej sie swiatu zewnetrznemu nalezy cale jej otoczenie, tak jak do fizycznej glowy naleza obie wchodzace w sklad ciala rece. Pomimo to mozemy mówic o kawalku owego swiata zewnetrznego, który nalezy do nas bardziej niz reszta otoczenia, podobnie jak o glowie mozemy mówic jako o czlonie samodzielnym w stosunku do rak i nóg. Dusza nazywa kawalek zewnetrznego swiata zmyslowego swoim cialem. Przezywajac poza owym cialem, z równym powodzeniem moze uwazac za nalezaca do siebie czesc niezmyslowego swiata zewnetrznego. Jesli osiagniemy zdolnosc obserwacji tej dostepnej dla nas dziedziny lezacej poza swiatem zmyslowym, to bedziemy mogli powiedziec o niej, ze nalezy do nas cialo, które nie jest postrzegalne zmyslowo. Mozemy je nazwac cialem elementarnym lub eterycznym; przy czym ze slowem "eteryczny" nie nalezy wiazac wyobrazenia subtelnej substancji nazywanej przez fizyke eterem. Wynikiem samych tylko przemyslen odnosnie do relacji pomiedzy czlowiekiem a otaczajacym go swiatem zewnetrznym przyrody jest odpowiadajace faktom wyobrazenie dala fizycznego; wedrówka duszy w dziedziny, które mozemy ogladac, znajdujac sie poza cialem zmyslowym, prowadzi natomiast do uznania istnienia ciala elementarnego badz eterycznego, czyli ciala sil formujacych.

 

 

19. MEDYTACJA TRZECIA 

 

Osoba medytujaca stara sie zdobyc prawdziwe wyobrazenie o jasnowidzeniowym poznaniu swiata elementarnego Czlowiek przezywa swiat, który pozostaje nieznany dla postrzegania zmyslowego i zwyklego myslenia intelektualnego, gdy postrzega nie za pomoca ciala zmyslowego, lecz znajdujac sie poza nim, za pomoca ciala elementarnego. Jesli chcialoby sie porównac ów swiat z czyms, co nalezy do zwyklych przezyc, to narzuca sie swiat wspomnien, swiat wyobrazen powstajacy w pamieci. Wylaniaja sie one niejako z wnetrza duszy; podobnie dzieje sie z przezyciami nadzmyslowymi ciala elementarnego. W wypadku wyobrazenia bedacego wspomnieniem dusza wie, ze odnosi sie ono do wczesniejszego przezycia w swiecie zmyslowym. Równiez wyobrazenie nadzmyslowe niesie w sobie pewne odniesienie. Tak jak wyobrazenie-wspomnienie samym soba oznajmia, iz jest czyms, czego nie mozna okreslic jedynie jako wytwór fantazji, tak tez dzieje sie z wpyobrazeniem nadzmyslowym. Wydobywa sie ono wprawdzie ze sfery przezyc duszy, daje jednak natychmiast o sobie znac jako przezycie wewnetrzne, odnoszace sie do czegos zewnetrznego. Dzieki wyobrazeniu-wspomnieniu w duszy obecne jest cos, co bylo przezyte; dzieki wyobrazeniu nadzmyslowemu wewnetrznym przezyciem dusznym staje sie to, co kiedys lub gdzies istnialo w swiecie nadzmyslowym. Sama istota wyobrazen nadzmyslowych pokazuje nam zatem, ze mozemy je traktowac jak dostepne nam wewnetrznie wiesci ze swiata nadzmyslowego. Jak daleko zajdziemy w ten sposób w naszych przezyciach w swiecie nadzmyslowym, zalezy od tego, na ile energicznie pracowac bedziemy nad wzmocnieniem zycia dusznego. Czy uzyskamy jedynie pojecie o tym, ze roslina nie jest tylko tym, co postrzegamy w swiecie zmyslowym, czy tez uzyskamy podobne pojecie o calej Ziemi, oba beda nalezec do tej samej dziedziny przezyc nadzmyslowych. Jesli ktos, kto zdobyl zdolnosc postrzegania poza swym cialem zmyslowym, obserwuje rosline, wówczas oprócz tego, co ukazuja mu jego zmysly, dostrzega delikatna postac przenikajaca cala rosline. Postac ta jawi mu sie jako jestestwo utworzone z sil; uznaje, ze jest ono tym, co ksztaltuje rosline z substancji i sil swiata zmyslowego, co wywoluje krazenie jej soków. Czlowiek taki moze powiedziec, uzywajac uzytecznego, choc nie calkiem trafnego okreslenia: "W roslinie jest cos, co wprawia jej soki w ruch, tak jak moja wlasna dusza podnosi ma reke". Spoglada on na cos, co stanowi wnetrze rosliny. Owemu wnetrzu istoty rosliny musi przyznac samodzielnosc w stosunku do tego, co widza w roslinie zmysly; musi równiez przyznac, ze istnialo ono przed roslina zmyslowa. Ma mozliwosc obserwowac, jak roslina rosnie, wiednie, jak wypuszcza pedy i jak powstaje z nich nowa roslina. Nadzmyslowa postac utworzona z sil jest najpotezniejsza wtedy, gdy obserwacja dotyczy zalazków rosliny. Jestestwo zmyslowe jest wówczas pod pewnym wzgledem niepozorne, natomiast jestestwo nadzmyslowe licznie rozczlonkowane. Zawiera ono w sobie wszystko, co - ze swiata nadzmyslowego - wspólpracuje przy budowie i wzroscie rosliny. W wypadku obserwacji nadzmyslowej calej Ziemi ukazuje sie nam jestestwo sil, o którym wiemy z cala pewnoscia, ze istnialo, zanim powstalo wszystko to, co na Ziemi i w jej obrebie jest postrzegane zmyslowo. Dochodzimy na tej drodze do przezycia sil nadzmyslowych, które wspólpracowaly przy tworzeniu Ziemi w jej pradawnych czasach. To, co przezywamy w ten sposób przed soba, mozemy nazwac eterycznymi lub elementarnymi jestestwami podstawowymi albo cialami rosliny i Ziemi, podobnie jak cialo, za którego posrednictwem postrzegamy, bedac poza cialem fizycznym, nazywamy wlasnym cialem elementarnym lub eterycznym. Juz na poczatku nadzmyslowej zdolnosci obserwowania bedziemy potrafili przypisac pewnym rzeczom i procesom swiata zmyslowego, prócz ich wlasciwosci zmyslowych, takze owe elementarne jestestwa podstawowe. Bedziemy mówic o ciele eterycznym rosliny lub Ziemi. Jednakze obserwowane w ten sposób jestestwa elementarne nie sa bynajmniej jedynymi, które dostepne sa przezyciu nadzmyslowemu. O ciele eterycznym rosliny powiemy, ze ksztaltuje ono substancje i sily swiata zmyslowego i znajduje przez to swój wyraz w ciele zmyslowym. Mozemy jednak obserwowac równiez jestestwa, które wioda byt eteryczny, nie przejawiajac sie w ciele zmyslowym. Dla obserwacji nadzmyslowej istnieja zatem takze jestestwa czysto elementarne. Nie przezywamy wiec jedynie czegos dodatkowo dolaczonego do swiata zmyslowego; przezywamy swiat, w obrebie którego swiat zmyslowy jawi sie jak kawalki lodu plywajace w wodzie. Ktos, kto bylby w stanie widziec tylko lód, nie widzialby zas wody, móglby przyznac rzeczywistosc wylacznie jemu, jej zas nie. Kto pragnie trzymac sie wylacznie tego, co objawia mu sie za posrednictwem zmyslów, ten zaprzeczy istnieniu swiata nadzmyslowego, którego swiat zmyslowy jest czescia, podobnie jak kawalki lodu znajdujace sie w wodzie sa czescia calej masy wody. Stwierdzimy, ze ludzie bedacy w stanie dokonywac obserwacji nadzmyslowych opisuja to, co widza, poslugujac sie wyrazeniami zapozyczonymi ze sfery doznan zmyslowych. Tak wiec mozemy znalezc taki opis ciala elementarnego jakiejs istoty ze swiata zmyslowego lub istoty czysto elementarnej, w którym mówi sie, ze objawia sie ono jako zamkniete w sobie, rozmaicie zabarwione cialo swietliste. Rozblyska barwami, migocze lub swieci, co pozwala zorientowac sie, ze owe zjawiska barwne i swietlne sa przejawami jego zycia. To, o czym w istocie mówi wówczas obserwator, jest calkowicie niewidoczne i jest on swiadom faktu, iz ów obraz swietlny badz barwny ma z tym, co postrzega, tyle wspólnego, co, dajmy na to, pismo oznajmiajace o jakims fakcie z samym faktem. Obserwator nie wyrazil jednak rzeczy nadzmyslowej za pomoca wyobrazen odpowiadajacych doznaniom zmyslowym w sposób zupelnie dowolny. W czasie obserwacji rzeczywiscie doswiadczyl przezycia przypominajacego wrazenie zmyslowe. Wynika to stad, ze w trakcie przezycia nadzmyslowego nie nastapilo pelne uwolnienie sie od ciala zmyslowego. Cialo zmyslowe nadal uczestniczylo w zyciu ciala elementarnego i nadalo przezyciu nadzmyslowemu forme zmyslowa. Podany w ten sposób opis jestestwa elementarnego faktycznie utrzymany jest w takiej formie, iz jawi sie jako polaczone w jedna calosc wrazenia zmyslowe, przypominajace wizje lub wytwór fantazji. Pomimo to tego rodzaju opis prawdziwie odtwarza przezycie. Czlowiek ów widzial bowiem to, co opisal. Blad, jaki mozemy tu popelnic, nie polega na tym, ze opisujemy obraz jako taki. Z bledem mamy do czynienia dopiero wtedy, gdy za rzeczywistosc uwazamy obraz, nie zas to, na co wskazuje on jako na odpowiadajaca mu rzeczywistosc. Czlowiek, który nigdy nie widzial barw - czlowiek niewidomy od urodzenia - nabywszy stosownej zdolnosci postrzegania jestestw elementarnych, nie opisze ich, mówiac, iz rozblyskuja niczym zjawiska barwne. Posluzy sie takimi wyobrazeniami doznan zmyslowych, do jakich przywykl. Dla ludzi zas mogacych widziec zmyslowo opis, w którym uzywa sie, dajmy na to, wyrazenia: rozblyskujaca postac barwna, jest najzupelniej odpowiedni. Dzieki niemu moga oni wytworzyc sobie odczucie tego, co obserwator widzial w swiecie elementarnym. Jest to sluszne nie tylko w odniesieniu do relacji, które jasnowidzacy - nazwijmy tak czlowieka, który potrafi obserwowac za posrednictwem swego ciala elementarnego - przekazuje komus, kto nie jest jasnowidzacy, lecz równiez w odniesieniu do porozumiewania sie jasnowidzacych miedzy soba. W swiecie zmyslowym czlowiek zyje w swym ciele zmyslowym i ono przyobleka obserwacje nadzmyslowe w formy zmyslowe. Dlatego w obrebie ludzkiego zycia ziemskiego wyrazenie obserwacji nadzmyslowych za pomoca wytworzonych dzieki nim obrazów symbolicznych jest zrazu przydatnym sposobem ich relacjonowania. Istotne jest, by ktos, kto przyjmuje taka relacje, doznawal w swej duszy przezycia, które pozostaje we wlasciwym stosunku do opisywanego faktu. Obrazy zmyslowe przekazuje sie tylko po to, by dzieki nim mozna bylo cos przezyc. W formie, w jakiej sie ukazuja, nie moga one wystepowac w swiecie zmyslowym. Jest to ich cecha charakterystyczna. Dlatego tez wywoluja przezycia, które nie odnosza sie do niczego zmyslowego. W poczatkowej fazie zdolnosci jasnowidzenia trudno jest nam uwolnic sie od wyrazania swych przezyc w formie obrazów zmyslowych. W wypadku dalej rozwijajacej sie zdolnosci powstaje jednak potrzeba bardziej dowolnego wymyslania srodków do przedstawiania relacji o tym, co widzielismy. Zachodzi wtedy zawsze koniecznosc wczesniejszego wyjasnienia znaków, którymi sie poslugujemy. Im bardziej kultura wspólczesna wymagac bedzie tego, by wiedza nadzmyslowa stala sie powszechnie znana, tym bardziej ujawniac sie bedzie potrzeba podawania jej za pomoca srodków wyrazu wlasciwych codziennemu zyciu w swiecie zmyslowym. Przezycia nadzmyslowe moga wystepowac w taki sposób, iz pojawiac sie beda w pewnych chwilach same. Owladna wówczas czlowiekiem. Bedzie on miec wtedy okazje dowiedzenia sie czegos o swiecie nadzmyslowym dzieki wlasnym przezyciom w takim stopniu, w jakim swiat ów czesciej lub rzadziej sam obdarzy go laska, wnikajac swym swiatlem w jego zwykle zycie duszne. Wyzsza zdolnosc polega jednak na zgodnym z wlasna wola powodowaniu obserwacji jasnowidzacych z poziomu zwyczajnego zycia dusznego. Droga do osiagniecia tej zdolnosci wiedzie na ogól przez energiczna kontynuacje wewnetrznego wzmacniania zycia dusznego. Wiele zalezy jednak równiez od osiagniecia pewnego nastroju duszy. Konieczne jest spokojne, opanowane zachowanie wobec swiata nadzmyslowego. Zachowanie, które jest równie dalekie od palacego pragnienia, by doswiadczyc mozliwie wiele i mozliwie wyraznie, co od braku osobistego zainteresowania swiatem nadzmyslowym. Palace pragnienie dziala tak, iz przed ogladem majacym miejsce poza cialem rozposciera jakby niewidoczna mgle. Brak zainteresowania sprawia, iz rzeczy nadzmyslowe rzeczywiscie sie objawiaja, lecz nie sa zauwazane. Znajduje on najczesciej wyraz w bardzo szczególnej formie. Sa ludzie, którzy szczerze chcieliby doswiadczyc przezyc wynikajacych z jasnowidzenia, tworza sobie jednak z góry bardzo okreslone wyobrazenie o tym, jak musialyby one wygladac, by mogliby uznac je za prawdziwe. Nastepnie przychodza rzeczywiste przezycia; przemykaja jednak nie zauwazone, poniewaz nie sa takie, jakie powinny byc zgodnie z wyobrazeniami tych ludzi. W wypadku jasnowidzenia, które jestesmy w stanie wywolywac wedle wlasnej woli, w trakcie wewnetrznej czynnosci duszy przychodzi chwila, w której wiemy: Teraz dusza przezywa cos, czego przedtem nie przezywala. Nie jest to jakies okreslone przezycie, lecz ogólne uczucie, ze nie stoimy w obliczu zmyslowego swiata zewnetrznego, ze nie jestesmy w nim, ale nie jestesmy równiez w sobie, jak w zwyczajnym zyciu dusznym. Przezywanie wewnetrzne i zewnetrzne zlewaja sie w jedno, w przezywanie, które dotychczas bylo duszy nieznane, a o którym wie ona, ze nie doznalaby go, gdyby za posrednictwem zmyslów zyla tylko w swiecie zmyslowym lub w swych zwyklych odczuciach i wy obrazeniach wspomnieniach. Odczuwamy nastepnie, ze w ów stan duszy stara sie wniknac cos z nieznanego dotad swiata. Nie potrafimy jednak wytworzyc sobie wyobrazenia owego nieznanego. Przezywamy je, ale nie mozemy go sobie wyobrazic. Kogos, kto doswiadcza czegos takiego, ogarnia uczucie, jak gdyby jego cialo fizyczno-zmyslowe stanowilo dlan przeszkode w wyobrazaniu sobie tego, co cisnie sie w duszy. Jesli ktos taki bedzie kontynuowac wewnetrzne wysilki duszy, to po pewnym czasie poczuje, iz pokonal ów opór ciala. Fizyczny aparat intelektu nadawal sie dotychczas do tworzenia wyobrazen, które odnosily sie do przezyc w swiecie zmyslowym, ale zrazu niezdolny jest do tego, by podniesc do poziomu wyobrazenia to, co pragnie sie objawic ze swiata nadzmyslowego. Musi najpierw zostac tak przetworzony, zeby byc w stanie to uczynic. Tak jak dziecko ma wokól siebie swiat zewnetrzny, ale dopiero zwiazane z tym swiatem przezycia musza przygotowac aparat intelektualny dziecka do tego, by moglo ono tworzyc sobie równiez wyobrazenia o otoczeniu, tak tez czlowiek jest na ogól niezdolny do wyobrazania sobie swiata nadzmyslowego. W odniesieniu do swego aparatu wyobrazeniowego poczatkujacy jasnowidz dokonuje na wyzszym poziomie tego samego, co dokonuje sie w dziecku. Pozwala dzialac na ów aparat swym wzmocnionym myslom, dzieki czemu zostaje on stopniowo przebudowany. Czlowiek taki zaczyna byc w stanie przyjmowac swiat nadzmyslowy w swe zycie wyobrazeniowe. Czuje, jak swa czynnoscia duszna dziala formujace na wlasne cialo. Z poczatku daje ono znac o sobie jako silne parcie skierowane przeciw zyciu dusznemu i odczuwane jest przez niego jako obecne w nim obce cialo. Nastepnie czlowiek ów zauwaza, iz coraz bardziej dopasowuje sie ono do przezyc duszy; wreszcie przestaje je czuc, ma za to przed soba swiat nadzmyslowy, podobnie jak nie postrzega oka, dzieki któremu widzi swiat barw. Cialo musi stac sie niepostrzegalne, zanim dusza bedzie mogla ogladac swiat nadzmyslowy. Jesli dojdziemy do tego, ze stan jasnowidzenia duszy bedziemy umieli wywolac sila woli, to z reguly bedziemy mogli sprowadzic go za kazdym razem, gdy skoncentrujemy sie na mysli, która potrafimy przezyc w sobie szczególnie silnie. Stwierdzimy, iz oddajac sie tej mysli, spowodujemy jasnowidzenie. Poczatkowo nie bedziemy jeszcze w stanie widziec czegos calkiem okreslonego, co pragnelismy zobaczyc. W zycie duszne wnikac beda rzeczy lub procesy, do których nie bedziemy bynajmniej przygotowani i których jako takich nie chcielismy sprowadzic. Kontynuujac nasze wysilki wewnetrzne, zdobedziemy jednak zdolnosc kierowania spojrzenia duchowego takze na rzeczy, które zamierzamy poznac. Tak jak staramy sie przypomniec sobie zapomniane przezycie, przywolujac w duszy to, co jest mu pokrewne, tak jako jasnowidzacy mozemy wyjsc od przezycia, co do którego mamy sluszne podstawy sadzic, ze pozostaje ono w zwiazku z tym, czego szukamy. Jesli intensywnie oddamy sie rzeczy nam znanej, to czesto po dluzszym lub krótszym czasie nadejdzie to, co zamierzamy przezyc. Ogólnie rzecz biorac, nalezy jednak zwrócic uwage, ze najwieksza wartosc ma dla jasnowidzacego spokojne odczekanie na dogodny moment. Nie powinnysmy chciec niczego przyciagac na sile. Jesli przezycie, do którego dazymy, nie pojawia sie, dobrze jest chwilowo z niego zrezygnowac i stworzyc ponownie okazje innym razem. Ludzki aparat poznawczy musi spokojnie dojrzec do okreslonych przezyc. Kto nie ma cierpliwosci, by zaczekac, az to nastapi, poczyni niewlasciwe i niedokladne obserwacje.

 

 

20. MEDYTACJA CZWARTA 

 

Osoba medytujaca stara sie wytworzyc sobie wyobrazenie "Straznika Progu" Gdy dusza osiagnie zdolnosc obserwacji poza cialem zmyslowym, moga pojawic sie u niej pewne trudnosci w zyciu uczuciowym. Moze uznac, iz jest zmuszona zajac wobec siebie zupelnie inne stanowisko niz to, do którego byla przyzwyczajona wczesniej. Swiat zmyslowy uwazala za swiat zewnetrzny, a przezycia wnetrza za swoja wlasnosc. W ten sposób nie moze jednak odnosic sie do nadzmyslowego swiata zewnetrznego. Gdy tylko postrzega ów swiat, niejako zlewa sie z nim; nie moze wyobrazic sobie siebie oddzielonej od niego, tak jak oddzielona byla od zmyslowego swiata zewnetrznego. Wskutek tego wszystko, co w przeciwienstwie do nadzmyslowego swiata zewnetrznego moze okreslic jako swój wlasny swiat wewnetrzny, zyskuje pewna specyficzna ceche, która poczatkowo trudno jest pogodzic z wyobrazeniami wewnetrznosci. Dusza nie moze juz powiedziecp: "Mysle, czuje badz mam swe mysli i ksztaltuje je". Musi powiedziec: "Cos mysli we mnie, cos sprawia, ze rozblyskuja we mnie uczucia, cos ksztaltuje mysli, tak iz pojawiaja sie one w calkiem okreslony sposób i jawia jako obecne w swiadomosci". Uczucie to moze miec w sobie cos niezwykle przygnebiajacego i dokuczliwego, jesli charakter przezyc nadzmyslowych da nam pewnosc, ze wlasciwie przezywamy rzeczywistosc, a nie oddajemy sie fantazjom czy iluzjom. Sposób, w jaki ono wystepuje, moze wskazywac na to, iz nadzmyslowy swiat zewnetrzny pragnie siebie odczuwac, myslec i ze w urzeczywistnieniu tego natrafia na przeszkode. Mamy jednoczesnie odczucie, ze tym, co pragnie wniknac do duszy, jest prawdziwa rzeczywistosc, i ze jedynie ona moze nam dac wytlumaczenie tego, co jako rzeczywistosc przezywalismy do tej pory. Odczucie to przyjmuje równiez taka forme, ze rzeczywistosc nadzmyslowa jawi sie nam jako cos, co swa wartoscia nieskonczenie przycmiewa rzeczywistosc, która dusza znala dotychczas. Ma ono w sobie cos przygnebiajacego, poniewaz powstaje w nas mysl, iz nastepny krok, który mamy do zrobienia, musimy chciec zrobic. Wykonanie owego kroku lezy w istocie tego, czym stalismy sie dzieki swemu przezyciu wewnetrznemu; niewykonanie go musielibysmy odczuc jako zaprzeczenie temu, czym jestesmy, a nawet jako samounicestwienie. Pomimo to moze sie równiez pojawic uczucie, iz kroku tego nie jestesmy w stanie uczynic lub jesli go podejmiemy tak, jak potrafimy, bedzie on niedoskonaly. Wszystko to przemienia sie w wyobrazenie: Przed dusza taka, jaka jest ona teraz, stoi zadanie, któremu nie moze podolac, gdyz nadzmyslowy swiat zewnetrzny nie przyjmuje jej taka, jaka jest, gdyz nie chce jej u siebie. Tym samym w duszy powstaje uczucie, iz stoi ona w sprzecznosci wobec swiata nadzmyslowego. Dusza musi powiedziec sobie: "Nie jestes taka, bys mogla polaczyc sie z tym swiatem w jedno. Jednakze tylko on moze ci ukazac prawdziwa rzeczywistosc, a takze twoja do niej relacje; oddzielilas sie zatem od rzeczywistej obserwacji tego, co prawdziwe". Uczucie to oznacza doswiadczenie, które coraz bardziej decydowac bedzie o calej wartosci naszej duszy. Poczujemy, iz calym naszym zyciem tkwimy w bledzie. Blad ten rózni sie jednak od innych bledów. O tamtych myslimy, ten zas przezywamy. Blad jedynie pomyslany usuniemy, jesli niewlasciwa mysl zastapimy wlasciwa. Blad przezywany staje sie czescia zycia dusznego; jestesmy owym bledem; nie da sie go tak po prostu poprawic, gdyz cokolwiek bysmy mysleli, jest on obecny, jest czescia rzeczywistosci - rzeczywistosci nas samych. Przezycie takie ma w sobie cos niszczycielskiego dla jazni czlowieka. Czuje on, iz cala jego sfera wewnetrzna zostala bolesnie odepchnieta przez to wszystko, do czego teskni. Ów ból, odczuwany na pewnym etapie wedrówki duszy, przewyzsza wszystko, co mozna odczuc jako ból w swiecie zmyslowym. Dlatego tez moze on przewyzszyc wszystko, czemu jestesmy w stanie sprostac dzieki dotychczasowemu zyciu dusznemu. Moze miec w sobie cos ogluszajacego. Dusza staje wobec pelnego trwogi pytania: "Skad mam wziac sily, by zniesc to, co zostalo zlozone na inne barki?" Sily te musi ona znalezc w swym wlasnym zyciu. Polegaja one na czyms, co mozna by nazwac wewnetrzna odwaga, wewnetrzna nieustraszonoscia. By posunac sie dalej w wedrówce duszy, musimy doprowadzic do tego, by z naszego wnetrza poplynely sily, które pozwola nam zniesc opisane przezycia oraz dadza wewnetrzna odwage i nieustraszonosc, których nie potrzebowalismy do zycia w ciele zmyslowym. Sily takie powstaja tylko dzieki prawdziwemu samopoznaniu. W gruncie rzeczy dopiero na tym stopniu rozwoju widzimy, jak niewiele rzeczywiscie o sobie dotad wiedzielismy. Oddawalismy sie wewnetrznym przezyciom, nie traktujac ich tak, jak traktuje sie czesc swiata zewnetrznego. Dzieki jednak krokom, które doprowadzily nas do rozwiniecia zdolnosci przezywania poza cialem, otrzymujemy szczególne srodki umozliwiajace nam samopoznanie. Uczymy sie niejako patrzec na siebie z punktu widzenia, który staje sie mozliwy tylko wtedy, gdy jestesmy poza cialem zmyslowym. Opisane zas przygnebiajace uczucie stanowi poczatek prawdziwego samopoznania. Przezycie tego, ze tkwimy w bledzie co do naszej relacji do swiata zewnetrznego, ukazuje nam wszak nasza wlasna istote duszna taka, jaka jest ona rzeczywiscie. Takie uswiadomienie sobie wlasnej istoty dusza ludzka odczuwa jako bolesne. Lezy to w jej naturze. Dopiero wtedy, gdy czujemy ów ból, doswiadczamy, jak silna jest calkiem oczywista tesknota, by uwazac siebie - takiego, jakim sie jest - za czlowieka wartosciowego, waznego. Fakt, iz tak jest, moze sie nam wydawac nieprzyjemny; musimy jednak bezstronnie stanac twarza w twarz wobec brzydoty wlasnej jazni. Brzydoty tej nie odczuwalismy przedtem dlatego, ze nigdy naprawde nie wniknelismy swiadomoscia we wlasne jestestwo. Dopiero w takiej chwili zauwazamy, jak bardzo kochamy w sobie to, co powinnismy odczuwac jako szpetne. Potega milosci wlasnej ukazuje sie nam w calej swej wielkosci. Jednoczesnie widzimy, w jak niewielkim stopniu jestesmy sklonni wyzbyc sie owej milosci wlasnej. Okazuje sie to wystarczajaco trudne juz wtedy, gdy mamy do czynienia z cechami duszy, które wchodza w rachube w zwyklym zyciu, w stosunkach z innymi ludzmi. Dzieki prawdziwemu poznaniu doswiadczamy na przyklad, ze sadzilismy dotad, iz do jakiegos czlowieka mamy zyczliwy stosunek, tymczasem w glebi duszy zywimy wobec niego ukryta zazdrosc lub nienawisc. Poznajemy, ze te dotychczas nie ujawniajace sie uczucia kiedys z cala pewnoscia zechca sie uzewnetrznic. Widzimy równiez, iz bardzo powierzchownie byloby powiedziec sobie: "A zatem poznales, ze tak sie sprawa z toba przedstawia, wymaz wiec w sobie owa zazdrosc i nienawisc". Odkrywamy bowiem, ze wyposazeni jedynie w taka mysl, z pewnoscia okazemy sie bardzo slabi, gdy kiedys jakby z moca zywiolu wyrwie sie z duszy nieodparte pragnienie zaspokojenia nienawisci i dania upustu zazdrosci. Tego rodzaju szczególna wiedza o sobie samym pojawia sie u tego czy innego czlowieka stosownie do specyfiki jego istoty dusznej. Pojawia sie ona, gdy maja miejsce przezycia poza cialem zmyslowym, poniewaz samo poznanie staje sie wówczas prawdziwe i nie moze go juz zmacic pragnienie, by widziec siebie takim, jakim chcielibysmy siebie widziec. Owa szczególna wiedza duszy o sobie samej jest dla niej bolesna, przygnebiajaca. Wiedzy tej nie moze jednak uniknac ten, kto chce zdobyc zdolnosc przezywania poza cialem, gdyz pojawia sie ona w sposób konieczny jako wynik calkiem szczególnej relacji, w jaka musi on wejsc z wlasna dusza. Najpotezniejsze sily duszne potrzebne sa bowiem wtedy, gdy chodzi o zupelnie ogólne ludzkie samopoznanie. Czlowiek obserwuje siebie wówczas z takiego punktu "widzenia, który lezy poza obrebem jego dotychczasowego zycia dusznego. Mówi do siebie: "Rzeczy i zdarzenia swiata rozpatrywales i oceniales pod katem swego ludzkiego jestestwa. Spróbuj sobie wyobrazic, iz nie móglbys ich w ten sposób traktowac i osadzac. Wówczas nie bylbys w ogóle tym, kim jestes. Nie mialbys zadnych przezyc wewnetrznych. Bylbys niczym". Musi tak do siebie powiedziec nie tylko czlowiek, który tkwi w zyciu powszednim i rzadko tworzy sobie wyobrazenia o swiecie i zyciu. Musi tak sobie powiedziec kazdy naukowiec, kazdy filozof. Albowiem równiez filozofia jest tylko obserwowaniem swiata i wydawaniem o nim sadów wedlug miary, jaka stanowia wlasciwosci ludzkiego zycia dusznego. Taki osad nie moze jednak polaczyc sie w jedno z nadzmyslowym swiatem zewnetrznym. Zostanie on przez swiat ów odepchniety. Tym samym odepchniete zostanie wszystko, czym dotad bylismy. Na cala nasza dusze, na nasze “ja" spogladamy wstecz jak na cos, co musimy pozostawic, jesli chcemy wkroczyc do swiata nadzmyslowego. Dusza, dopóki nie wejdzie do swiata nadzmyslowego, nie moze uczynic inaczej, niz uwazac owo "ja" za swe wlasciwe jestestwo. Musi widziec w nim prawdziwe jestestwo ludzkie. Musi powiedziec sobie: "Za posrednictwem mojego «ja» musze tworzyc sobie wyobrazenia o swiecie; nie wolno mi tego «ja» utracic, jesli nie chce zatracic sama siebie jako jestestwa". Najistotniejszym popedem duszy jest strzec wszedzie "ja" tak, by nie utracic calkowicie gruntu pod nogami. Tego, co dusza musi odczuwac jako uzasadnione w zwyczajnym zyciu, nie wolno jej juz jednak odczuwac jako takiej, gdy tylko wkroczy do swiata nadzmyslowego. Musi ona wówczas przekroczyc próg, na którym musi pozostawic nie tylko to, co posiada wartosciowego, lecz równiez to, czym dotad byla. Musi umiec powiedziec sobie: "To, co uchodzilo dotad za najmocniejsza z twych prawd, po drugiej stronie progu swiata nadzmyslowego winno móc jawic ci sie jako najwiekszy blad". W obliczu takiego zadania dusza moze sie cofnac przejeta groza. To, co mialaby uczynic, moze tak silnie odczuc jako poswiecenie wlasnego jestestwa, deklaracje jego nicosci, ze stajac u opisanego progu, przyzna sie, iz jest w mniejszym lub wiekszym stopniu niezdolna do zadoscuczynienia temu zadaniu. Owo wyznanie moze przyjac wszelkie mozliwe formy. Moze pojawic sie calkowicie instynktownie i ukazac sie czlowiekowi, który mysli i postepuje zgodnie z nim, jako cos zupelnie innego, niz jest w rzeczywistosci. Czlowiek ów moze na przyklad odczuwac gleboka niechec wobec wszelkich prawd nadzmyslowych. Moze uwazac je za marzycielstwo, fantazjowanie. Czyni tak tylko dlatego, ze w nie znanych sobie glebiach swej duszy skrycie boi sie prawd nadzmyslowych. Odczuwa, ze moze zyc tylko tym, co objawiaja mu zmysly i sad intelektu. Unika dlatego zblizenia sie do progu swiata nadzmyslowego. Owo unikanie przyobleka w takie szaty, iz powiada sobie: "Tego, co ma rzekomo lezec za progiem, nie da sie utrzymac z punktu widzenia rozumu i nauki". Chodzi jednak tylko o to, iz rozum i nauke, jakie zna, kocha dlatego, ze przywiazane sa do jego "ja". W gre wchodzi tu calkiem powszechna, ludzka forma milosci wlasnej. Tej zas nie mozna zabrac ze soba do swiata nadzmyslowego. Moze sie równiez zdarzyc, ze nie skonczy sie na owym instynktownym zatrzymaniu sie przed progiem swiata duchowego, ze czlowiek swiadomie zblizy sie do niego, a nastepnie zawróci, poniewaz poczuje lek przed tym, co bedzie go tam czekac. Czlowiekowi takiemu nielatwo przyjdzie wówczas wymazac skutki, jakie wystapia w jego zwyklym zyciu dusznym w wyniku zblizenia sie do progu swiata duchowego. Polegac beda one na dzialaniu, jakie rozciagnie na caly byt duszny tego czlowieka niemoc, która wtedy odczul. Powinno natomiast byc tak, zeby przy wkraczaniu w swiat nadzmyslowy czlowiek stal sie zdolny odlozyc to, co w zwyklym zyciu odczuwa jako najpewniejsza prawde, i przygotowac sie do innego rodzaju odczuwania rzeczy i wydawania o nich sadów. Winien byc jednak równiez swiadom tego, ze kiedy ponownie stanie w obliczu swiata zmyslowego, musi znów uzywac wlasciwego dla tego swiata sposobu odczuwania i osadu. Musi sie nauczyc nie tylko zycia w dwóch swiatach, lecz zycia w kazdym z nich w zupelnie odmienny sposób. W trakcie zwyklej obecnosci w swiecie zmyslów i intelektu czlowiekowi nie wolno dopuscic do tego, by jego zdrowy osad doznal uszczerbku dlatego, ze w odniesieniu do innego swiata czlowiek ów zmuszony jest stosowac inny sposób osadu. Zajecie takiej postawy jest dla jestestwa ludzkiego trudne. Zdolnosc do dokonania tego osiaga sie tylko dzieki ciaglemu energicznemu i cierpliwemu wzmacnianiu zycia dusznego. Ktos, kto przezywa doswiadczenia na progu swiata nadzmyslowego, odczuwa, ze dla zwyklego ludzkiego zycia dusznego dobrodziejstwem jest to, iz nie zostaje ono doprowadzone do owego progu. Odczucia pojawiajace sie w czlowieku na progu swiata nadzmyslowego sa tego rodzaju, ze nie moze on uczynic inaczej, jak tylko wyobrazic sobie, iz owo dobrodziejstwo pochodzi od jestestwowej mocy, która chroni czlowieka przed niebezpieczenstwem przezycia tam grozy samounicestwienia. Za swiatem zewnetrznym, który dany jest zwyklemu zyciu, lezy inny swiat. U jego progu stoi surowy straznik, który sprawia, ze czlowiek nie dowiaduje sie niczego o prawach rzadzacych swiatem nadzmyslowym. Latwiej jest bowiem zniesc wszelkie watpliwosci, wszelka niepewnosc co do swiata nadzmyslowego niz oglad tego, co musi sie pozostawic za soba, pragnac wkroczyc do tego swiata. Czlowiek jest chroniony przed opisanymi przezyciami dopóty, dopóki sam nie zblizy sie do progu swiata duchowego. To, ze slucha on opowiesci o przezyciach tych, którzy zblizyli sie do owego progu i przekroczyli go, nie zmienia faktu, iz jest chroniony. Przeciwnie, zapoznanie sie z takimi opisami moze byc dla niego bardzo przydatne, gdy sam zblizy sie do progu swiata duchowego. W tym przypadku, podobnie jak i w wielu innych, czynnosc wykona on lepiej, mogac wczesniej wytworzyc sobie o niej pewne wyobrazenie, niz w wypadku odwrotnym. Taka uprzednia wiedza nie zmieni jednak w niczym tego, co wedrowiec wchodzacy w swiat nadzmyslowy winien zdobyc jako samopoznanie. Nie odpowiada zatem faktom twierdzenie niektórych osób jasnowidzacych lub obeznanych z istota jasnowidzenia, ze o takich sprawach w ogóle nie powinno sie mówic w kregu ludzi, którzy nie staneli bezposrednio wobec decyzji udania sie samemu w swiat nadzmyslowy. Zyjemy obecnie w czasach, w których ludzie musza coraz bardziej poznawac swiat nadzmyslowy, jesli w swych duszach chca sprostac wymogom zycia. Rozpowszechnianie wiedzy nadzmyslowej, a tym samym takze wiedzy o Strazniku Progu, nalezy do zadan wspólczesnosci i najblizszej przyszlosci.

 

 

21. MEDYTACJA PIATA 

 

Osoba medytujaca stara sie wytworzyc sobie wyobrazenie "ciala astralnego" Kiedy za posrednictwem ciala eterycznego doswiadczamy nadzmyslowego swiata zewnetrznego, jestesmy od niego oddzieleni w mniejszym stopniu niz od naszego otoczenia fizycznego w wypadku przezyc w ciele zmyslowym. Pomimo to do nadzmyslowego swiata zewnetrznego pozostajemy w relacji, która mozemy wyrazic, mówiac, iz pewne substancje swiata elementarnego zwiazalismy ze soba jako odrebne cialo eteryczne, podobnie jak w naszym ciele fizycznym nosimy w sobie substancje i sily fizycznego swiata zewnetrznego. Ze tak wlasnie jest, zauwazamy, gdy znajdujac sie poza cialem zmyslowym, pragniemy rozeznac sie w swiecie nadzmyslowym. Moze sie wtedy zdarzyc, ze mamy przed soba jakis jego fakt lub jestestwo. Moze byc ono obecne, mozemy na nie patrzec, ale nie wiemy, czym ono jest. Jesli jestesmy wystarczajaco silni, jestestwo to mozemy odpedzic, ale tylko dzieki ptemu, ze przez energiczne skupienie sie na tym, czego doswiadczamy w swiecie zmyslowym, z powrotem sie do niego przeniesiemy. Nie mozemy natomiast pozostac w swiecie nadzmyslowym i porównac widziany fakt lub jestestwo z innymi. Tylko w ten sposób moglibysmy zorientowac sie, co znaczy to, co widzimy. Oglad swiata nadzmyslowego moze sie wiec ograniczac do tego, ze postrzegamy szczególy, ale nie mozemy swobodnie poruszac sie od jednego z nich do drugiego. Czujemy sie wówczas niejako przykuci do szczególu. Mozemy szukac przyczyny owego ograniczenia. Znajdziemy ja jednak tylko wtedy, gdy dzieki dalszemu rozwojowi wewnetrznemu, który jeszcze bardziej wzmocni nasze zycie duszne, dojdziemy do tego, ze w pewnym szczególnym wypadku ograniczenie to przestanie istniec. Spostrzezemy jednak wówczas, ze przyczyna, dla której nie moglismy poruszac sie od jednego przedmiotu ogladu do drugiego, lezy w naszej duszy. Poznamy, iz oglad swiata nadzmyslowego rózni sie od postrzegania w swiecie zmyslowym takze tym, ze w swiecie zmyslowym na przyklad mozemy widziec wszystko, co jest widzialne, jezeli mamy wlasciwie funkcjonujace oczy. Jesli widzimy okiem jakas jedna rzecz, to tym samym okiem mozemy zobaczyc i inna. Nie jest tak w swiecie nadzmyslowym. Nadzmyslowy organ obserwacyjny ciala eterycznego mozemy miec wyksztalcony w taki sposób, ze jestesmy w stanie przezywac ten czy ów fakt; jesli jednak mamy ogladac jakis inny fakt, to organ ów musimy najpierw odpowiednio do niego rozwinac. Takie wyksztalcenie organu odczuwamy jako jego przebudzenie sie na okreslona czesc swiata nadzmyslowego. Mamy uczucie, jak gdyby cialo eteryczne pozostawalo w stanie snu w stosunku do swiata nadzmyslowego i nalezalo je dopiero obudzic na kazdy jego szczegól. Mozemy rzeczywiscie mówic o snie i czuwaniu w swiecie elementarnym, tyle ze czuwanie i sen nie sa w tym swiecie stanami wzajemnie po sobie nastepujacymi, jak to ma miejsce w zyciu w swiecie zmyslowym. Jako stany istnieja w czlowieku jednoczesnie. Dopóki nie posiadzie on zdolnosci przezywania za posrednictwem swego ciala elementarnego, cialo to spi. Czlowiek nosi je zawsze w sobie, ale jako pozostajace w uspieniu. W miare wzmacniania zycia dusznego zaczyna sie przebudzenie, ale zrazu tylko czesci ciala elementarnego. Czlowiek wzywa sie coraz bardziej w swiat zywiolów, budzac coraz wieksza czesc swej istoty elementarnej. W samym swiecie zywiolów nic nie moze pomóc duszy w owym przebudzeniu. Jakkolwiek bylaby ona juz w stanie widziec, to jednak to, co oglada, nie wnosi nic do mozliwosci widzenia takze czegos innego. Swobody ruchu w swiecie nadzmyslowym nie umozliwi duszy nic z tego, co moze ona znalezc w swym otoczeniu eterycznym. Swobode te zdobywamy coraz bardziej w pewnych obszarach, jesli kontynuujemy cwiczenia wzmacniajace zycie duszne. Dzieki temu wszystkiemu zauwazamy w sobie cos, co nie nalezy do swiata elementarnego, co jednak odkrywamy w nas samych w trakcie przezyc w nim. Odczuwamy siebie jako odrebna istote w swiecie nadzmyslowym, która jawi sie sama sobie jako istota kierujaca swym cialem elementarnym, jako sprawujaca nad nim wladze i stopniowo budzaca je do swiadomosci nadzmyslowej. Gdy dochodzimy do tego punktu, dusze ogarnia straszne uczucie samotnosci. Widzimy siebie w swiecie, który we wszystkie strony rozciaga sie jako swiat elementarny; w owym nieskonczonym swiecie elementarnym widzimy jedynie siebie samych jako istoty, które nigdzie nie dostrzegaja podobnych sobie. Nie nalezy twierdzic, ze kazdy rozwój majacy na celu jasnowidzenie prowadzi do owej przerazajacej samotnosci; niemniej jednak kazdy, kto wlasnymi silami swiadomie wzmocni swa dusze, osiagnie ten stan. Ktos, kto podaza za nauczycielem udzielajacym mu krok po kroku wskazówek umozliwiajacych posuwanie sie naprzód w rozwoju, ten - byc moze pózno - ale mimo to pewnego dnia bedzie musial doswiadczyc, ze jego nauczyciel pozostawil go samemu sobie. Poczuje sie zrazu przezen opuszczony i wydany na pastwe samotnosci w swiecie zywiolów. Dopiero pózniej pozna, ze nauczyciel postapil z nim madrze i ze musial pozostawic go samego, gdy samodzielnosc taka stala sie konieczna. Na tym etapie wedrówki duszy czlowiek jawi sie sobie jako wygnany do swiata elementarnego. Jesli dzieki cwiczeniom wewnetrznym wystarczajaco wzmocnil swa dusze, moze podazac dalej. Moze zaczac widziec, jak wylania sie - nie w swiecie elementarnym, lecz w nim samym - nowy swiat, który nie jest tozsamy ani ze swiatem zmyslowym, ani ze swiatem elementarnym. Do pierwszego swiata nadzmyslowego dolacza u takiego czlowieka drugi. Jest on zrazu swiatem calkowicie wewnetrznym. Czlowiek ów czuje, iz nosi go w sobie i pozostaje z nim sam na sam. Jesli chcielibysmy ten stan porównac z czyms w swiecie zmyslowym, to moglibysmy zrobic to w nastepujacy sposób. Przypuscmy, ze ktos widzial, jak umierali wszyscy kochani przez niego krewni, i niesie on w swej duszy jedynie wspomnienia o nich. Zyja oni dla niego wylacznie jako jego mysli. W taki sam sposób jestesmy obecni w drugim swiecie nadzmyslowym. Niesiemy go w sobie, ale wiemy, ze jestesmy odcieci od jego rzeczywistosci. Tyle ze realnosc tego, co z owej rzeczywistosci zyje w naszej duszy, jest zupelnie inna niz realnosc wyobrazen stanowiacych wspomnienia w swiecie zmyslowym. Ów drugi swiat nadzmyslowy wiedzie w duszy samodzielny byt. Wszystko, co jest w nim obecne, pragnie wydostac sie z duszy, dazy ku czemus innemu. Tak wiec czujemy w sobie swiat, ale jednoczesnie czujemy, ze swiat ów nie chce pozostac w naszej duszy. Wywoluje to uczucie, jak gdyby kazdy jego szczegól mial nas rozsadzic. Mozemy dojsc do tego, ze szczególy te same sie uwolnia, ze niejako rozerwa cos w rodzaju powloki dusznej i uciekna z naszej duszy. Poczujemy sie wówczas zubozeni o wszystko, co sie w ten sposób z niej wyrwalo. Poznajemy, ze to z nadzmyslowej tresci duszy, co potrafimy kochac dla niego samego, nie zas dlatego, ze znajduje sie w naszej duszy, zachowuje sie w okreslony sposób. Cos, co potrafimy kochac w ten sposób z oddaniem, nie wyrywa sie z duszy; prze wprawdzie na zewnatrz, ale niejako zabiera dusze z soba. Wiedzie ja tam, gdzie zyje w swej rzeczywistosci. Nastepuje swojego rodzaju zjednoczenie z rzeczywista istota, podczas gdy przedtem nieslismy w sobie jedynie jakby jej podobizne. Milosc, która mamy tu na mysli, musi byc jednak taka, jaka przezywamy w swiecie nadzmyslowym. W swiecie zmyslowym mozemy sie do niej tylko przygotowac. Robimy to, wzmacniajac w nim zdolnosc do milosci. Im wieksza jest milosc, do której jestesmy zdolni w swiecie zmyslowym, tym wiecej ze zdolnosci tej pozostaje duszy dla swiata nadzmyslowego. Do jego szczególów odnosi sie tak, ze na przyklad do prawdziwych istot nadzmyslowych zwiazanych z roslinami swiata zmyslowego nie mozna dotrzec, jesli nie kocha sie roslin w swiecie zmyslowym. Co do tych spraw latwo moga powstac zludzenia. Moze sie zdarzyc, iz w swiecie zmyslowym jakis czlowiek jest zupelnie nieczuly na swiat roslin, nie okazuje mu milosci; mimo to w jego duszy moze byc ukryte nieuswiadomione upodobanie do tego swiata. Milosc do niego moze sie obudzic wówczas, gdy czlowiek ów wkroczy w swiat nadzmyslowy. Podobnie jak od milosci, zjednoczenie sie z istotami swiata nadzmyslowego moze zalezec takze od innych cech duszy, takich jak szacunek, powazanie, gleboka czesc. Dusza jest w stanie odczuwac je wobec jakiejs istoty w swiecie nadzmyslowym dopiero wtedy, gdy czuje, iz wynurza sie w niej wizerunek owej istoty. Cechy te zawsze jednak nalezec beda do tych, które musimy zaliczyc do cech wewnetrznych duszy. W ten sposób bedziemy poznawac te istoty swiata nadzmyslowego, do których dusza otworzy sobie dostep dzieki takim wlasnie cechom. Dzieki temu, ze poprzez nasze relacje do obrazów-wizerunków istot uzyskujemy dostep do nich samych, otwiera sie przed nami pewna i bezpieczna, droga prowadzaca do umiejetnosci orientowania sie w swiecie nadzmyslowym. W swiecie zmyslowym kochamy jakas istote, poznawszy ja; w drugim swiecie nadzmyslowym mozemy kochac obraz rzeczywistosci, zanim dojdzie do spotkania z nia sama, albowiem obraz taki pojawia sie przed owym spotkaniem. Tym, co dusza poznaje w sobie w ten sposób, nie jest cialo elementarne, gdyz wobec niego zachowuje sie to jak cos, co je budzi. Tym czyms jest obecna w duszy istota, która przezywamy tak, jak przezywalibysmy siebie, gdybysmy w czasie snu nie tracili swiadomosci, lecz zachowujac ja, mieli poczucie, iz znajdujemy sie poza cialem fizycznym, w chwili zas przebudzenia czuli sie tym, który budzi. Tak oto dusza poznaje istniejace w niej jestestwo - trzecie poza jej cialem fizycznym i cialem elementarnym. Jestestwo owo nazwiemy cialem astralnym i przez okreslenie to nie bedziemy tu miec zrazu na mysli niczego innego jak tylko to, co w opisany sposób przezywa siebie w obrebie bytu dusznego.

 

 

22. MEDYTACJA SZÓSTA 

 

Osoba medytujaca stara sie wytworzyc sobie wyobrazenie dala "ja", czyli dala myslowego Uczucie bycia poza cialem fizycznym w trakcie przezyc w ciele astralnym poglebia sie i jest silniejsze niz w trakcie przezyc w ciele elementarnym. W drugim wypadku mamy uczucie bycia poza granicami dziedziny, w której znajduje sie cialo zmyslowe; czujemy je jednak nadal. W ciele astralnym natomiast czujemy wlasne cialo fizyczne jako cos zewnetrznego. Przy przechodzeniu w cialo elementarne odczuwamy jakby rozszerzenie wlasnej istoty, zas przy wzywaniu sie w cialo astralne jakby rodzaj przeskoku w inne jestestwo. Czujemy, ze wnika w nia swym dzialaniem duchowy swiat jestestw. Mamy poczucie, iz w ten czy inny sposób jestesmy zwiazani czy nawet spokrewnieni z tymi jestestwami. Stopniowo poznajemy wzajemne relacje pomiedzy nimi. Swiat rozszerza sie dla naszej swiadomosci ku duchowi. Widzimy jestestwa duchowe, które sprawiaja na pprzyklad, ze charakter nastepujacych po sobie epok w rozwoju ludzkosci w istocie okreslony jest przez jestestwa. Sa to Duchy Czasu, czyli Prasily. Poznajemy inne istoty, których byt w sferze duszy przebiega tak, iz ich mysli sa jednoczesnie aktywnymi silami natury. Uznajemy, ze tylko dla postrzegania zmyslowego sily natury sa tym, czym sie nam wydaja; ze w rzeczywistosci wszedzie tam, gdzie dziala jakas sila natury, przejawia sie mysl jakiegos jestestwa, podobnie jak w ruchu reki przejawia sie dusza czlowieka. Nie znaczy to, ze za pomoca jakiejs teorii do procesów zachodzacych w przyrodzie dolaczamy w mysli kryjace sie za nimi jestestwa. Czlowiek, który przezywa siebie w ciele astralnym, wchodzi z tymi jestestwami w konkretna, bezpojeciowa relacje, podobnie jak w swiecie zmyslowym wchodzi w relacje z innymi pojedynczymi ludzmi. Wsród jestestw, w których dziedzine wkraczamy w ten sposób, mozemy rozróznic gradacje i mówic o swiecie Wyzszych Hierarchii. Jestestwa, których mysli objawiaja sie postrzeganiu zmyslowemu jako sily natury, nazywamy Duchami Formy. Przezycia w tym swiecie powoduja, ze nasza istote w swiecie fizycznym odczuwamy jako cos zewnetrznego, podobnie jak w bycie zmyslowym patrzymy na rosline jako na istote istniejaca na zewnatrz nas. Taki sposób istnienia na zewnatrz czegos, co w zwyklym zyciu musimy uwazac za cala nasza istote, odczuwamy jako w najwyzszym stopniu bolesny, dopóki nie dolaczy do niego inne przezycie. W wypadku energicznej wewnetrznej pracy nad soba, która prowadzi do prawdziwego zageszczenia i wzmocnienia zycia dusznego, nie jest konieczne, by wlasnie ten ból pojawil sie ze szczególnie duzym natezeniem. Powolne wkraczanie w owe inne przezywanie moze bowiem nastepowac jednoczesnie z wzywaniem sie w cialo astralne. To inne przezywanie polega na tym, ze wszystko, co mielismy dotad w swej duszy lub co bylo z nia zwiazane, mozemy odczuwac jako rodzaj wspomnienia i ze w takim razie do swego "ja", takiego, jakie bylo ono przedtem, odnosimy sie tak, jak w swiecie zmyslowym odnosimy sie do wspomnien. Dopiero dzieki tego rodzaju przezyciu zdobywamy pelna swiadomosc faktu, ze swym wlasnym jestestwem naprawde zyjemy w swiecie zupelnie innym niz swiat zmyslów. Odtad wiemy, ze nasze dotychczasowe "ja" nosimy w sobie jako cos innego niz to, czym wlasnie jestesmy. Mozemy wiec stanac twarza w twarz z samym soba. Uzyskujemy wyobrazenie o tym, co staje teraz przed nasza dusza i o czym przedtem mówila ona: "To jestem ja". Dusza nie mówi juz teraz: "To jestem ja", lecz: "Nosze to jako cos, co jest we mnie". Podobnie jak w zwyklym zyciu "ja" czuje sie samodzielne wobec swych wspomnien, tak nowo zdobyte "ja" czuje sie samodzielne wobec wczesniejszego "ja". Czuje sie przynalezne do swiata jestestw czysto duchowych. Po sposobie zas, w jaki pojawia sie to doswiadczenie - i znów doswiadczenie, a nie teoria - poznajemy, czym wlasciwie jest to, co dotad uwazalismy za jestestwo naszego "ja". Jawi sie ono jako utkane z wyobrazen wspomnieniowych, powstajacych przy wspóludziale ciala fizycznego, ciala elementarnego oraz ciala astralnego, podobnie jak obraz lustrzany powstaje dzieki zwierciadlu. Tak jak czlowiek nie utozsamia sie ze swym obrazem lustrzanym, tak i dusza, która przezywa siebie w swiecie duchowym, nie utozsamia sie z tym, co przezywa jako siebie w swiecie zmyslowym. Porównanie do obrazu lustrzanego trzeba naturalnie traktowac wylacznie jako porównanie. Obraz ów zniknie bowiem, gdy odpowiednio zmienimy swe polozenie wzgledem lustra. Tkanina niejako utkana z wyobrazen wspomnieniowych i przedstawiajaca to, co w swiecie zmyslowym uwazamy za nasza wlasna istote, posiada wieksza samodzielnosc niz obraz lustrzany. Na swój sposób wiedzie ona wlasny byt. A jednak dla prawdziwej istoty duszy jest tylko jakby jej obrazem. Prawdziwa istota duszy czuje, ze obraz ten jest jej potrzebny do tego, by mogla objawic sie sama sobie. Wie, ze jest czyms innym niz ów obraz, ale wie równiez, ze nigdy nie doszlaby do jakiejkolwiek rzeczywistej wiedzy o sobie, gdyby najpierw nie ogarnela siebie jako swego wlasnego odbicia w swiecie, który po jej wstapieniu w swiat duchowy stal sie dlan swiatem zewnetrznym. Tkanine wyobrazen wspomnieniowych, na która patrzymy teraz jako na swe dotychczasowe "ja", mozemy nazwac "cialem «ja»" lub tez "cialem myslowym". W tym kontekscie slowo "cialo" nalezy rozumiec szerzej niz w wypadku tego, co przywyklismy nazywac "cialem". "Cialo" oznacza tu wszystko, co przezywamy jako nalezace do nas, o czym nie mówimy jednak, ze tym jestesmy, lecz ze mamy to w sobie. Dopiero wtedy, gdy swiadomosc jasnowidzaca zdolna bedzie przezywac to, co dotad nazywala soba, jako sume wyobrazen wspomnieniowych, bedzie mogla doswiadczyc prawdziwego sensu tego, co kryje sie za zjawiskiem smierci. Albowiem dotarla teraz do jestestwa swiata prawdziwie rzeczywistego, w którym sama siebie odczuwa jako istote mogaca zachowac w czyms podobnym do pamieci to, co przezywa w bycie zmyslowym. Aby ta tresc przezyc w swiecie zmyslowym mogla dalej wiesc swój byt, potrzebne jest jestestwo, które potrafiloby ja zachowac tak samo, jak zwykle "ja" zachowuje w bycie zmyslowym wyobrazenia bedace wspomnieniami. Poznanie nadzmyslowe pokazuje nam, ze czlowiek ma swe istnienie w swiecie jestestw duchowych i ze on sam jest tym, który przechowuje w sobie swój ziemski byt zmyslowy niczym wspomnienie. Na pytanie: "Co stanie sie po smierci z tym wszystkim, czym jestem teraz?" badanie nadzmyslowe daje odpowiedz: "Bedziesz tym, co zachowasz z siebie samego dzieki temu, ze istniejesz jako istota duchowa wsród innych istot duchowych". Poznajemy nature tych istot duchowych, a wsród nich i swa wlasna. Poznanie to zas jest bezposrednim przezyciem. Dzieki niemu wiemy, ze istoty duchowe, a wraz z nimi takze i nasza wlasna dusza, wioda byt, którego przemijajacym przejawem jest istnienie zmyslowe. Podobnie jak zwyklej swiadomosci jawi sie - w mysl pierwszej medytacji - to, ze cialo fizyczne nalezy do swiata, którego prawdziwy udzial w tym ciele staje sie widoczny w procesie jego rozkladu po smierci, tak obserwacja jasnowidzeniowa pokazuje nam, ze ludzka istota "ja" nalezy do swiata, z którym lacza ja zupelnie inne wiezy niz te, które lacza cialo zmyslowe z prawami natury. Owych wiezów laczacych “ja" z jestestwami duchowymi swiata nadzmyslowego nie mogly naruszyc w ich najglebszej istocie ani narodziny, ani smierc. W zmyslowym zyciu cielesnym wiezy te objawiaja sie tylko w pewien szczególny sposób. Wszystko jednak, co pojawia sie w tym zyciu, jest wyrazem zwiazków natury nadzmyslowej. A poniewaz czlowiek jako taki jest istota nadzmyslowa - taki tez jawi sie obserwacji nadzmyslowej - smierc nie narusza zwiazku laczacego ze soba dusze ludzkie takze w dziedzinie nadzmyslowej. Na pelne niepokoju pytanie, które w prostej formie staje przed zwykla swiadomoscia: "Czy po smierci ujrze znów tych, o których wiem, ze bylam z nimi zwiazana w zyciu fizycznym?", prawdziwe badania uprawnione w tej dziedzinie do sformulowania sadu opartego na doswiadczeniu udzielaja stanowczej odpowiedzi: "Tak". Wszystko, co zostalo tu powiedziane o przezywaniu istoty duszy jako duchowej rzeczywistosci w swiecie innych istot duchowych, moze stac sie przedmiotem ogladu dzieki wspomnianemu juz kilkakrotnie wzmocnieniu zycia dusznego. Przezywanie to mozemy jednak jeszcze wspomóc, rozwijajac w sobie pewne szczególne uczucia. W zwyklym swiecie zmyslowym wszystko, czego doznajemy jako swego losu, traktujemy w taki sposób, iz jedno odczuwamy jako sympatyczne, inne zas jako antypatyczne. Samorefleksja, która potrafi byc wobec siebie bezstronna, bedzie zmuszona przyznac, ze wchodzace tu w gre sympatie i antypatie naleza do najsilniejszych, jakie czlowiek moze odczuwac. Zwykla refleksja w rodzaju tej, ze przeciez wszystko, co ma miejsce w zyciu, jest konieczne, ze musimy znosic swój los itp., moze zaprowadzic nas bardzo daleko, jesli chodzi o nastrój opanowania i spokoju w zyciu. Zeby jednak dojsc do czegos w rozumieniu prawdziwej istoty czlowieka, potrzeba jeszcze wiecej. Wspomniana refleksja odda zyciu dusznemu znakomite uslugi; jednakze czesto bedziemy mogli spostrzec, ze usuniete przez nas w opisany wyzej sposób sympatie i antypatie dotyczace naszego losu zniknely jedynie dla naszej bezposredniej swiadomosci. Cofnely sie w glab istoty ludzkiej i znajduja wyraz w nastroju duszy badz tez w zmeczeniu czy innych odczuciach ciala. Prawdziwy spokój ducha w stosunku do wlasnego losu osiagniemy tylko wtedy, gdy w sprawach tych bedziemy zachowywac sie tak samo jak w trakcie powtarzanego, wzmozonego oddawania sie myslom lub odczuciom, które sluzy ogólnemu wzmocnieniu duszy. Nie wystarcza przemyslenia, które prowadza do wgladu intelektualnego, potrzebne jest intensywne zycie z takimi przezyciami, utrzymywanie ich przez pewien czas w duszy, przy jednoczesnym usunieciu wrazen zmyslowych i pozostalych wspomnien z zycia. Dzieki takiemu cwiczeniu osiagniemy pewne zasadnicze nastawienie duszy wobec wlasnego losu. Bedziemy mogli gruntownie wyplenic z siebie antypatie i sympatie w tej dziedzinie i w koncu patrzec, jak zbliza sie ku nam to wszystko, co sie nam przydarza, z takim samym spokojem, z jakim zewnetrzny obserwator patrzy, jak strumien wody spada ze skaly i rozpryskuje sie w dole na kamieniach. Nie chcemy przez to powiedziec, ze powinnismy w ten sposób dazyc do wyzbycia sie wszelkich uczuc wobec wlasnego losu. Kto zacznie patrzec z obojetnoscia na wszystko, co sie z nim dzieje, ten na pewno nie bedzie na dobrej drodze. Nie pozostajemy przeciez obojetni wobec swiata zewnetrznego, gdy chodzi o cos, co nie dotyka naszej duszy jako los. Patrzymy na rzeczy, jakie sie przed nami rozgrywaja, z radoscia badz niechecia. Nie do obojetnosci wobec zycia winien dazyc ten, kto zmierza ku poznaniu nadzmyslowemu, lecz do przeobrazenia zainteresowania, które “ja" okazuje zrazu wszystkiemu, co dotyka jej jako los. Moze zdarzyc sie i tak, ze przemiana ta nawet wzmocni, a nie oslabi zywosc uczuc. W zwyklym zyciu lzy cisna sie nam do oczu w obliczu niejednego, co spotyka dusze. Mozemy jednak wywalczyc w sobie taki punkt widzenia, iz wobec wlasnego niepowodzenia doswiadczac bedziemy podobnego uczucia jak w sytuacji, gdy to samo zdarzy sie komus innemu. Taki sposób przezywania latwiej osiagnac w odniesieniu do zdarzen, które niesie czlowiekowi los, niz w odniesieniu do wlasnych zdolnosci. Albowiem wcale nie jest tak latwo zdobyc sie na mysl, która w równym stopniu znajduje swój wyraz w radosci wtedy, gdy ktos inny posiada jakas zdolnosc, jak i wtedy, gdy sami ja posiadamy. Kiedy swymi przemysleniami staramy sie dotrzec do najglebszych warstw naszej duszy, mozemy odkryc wiele egoistycznej radosci z niejednej z rzeczy, które umiemy. Intensywne, wielokrotnie powtarzane (medytatywne) zycie mysla, iz pod wieloma wzgledami dla biegu zycia ludzkiego jest obojetne, czy my sami, czy ktos inny cos potrafi, moze zaprowadzic nas daleko, jesli chodzi o prawdziwe opanowanie i spokój wobec tego, co odczuwamy jako nasz najbardziej wewnetrzny los. Takie wewnetrzne wzmocnienie duszy silami mysli, wlasciwie dokonane, nigdy nie doprowadzi nas jedynie do przytepienia w sobie poczucia wlasnych zdolnosci; zostanie ono raczej przeobrazone. Odczuwac bedziemy koniecznosc zachowywania sie odpowiednio do tych zdolnosci. Tym samym wskazalismy kierunek, jaki przyjmuje wzmacnianie zycia dusznego silami mysli. Uczymy sie poznawac w sobie cos, co naszej duszy jawi sie w jej wlasnym wnetrzu jako druga istota. Objawia sie ona zwlaszcza wtedy, gdy laczymy z nia mysli, które ukazuja nam, jak w zwyklym zyciu powodujemy to czy tamto zdarzenie w swym losie. Mozemy przeciez zauwazyc, ze to czy tamto nie przydarzyloby sie nam, gdybysmy wczesniej nie zachowali sie w okreslony sposób. To, co przydarza sie nam dzisiaj, jest pod wieloma wzgledami rezultatem tego, co uczynilismy wczoraj. Aby posunac swe zycie duszne o krok dalej, niz w danej chwili sie ono znajduje, mozemy spojrzec wstecz na swe dotychczasowe przezycia. Mozemy przy tym wyszukac wszystko to, co pokazuje nam, jak sami uprzednio przygotowalismy pózniejsze wydarzenia losowe. Spogladajac w ten sposób wstecz na swe zycie, mozemy spróbowac dojsc do momentu, w którym u dziecka nastepuje takie przebudzenie swiadomosci, iz pamieta ono odtad, co przezylo. Jesli z owym spogladaniem wstecz polaczymy nastrój duszy wykluczajacy zwykle egoistyczne sympatie lub antypatie wobec wydarzen naszego losu, wówczas, doszedlszy we wspomnieniach do wspomnianego momentu w dziecinstwie, staniemy wobec siebie tak, iz bedziemy musieli powiedziec sobie: "Dopiero teraz stalo sie mozliwe, bys poczul siebie w sobie i swiadomie pracowal nad swoim zyciem dusznym; twoje «ja» istnialo jednak juz przedtem, pracowalo w tobie, wprawdzie nie wiedzac o tym, ale to jemu zawdzieczasz zarówno zdolnosc zdobywania wiedzy, jak i w ogóle to wszystko, o czym wiesz". Przedstawione podejscie do wlasnego losu przynosi nam cos, czego nie sa w stanie dac intelektualne przemyslenia. Uczymy sie spogladac na zdarzenia losu ze spokojem i opanowaniem; bezstronnie patrzyc, jak przychodza; w jestestwie zas, które przynosi nam te zdarzenia, rozpoznajemy siebie samych. I kiedy patrzymy w ten sposób na siebie, warunki naszego losu, okreslone juz w chwili narodzin, ukazuja sie duszy jako powiazane z nasza wlasna jaznia. Torujemy sobie droge do stwierdzenia: "Podobnie jak pracowales nad soba w okresie po przebudzeniu sie twej obecnej swiadomosci, tak tez pracowales juz nad soba, zanim sie ona obudzila". Takie przedarcie sie do nadrzednej istoty "ja" w naszym zwyklym "ja" wiedzie nie tylko do tego, ze mozemy powiedziec sobie, iz nasza mysl doprowadzila nas do teoretycznego stworzenia sobie takiego nadrzednego "ja", lecz równiez do tego, ze zywa istote owego "ja" w jego rzeczywistosci wyczuwamy w sobie jako moc, zwykle zas "ja" - jako wytwór owego innego "ja". Uczucie to jest prawdziwym poczatkiem ogladu duchowego jestestwa duszy. Jezeli nie doprowadzi ono do niczego, to tylko dlatego, ze poprzestaniemy na owym poczatku. Moze nim byc ledwo zauwazalne, przytlumione doznanie. Byc moze dlugo takim tez pozostanie. Jezeli jednak wytrwale i energicznie kontynuowac bedziemy to, co przywiodlo nas do wspomnianego poczatku, doprowadzimy je w koncu do ogladu duszy jako jestestwa duchowego. Kto tego dokona, uzna za calkiem zrozumiala sytuacje, kiedy ktos, kto nie zdobyl doswiadczenia w tej dziedzinie, twierdzic bedzie, ze czlowiek, który przekonany jest o tym, iz widzi swe nadrzedne "ja", pewnymi zachowaniami swej duszy wywolal u siebie - poprzez autosugestie - jedynie jego urojenie. Jednakze czlowiek dysponujacy zdolnoscia takiego ogladu wie równiez, ze tego rodzaju zarzuty moga wynikac tylko z braku wspomnianego doswiadczenia. Kto bowiem calkiem powaznie przeszedl to, co zostalo tu opisane, ten nabyl zarazem zdolnosci odrózniania wlasnych urojen od rzeczywistosci. Wewnetrzne przezycia i czynnosci konieczne w trakcie takiej wedrówki duszy, jesli ma ona przebiegac wlasciwie, sklaniaja nas do wykazywania wobec siebie samych jak najsurowszej ostroznosci, jesli chodzi o odróznianie urojen od rzeczywistosci. Jezeli bedziemy usilnie dazyc ku temu, by w nadrzednym "ja" przezyc siebie jako istote duchowa, to glównego przezycia bedziemy upatrywac w tym, co zostalo opisane w pierwszej czesci tej medytacji; reszte zas uznamy za pomoc w wedrówce duszy.

 

 

23. O ZAUFANIU, JAKIE MOZNA MIEC DO MYSLENIA, I O DUSZY MYSLACEJ. O MEDYTACJI 

 

Ludzkie myslenie jest dla czuwajacej swiadomosci dziennej niczym wyspa posród fal zycia dusznego, uplywajacego wsród wrazen, doznan, uczuc itd. Z wrazeniem, doznaniem uporalismy sie do pewnego stopnia, gdy je pojelismy, to znaczy, gdy powzielismy mysl rzucajaca na nie swiatlo. Nawet wsród burzy namietnosci i wzruszen moze nastac pewien spokój, jesli lódz duszy przybije do wyspy myslenia. Dusza ma naturalne zaufanie do myslenia. Czuje, ze gdyby nie mogla miec tego zaufania, musialaby utracic wszelka pewnosc w zyciu. Zdrowe zycie duszy konczy sie z chwila, gdy zaczyna sie zwatpienie w myslenie. Jezeli nie potrafimy czegos jasno pojac na drodze myslowej, to musimy umiec pocieszyc sie, iz udaloby sie nam to, gdybysmy tylko zdobyli sie na wystarczajaca sile i ostrosc myslenia. Mozemy uspokajac sie wlasna niemoznoscia myslowego wyjasnienia czegos; jednakze nie do zniesienia jest dla nas mysl, ze samo myslenie nipe mogloby dac zaspokojenia, jesli wniknelibysmy w jego obszar tak, jak jest to konieczne do osiagniecia pelnej jasnosci w okreslonej sytuacji zyciowej. To nastawienie duszy do myslenia lezy u podstaw wszelkich dazen poznawczych czlowieka. Moze ono zostac przytlumione przez okreslone nastroje duszy, zawsze jednak bedzie mozna stwierdzic jego obecnosc w mrokach jej uczuc. Mysliciele, którzy watpia w wartosc i sile myslenia, myla sie co do zasadniczego nastroju swych dusz. Albowiem czesto to wlasnie ostrosc ich myslenia, nadmiernie wytezona, jest zródlem watpliwosci i zagadek. Gdyby rzeczywiscie nie ufali mysleniu, nie zadreczaliby sie owymi watpliwosciami i zagadkami, bedacymi przeciez wylacznie jego wynikiem. Ktos, kto rozwinie w sobie wspomniane uczucie wobec myslenia, wyczuje w tym mysleniu nie tylko cos, co wyksztalcil w sobie jako sile duszy ludzkiej, lecz równiez cos, co zupelnie niezaleznie od niego i jego duszy niesie w sobie jestestwo swiata. Jestestwo, do którego musi on dotrzec, jesli chce zyc w czyms, co nalezy jednoczesnie i do niego, i do swiata od niego niezaleznego. Moznosc oddania sie zyciu mysli ma w sobie cos gleboko uspokajajacego. Dusza czuje, iz zyjac owym zyciem, moze uwolnic sie od siebie samej. Tego zas uczucia potrzebuje ona tak samo jak uczucia do niego przeciwnego - moznosci bycia w pelni w sobie samej. W obu uczuciach przejawia sie konieczny dla duszy ruch wahadlowy jej zdrowego zycia. Sen i czuwanie sa w gruncie rzeczy tylko najbardziej skrajnym wyrazem tego ruchu. W stanie czuwania dusza jest w sobie, zyje swym wlasnym zyciem; we snie zatraca sie w ogólnym zyciu swiata, uwalnia sie wiec w pewnym sensie od siebie samej. Oba wychylenia wahadla duszy przejawiaja sie takze poprzez rózne inne stany zycia wewnetrznego. Zycie w myslach jest uwolnieniem sie duszy od siebie samej, tak jak przezywanie uczuc i doznan, zycie emocjonalne itd. jest jej byciem w sobie samej. Traktowane w ten sposób myslenie niesie duszy pocieche, której potrzebuje ona w obliczu uczucia, iz swiat ja opuscil. Moze pojawic sie uzasadnione doznanie: "Czymze jestem wraz z moimi uczuciami, pragnieniami i wola, majacymi przeciez znaczenie tylko dla mnie, w nurcie tego wszystkiego, co dzieje sie w swiecie, w nurcie, który plynie z nieskonczonosci w nieskonczonosc?" Gdy tylko wlasciwie wczujemy sie w zycie mysli, doznaniu temu bedziemy mogli przeciwstawic inne: "Myslenie, które zwiazane jest z owym procesem swiata, z powszechnym dzianiem sie, przyjmuje cie wraz z twa dusza w siebie; zyjesz w owym dzianiu sie, jesli pozwalasz, by wtedy, gdy myslisz, wplywala w ciebie jego istota". Czujemy wówczas, ze swiat przyjal nas w siebie, ze znalezlismy w nim racje bytu. Nastrój ten niesie duszy wzmocnienie, które odczuwa ona tak, jak gdyby zgodnie z madrymi prawami otrzymala je od poteg swiata. Od owego uczucia wiedzie juz tylko krok do tego, by dusza stwierdzila: "Nie ja mysle jedynie, lecz cos mysli we mnie; proces stawania sie swiata wypowiada sie we mnie; moja dusza jest tylko scena, na której swiat wyraza sie jako mysl". Odczucie to moze odrzucac ta czy inna filozofia. Odwolujac sie do najrózniejszych powodów, mozna w sobie na pozór zupelnie przekonujaco wykazac, ze wypowiedziana wyzej mysl o tym, iz "swiat mysli sam siebie w duszy ludzkiej", jest calkowicie bledna. W odpowiedzi na to nalezy stwierdzic, ze jest to mysl, która wypracowuje sie na drodze wewnetrznego przezycia. Dopiero ten, który dojdzie do niej w ten sposób, w pelni zrozumie jej slusznosc i bedzie wiedziec, ze slusznosci tej nie sa w stanie podwazyc zadne "obalajace argumenty". Dla kogos, kto wypracowal w sobie owa mysl, wlasnie na jej przykladzie stanie sie jasne, ile naprawde warte jest wiele sposród majacych cos podwazyc "argumentów" i "dowodów". Czesto wydaja sie one dosc pewne, dopóty jednak, dopóki ma sie bledne wyobrazenie o dowodowej sile ich tresci. Trudno jest wtedy porozumiec sie z ludzmi, którzy "dowody" takie uwazaja za miarodajne. Musza oni uwazac, ze ktos inny jest w bledzie, poniewaz sami nie wykonali jeszcze w sobie pracy, która jego doprowadzila do uznania za sluszne tego, co im wydaje sie bledne, a byc moze nawet glupie. Dla kogos, kto pragnie odnalezc droge do wiedzy duchowej, pozyteczne beda medytacje, takie jak przytoczona wlasnie na temat myslenia. Chodzi bowiem o to, by dusze swoja wprowadzil on w taki nastrój, który otworzylby jej dostep do swiata duchowego. Nawet najbystrzejsze myslenie, najdoskonalsza naukowosc moze miec ów dostep zamkniety, o ile dusza nie wyjdzie z czyms naprzeciw pragnacym dotrzec do niej duchowym faktom lub doniesieniom o nich. Do zrozumienia wiedzy duchowej dobrze przygotuje wielokrotne przezycie uczucia pokrzepienia, jakie niesie ze soba nastrój: "Gdy mysle, czuje sie jednym z nurtem zdarzen swiata, z nurtem tego wszystkiego, co dzieje sie w swiecie". W duzo mniejszym stopniu chodzi tu o abstrakcyjna wartosc poznawcza tej mysli niz o czeste przezywanie w duszy wzmacniajacego dzialania, którego doswiadczamy, gdy mysl taka z cala sila przeplywa przez nasze zycie wewnetrzne, gdy rozprzestrzenia sie w zyciu dusznym niczym zyciodajne duchowe powietrze. Nie chodzi jedynie o poznanie tego, co mysl owa w sobie zawiera, lecz o przezycie. Poznalo sie ja bowiem wtedy, gdy z wystarczajaca moca przekonywania raz obecna byla w duszy; jesli ma jednak przyniesc owoce zrozumienia swiata duchowego, jego jestestw i faktów, trzeba, by raz zrozumiana byla nieustannie ozywiana w duszy na nowo. Dusza musi sie owa mysla calkowicie napelnic, pozwolic, by tylko ona byla w niej obecna, wykluczajac wszelkie inne mysli, odczucia, wspomnienia itd. Takie wielokrotnie powtarzane koncentrowanie sie na mysli, która sie calkowicie przeniknelo, skupia w duszy sily w normalnym zyciu niejako rozproszone; wzmacnia dusze. Owe skupione sily staja sie organami postrzegania swiata duchowego i jego prawd. Na przykladzie tego, co opisalismy, mozemy poznac wlasciwy proces medytacji. Najpierw wypracowujemy mysl, zrozumiala dla nas dzieki srodkom, które daje nam do reki zwykle zycie i poznanie. Nastepnie wielokrotnie zanurzamy sie w niej, calkowicie sie z nia jednoczymy. Dzieki zyciu taka poznana wczesniej mysla przychodzi wzmocnienie duszy. Jako przyklad wybralismy mysl wynikajaca z samej natury myslenia. Uczynilismy tak, poniewaz mysl ta jest szczególnie owocna dla medytacji. To, co powiedzielismy tu o medytacji, zachowuje jednak slusznosc w odniesieniu do kazdej mysli, która zdobedziemy w przedstawiony sposób. Dla osoby medytujacej szczególnie owocne bedzie poznanie nastroju duszy, jaki wynika z opisanych wyzej wahniec zycia dusznego. Dzieki temu osoba taka najpewniej dojdzie do uczucia, iz w trakcie medytacji bezposrednio dotknal jej swiat duchowy. Uczucie to jest zdrowym wynikiem medytacji. Swa sila winno ono promieniowac na tresc calego pozostalego zycia, które ma miejsce w ciagu dnia w stanie czuwania. Nie w taki jednak sposób, by w zyciu tym nieustannie trwalo jakby terazniejsze wrazenie nastroju medytacji, lecz w taki, by w kazdej chwili mozna bylo powiedziec, iz dzieki przezyciu medytacyjnemu w cale zycie wplywa wzmacniajaca sila. Jesli nastrój medytacji przewija sie przez zycie codzienne niczym ciagle obecne w nim wrazenie, wówczas w zycie to wprowadza cos, co zaklóca jego naturalnosc. Pózniej w trakcie samej medytacji nastrój ów nie bedzie wystarczajaco silny i czysty. Medytacja wydaje wlasciwe owoce wlasnie dzieki temu, ze swym nastrojem wznosi sie ponad reszte zycia. Dziala tez na nie najlepiej wtedy, gdy odczuwana jest jako cos szczególnego, wyrózniajacego sie.

 

 

 24. O POZNANIU SWIATA DUCHOWEGO 

 

Zrozumienie wyników poznania duchowego stanie sie latwiejsze, jesli w zwyklym zyciu duszy zwrócimy uwage na to, co dostarcza nam pojec, które nastepnie daja sie tak rozszerzyc i przebudowac, by stopniowo dosiegnac procesów i jestestw swiata duchowego. Jesli nie pójdziemy cierpliwie ta droga, latwo ulegniemy pokusie wyobrazania sobie swiata duchowego jako nazbyt podobnego do swiata fizycznego, czyli zmyslowego. Co wiecej, jesli jej nie obierzemy, nie zdolamy wytworzyc sobie wlasciwego wyobrazenia o elemencie duchowym i relacji miedzy nim a czlowiekiem. Duchowe zdarzenia i jestestwa same cisnac sie beda do czlowieka, jesli tylko przygotuje on swa dusze do ich postrzegania. Sposób, w jaki to uczynia, rózni sie w zupelnosci od tego, w jaki jawia sie nam fakty i jestestwa fizyczne. Wyobrazenie o owym zupelnie odmiennym sposobie pojawiania sie zdobedziemy, jesli uprzytomnimy sobie proces przypominapnia. Dluzszy lub krótszy czas temu doswiadczylismy jakiegos przezycia; w okreslonym momencie - z tego czy innego powodu - z glebin zycia duszy wylania sie cos, o czym wiemy, ze odpowiada temu przezyciu, i do niego je odnosimy. W chwili przypominania sobie w naszej swiadomosci obecny jest jednak wylacznie obraz wspomnieniowy przezycia. Wyobrazmy sobie teraz, ze w duszy pojawia sie obraz podobnego rodzaju jak obraz wspomnieniowy, wyrazajacy jednakze nie cos, co juz wczesniej przezylismy, lecz cos, co jest dla niej zupelnie obce. W ten sposób wytworzymy sobie wyobrazenie o tym, jak swiat duchowy pojawia sie zrazu w duszy, gdy jest ona do tego wystarczajaco przygotowana. Poniewaz tak wlasnie jest, ludzie niedostatecznie obeznani z warunkami panujacymi w swiecie duchowym wystepuja stale z zarzutem, ze wszelkie "rzekome" przezycia duchowe nie sa niczym - wiecej niz tylko mniej lub bardziej niewyraznymi obrazami wspomnieniowymi. Dusza nie uznaje ich jednak za takie i dlatego moze uwazac za objawienia swiata duchowego. Nie nalezy bynajmniej zaprzeczac, ze trudno jest w tej dziedzinie odróznic iluzje od rzeczywistosci. Wielu ludzi, którzy wierza, iz postrzegaja swiat nadzmyslowy, z pewnoscia ma do czynienia jedynie z wlasnymi obrazami wspomnieniowymi, tyle ze ich za takie nie uznaja. By widziec te sprawy zupelnie jasno, trzeba zapoznac sie z wieloma rzeczami mogacymi stac sie zródlem iluzji. Wystarczy na przyklad, ze ujrzymy cos raz przelotnie, na tyle przelotnie, by wrazenie nie przeniknelo w pelni do swiadomosci; pózniej to cos moze sie ponownie pojawic - byc moze zupelnie przemienione - jako zywy obraz. Bedziemy wówczas zapewniac, iz z dana rzecza nie mielismy nigdy do czynienia, ze przezylismy prawdziwe natchnienie. Dzieki tej i wielu innym rzeczom zupelnie zrozumiale staje sie, iz relacje bedace wynikiem ogladu nadzmyslowego wydaja sie w najwyzszym stopniu watpliwe ludziom nie obeznanym ze specyfikacja wiedzy duchowej. Dla tego, kto sumiennie rozwazy wszystko, co zostalo powiedziane na temat rozwijania duchowego widzenia w mojej ksiazce Jak uzyskac poznanie wyzszych swiatów?, stanie sie zapewne mozliwe odróznienie w tej dziedzinie zludzenia od prawdy. W zwiazku z tym nalezy powiedziec jeszcze rzecz nastepujaca: Poczatkowo przezycia duchowe wystepuja istotnie jako obrazy. Wylaniaja sie jako obrazy glebi przygotowanej do tego duszy. Chodzi o to, by wypracowac do nich wlasciwy stosunek. Dla postrzegania nadzmyslowego maja one wartosc dopiero wtedy, gdy poprzez sposób, w jaki sie pojawiaja, pokazuja, ze nie nalezy ich przyjmowac dla nich samych. Jesli tak jednak czynimy, wartosc tych obrazów jest niewiele wieksza niz zwyklych marzen sennych. Winny byc natomiast niczym znajdujace sie przed nami litery. Nie przygladamy sie formie owych liter, lecz odczytujemy z nich to, co zostalo za ich pomoca wyrazone. Podobnie jak napisany tekst nie sklania nas do opisywania ksztaltu liter, tak obrazy stanowiace tresc ogladu nadzmyslowego nie sklaniaja nas do zajmowania sie nimi jako takimi. Same przez sie zmuszaja nas do calkowitego pominiecia ich obrazowej istoty i zwrócenia duszy ku temu, co jako nadzmyslowy proces lub jestestwo znajduje w nich swój wyraz. Podobnie jak nie sposób uczynic zarzut, ze list, dzieki któremu dowiadujemy sie o czyms dotad zupelnie nieznanym, sklada sie jedynie z liter, które znamy od dawna, tak o obrazach swiadomosci jasnowidzacej nie sposób powiedziec, ze zawieraja jedynie to, co zapozyczone zostalo ze zwyczajnego zycia. Do pewnego stopnia jest to niewatpliwie sluszne. Prawdziwej swiadomosci jasnowidzacej nie chodzi jednak o to, co zostalo zapozyczone ze zwyklego zycia, lecz o to, co wyraza sie w przezywanych przez nia obrazach. Oczywiscie dusza musi sie przygotowac najpierw do tego, by widziec, jak obrazy takie pojawiaja sie w jej duchowym polu widzenia; oprócz tego musi jednak starannie rozwijac w sobie uczucie, które nie pozwoli jej poprzestac na obrazach, lecz nakaze odniesc je we wlasciwy sposób do swiata nadzmyslowego. Mozna wrecz powiedziec, ze do prawdziwego ogladu nadzmyslowego nalezy nie tylko zdolnosc postrzegania w sobie swiata obrazów, lecz równiez inna zdolnosc, która da sie porównac z czytaniem w swiecie zmyslowym. Swiat nadzmyslowy nalezy sobie zrazu wyobrazac jako lezacy calkowicie poza zwyczajna swiadomoscia. Nie dysponuje ona niczym, co umozliwialoby jej dotarcie do niego. Dopiero dzieki silom zycia dusznego wzmocnionym w trakcie medytacji zyskuje dusza mozliwosc zetkniecia sie ze swiatem nadzmyslowym. Z fal zycia dusznego wylaniaja sie wskutek tego wspomniane juz obrazy. Tworza one tableau, które z calosci tka wlasciwie sama dusza. Tka je ona z sil zdobytych w swiecie zmyslowym. Tableau jako tkanina powstala z obrazów w istocie nie zawiera w sobie nic innego niz to, co daje sie porównac ze wspomnieniami. Im jasniej zdamy sobie z tego sprawe, pragnac zrozumiec swiadomosc jasnowidzaca, tym lepiej. Nie ulegniemy wtedy zludzeniu co do jej obrazowej natury. Rozwiniemy w sobie natomiast wlasciwe wyczucie, jak obrazy te odnosic do swiata nadzmyslowego. Za ich pomoca nauczymy sie czytac w swiecie nadzmyslowym. Wrazeniami swiata zmyslowego stoimy z natury rzeczy znacznie blizej istot i procesów tego swiata niz obrazami ogladanymi w sposób nadzmyslowy - swiata nadzmyslowego. Mozna by nawet powiedziec, ze obrazy te sa zrazu jakby zaslona, która dusza rozpina przed swiatem nadzmyslowym, gdy czuje jego dotkniecie. Chodzi o przyzwyczajanie sie do takiego sposobu przezywania rzeczy nadzmyslowych. W trakcie tego przezywania z wolna pojawi sie ich odpowiednie wytlumaczenie, zdolnosc wlasciwego odczytywania. W wypadku wazniejszych przezyc nadzmyslowych z tego, co ujrzymy, wyniknie samo przez sie, iz nie mamy do czynienia z obrazami bedacymi wspomnieniami ze zwyklej sfery przezyc. Na tym polu spotyka sie zaiste wiele niedorzecznosci wypowiadanych przez ludzi, którzy nabrali przekonania czy przynajmniej wiary, ze dysponuja pewna wiedza nadzmyslowa. Jakze wielu ludzi przekonanych o swych wielokrotnych zywotach ziemskich odnosi obrazy pojawiajace sie w ich duszy do przezyc z wczesniejszego bytu ziemskiego. Nalezy byc zawsze nieufnym, gdy tego rodzaju obrazy zdaja sie wskazywac na takie poprzednie zywoty ziemskie, które pod tym czy innym wzgledem podobne sa do obecnego badz jawia sie tak, iz zyskuje on dzieki nim latwe rozumowe wytlumaczenie. Jesli w rzeczywistym przezyciu nadzmyslowym pojawia sie prawdziwe wrazenie z jednego lub wiecej poprzednich zywotów ziemskich, to najczesciej okazuje sie, ze mialo ono lub mialy one ksztalt, jakiego nigdy nie moglibysmy, ani nie chcieli, nadac im w myslach, kierujac sie naszym mysleniem, zyczeniami i dazeniami z obecnego zycia. Przykladowo, wrazenie odnoszace sie do poprzedniego bytu ziemskiego otrzymamy w takiej chwili naszego obecnego zycia, w której zupelnie niemozliwe jest nabycie zdolnosci czy im podobnych cech, które posiadalismy w owym wczesniejszym zyciu. Daleko do tego, by w wypadku powazniejszych przezyc duchowych pojawily sie obrazy mogace byc wspomnieniami ze zwyczajnego zycia; najczesciej sa to obrazy, na które bynajmniej nie wpadlibysmy w naszej zwyczajnej sferze przezyc. W jeszcze wiekszym stopniu ma to miejsce w wypadku wrazen ze swiatów calkowicie nadzmyslowych. I tak na przyklad czesto nie istnieje mozliwosc uformowania obrazów odnoszacych sie do bytu miedzy zywotami ziemskimi - a wiec do zycia miedzy ostatnia smiercia czlowieka a narodzinami w obecnym zyciu - w oparciu o zwyczajne zycie. Mozemy wtedy doswiadczyc, ze w zyciu duchowym rozwinelismy sklonnosc ku ludziom i rzeczom, stojaca w pelnej sprzecznosci z tymi, które rozwijamy w zyciu ziemskim. Poznajemy, ze w zyciu ziemskim czesto dazymy do tego, by z miloscia zajmowac sie czyms, co odpychalismy od siebie, czego unikalismy w poprzedzajacym je zyciu duchowym (miedzy smiercia a narodzinami). Wszystko, co mogloby wylonic sie ze zwyczajnych przezyc jako wspomnienie tej rzeczy, musialoby byc odmienne niz wrazenie, które otrzymujemy ze swiata duchowego dzieki rzeczywistemu postrzeganiu. Czlowiek nie obeznany z nauka duchowa czynic bedzie zarzuty nawet wtedy, gdy sprawy przedstawiaja sie tak, jak je wlasnie opisalismy. Moze on powiedziec: "A wiec dobrze, lubisz jakas rzecz. Ludzka natura jest skomplikowana. Kazdej sklonnosci towarzyszy utajona domieszka niecheci. W odniesieniu do danej rzeczy ukazuje sie ona tobie w szczególnym momencie. Uwazasz ja za przezycie z okresu poprzedzajacego twoje narodziny, podczas gdy w naturalny sposób mozna by ja zapewne wytlumaczyc nieuswiadomionymi faktami z zycia duszy". Na taki zarzut nie da sie na ogól odpowiedziec niczym innym niz tylko tym, ze w wielu wypadkach moze on byc z cala pewnoscia sluszny. Poznania swiadomosci nadzmyslowej, które byloby bez zarzutu, nie zdobywa sie latwo. Tak samo jednak jak prawda jest to, ze “rzekomy" badacz duchowy moze sie mylic i nieuswiadomione fakty odnosic do przezyc ducha w okresie poprzedzajacym narodziny, prawda jest i to, ze cwiczenia wynikajace z nauki duchowej prowadza do takiego samopoznania, które obejmuje równiez podswiadome nastroje duszy i potrafi uwolnic sie od zludzen takze w tym wzgledzie. Nie twierdzimy tu wszak niczego innego niz tylko to, ze prawdziwe jest jedynie takie poznanie nadzmyslowe, które w trakcie czynnosci poznawczych potrafi odróznic to, co pochodzi ze swiatów nadzmyslowych, od tego, co wytworzyla nasza wlasna wyobraznia. Owej zdolnosci rozrózniania nabywa sie w miare wzywania sie w swiaty nadzmyslowe w takim stopniu, iz postrzezenie w tej dziedzinie odróznia sie od urojenia z taka sama pewnoscia, jak w swiecie zmyslowym odróznia sie dotkniete palcem gorace zelazo od jedynie wyobrazonego.

 

 

25. O POCZUCIU "JA" I ZDOLNOSCI DUSZY LUDZKIEJ DO MILOSCI, A TAKZE O ICH RELACJI DO SWIATA ZYWIOLÓW  

 

Gdy dusza ludzka wkracza swiadomie w swiat zywiolów, czuje sie zmuszona do zmiany niejednego z wyobrazen, które zdobywa w swiecie zmyslowym. Do zmiany tej stanie sie zdolna, jesli odpowiednio wzmocni swe sily. Tylko wtedy, gdy cofnie sie przed wzmocnieniem siebie, w momencie wkraczania w swiat zywiolów ogarnac ja moze uczucie utraty trwalej podstawy, na której musi budowac swe zycie wewnetrzne. Wyobrazenia, które zdobywamy w swiecie fizyczno-zmyslowym, staja na przeszkodzie wejsciu w swiat zywiolów tylko tak dlugo, jak dlugo chcemy je zachowac w takiej postaci, w jakiej je zdobylismy. Nie ma jednak zadnego innego powodu ku temu, by dusza zachowala je w tej formie niz przyzwyczajenie. Jest tez zupelnie naturalne, ze swiadomosc, która obcuje poczatkowo tylko ze swiatem zmyslowym, przywykla uwazac za jedyna mozliwa postac swych wyobrazen te, która rozwija w oparciu o ów swiat. Jestp to nawet wiecej niz naturalne, jest wrecz konieczne. Zycie duszne nie osiagneloby nigdy swej wewnetrznej spoistosci, koniecznej trwalosci, gdyby w swiecie zmyslowym nie rozwinela sie swiadomosc, która pod pewnym wzgledem zyje w sztywnych, rygorystycznie jej narzuconych wyobrazeniach. Dzieki temu wszystkiemu, co moze dac duszy obcowanie ze swiatem zmyslowym, jest ona pózniej w stanie wkroczyc w swiat zywiolów w taki sposób, by nie utracic w nim swej samodzielnosci, swego zamknietego w sobie jestestwa. Wzmocnienie zycia dusznego, wzbogacenie go o nowe sily musi nastapic po to, by w momencie wkroczenia w swiat zywiolów samodzielnosc owa istniala nie tylko jako nieswiadoma wlasnosc duszy, lecz by mozna ja bylo z pelna jasnoscia zachowac w swiadomosci. Jesli dusza jest zbyt slaba, by swiadomie przezywac swiat zywiolów, to w momencie wkraczania wen znika jej samodzielnosc, tak jak znika mysl, która zbyt slabo odcisnela sie w duszy, by zyc dalej w wyraznym wspomnieniu. W rzeczywistosci dusza nie jest wówczas w stanie wejsc swoja swiadomoscia w swiat nadzmyslowy. Za kazdym razem, kiedy próbuje dotrzec do swiata nadzmyslowego, zostaje zawrócona do swiata zmyslowego przez jestestwo, które w niej zyje i które mozna nazwac "Straznikiem Progu". Jesli mimo to dusza niejako zakosztuje swiata nadzmyslowego, tak iz zachowa cos z niego w swiadomosci, pograzywszy sie ponownie w swiecie zmyslowym, wówczas owa zdobycz z innej dziedziny wywola czestokroc zamet w zyciu wyobrazeniowym. Popadniecie w taki zamet nie jest w ogóle mozliwe, jesli odpowiednio pielegnuje sie w szczególnosci zdrowa sile sadzenia, która zdobyc mozna w swiecie zmyslowym. Dzieki takiemu wzmocnieniu zdolnosci sadzenia rozwija sie wlasciwa relacja duszy do procesów i jestestw swiatów nadzmyslowych. Koniecznym warunkiem swiadomego zycia w tych swiatach jest bowiem nastawienie duszy, którego w swiecie zmyslowym nie mozna rozwinac z taka sila, z jaka pojawia sie ono w swiatach duchowych. Jest to zdolnosc do oddawania sie temu, co sie przezywa. W przezyciu nalezy sie zanurzyc; nalezy umiec stac sie z nim jednym. Nalezy umiec zrobic to do takiego stopnia, by ujrzec sie poza swym wlasnym jestestwem i poczuc sie wewnatrz innego. Ma wówczas miejsce przeobrazenie wlasnego jestestwa w jestestwo, którego dotyczy dane przezycie. Jesli nie posiadamy owej zdolnosci przeobrazania sie, to nie mozemy przezyc w swiatach nadzmyslowych niczego prawdziwego. Wszelkie przezywanie polega bowiem na uswiadomieniu sobie: "Przeobraziles sie teraz «w okreslony sposób», a zatem zywo wspólistniejesz z istota, która swa natura w «ten» wlasnie sposób przeobrazila twoja nature". Owo przeobrazenie sie, wczuwanie w inne jestestwa to zycie w swiatach nadzmyslowych. Dzieki takiemu wczuwaniu sie poznajemy jestestwa i zdarzenia tych swiatów. Zauwazamy przez to, jak w ten czy inny sposób spokrewnieni jestesmy z jednym jestestwem i jak z racji naszej wlasnej natury obcy innemu. Ma miejsce stopniowanie przezyc dusznych, które - zwlaszcza w odniesieniu do swiata zywiolów - nalezaloby okreslic jako sympatie i antypatie. W wyniku spotkania z jakims jestestwem lub zdarzeniem swiata zywiolów czujemy na przyklad, ze w naszej duszy pojawia sie przezycie, które mozna okreslic jako sympatie. Przezywajac owa sympatie, poznajemy nature danej istoty elementarnej lub zdarzenia. Nie nalezy jednak wyobrazac sobie, ze w przezyciach sympatii i antypatii wchodzi w rachube jedynie ich sila, ich intensywnosc. W wypadku przezycia-sympatii i przezycia-antypatii w zmyslowym swiecie fizycznym jest w pewnym sensie tak, iz mówi sie tylko o silniejszej lub slabszej sympatii lub antypatii. W swiecie zywiolów sympatie i antypatie rozróznia sie nie tylko ze wzgledu na sile, lecz równiez tak, jak na przyklad w swiecie zmyslowym barwy. Podobnie jak swiat zmyslowy widzimy jako wielobarwny, tak swiat zywiolów mozemy przezywac jako zróznicowany pod wzgledem sympatii i antypatii. Nalezy przy tym wziac pod uwage takze i to, ze "antypatycznosc" nie ma w obrebie królestwa zywiolów zabarwienia, które powodowaloby, iz w naszym wnetrzu odwracalibysmy sie od czegos, co jest antypatyczne. Przez antypatyczna nalezy okreslic taka ceche istoty lub zdarzenia w swiecie zywiolów, która do sympatycznej cechy innego zdarzenia lub istoty ma sie podobnie, jak w swiecie zmyslowym barwa niebieska do czerwonej. Mozna by mówic o "zmysle" wobec swiata zywiolów; zmysle, jaki czlowiek jest w stanie obudzic w swym ciele eterycznym. Zmysl ten zdolny jest postrzegac w swiecie zywiolów sympatie i antypatie tak, jak w swiecie zmyslowym oko zdolne jest postrzegac barwy, ucho zas dzwieki. I podobnie jak w swiecie zmyslowym jeden przedmiot jest czerwony, a inny niebieski, jestestwa swiata zywiolów cechuja sie tym, iz jedne promieniuja w duchowym ogladzie pewnego rodzaju sympatia, inne zas pewnego rodzaju antypatia. Owo przezywanie swiata zywiolów poprzez sympatie i antypatie nie jest czyms, co powstaje tylko w duszy przebudzonej w sferze nadzmyslowej. Istnieje ono zawsze w kazdej duszy ludzkiej; nalezy do jej istoty. Tyle ze w zwyklym zyciu dusznym wiedza o tej czesci jestestwa czlowieka nie jest rozwinieta. Czlowiek niesie w sobie swe cialo eteryczne i poprzez nie jest po stokroc zwiazany z jestestwami i procesami swiata zywiolów. W jednej chwili swego zycia wpleciony jest sympatiami i antypatiami w swiat zywiolów w taki, w innej znów w inny sposób. Dusza nie moze jednak zyc jako jestestwo eteryczne bez przerwy w ten sposób, ze sympatie i antypatie dzialaja w niej z taka wyrazistoscia. Podobnie jak w bycie zmyslowym stan czuwania musi wystepowac na przemian ze stanem snu, tak w swiecie zywiolów musi istniec stan przeciwny do przezywania sympatii i antypatii. Dusza moze odsunac sie od wszelkich sympatii i antypatii i przezywac w sobie tylko sama siebie, skierowac uwage tylko na swój wlasny byt i wczuwac sie tylko w niego. To wczuwanie sie moze osiagnac taka sile, iz mozna by mówic o "woli", pragnieniu wlasnego jestestwa. Chodzi tu o stan zycia dusznego, który nie jest latwo opisac, poniewaz w swej czystej, pierwotnej naturze nie przypomina niczego w swiecie zmyslowym poza silnym, czystym poczuciem "ja" u duszy, poczuciem samej siebie. W wypadku swiata zywiolów stan ów przedstawic mozna tak, iz wobec koniecznosci oddania sie przezyciom-sympatiom i przezyciom-antypatiom dusza czuje potrzebe powiedziec sobie: "Chce równiez istniec tylko dla siebie; chce byc tylko w samej sobie" . I niejako wysilkiem woli wyrywa sie ze stanu oddania sie przezyciom-sympatiom i przezyciom-antypatiom. Takie zycie w sobie to dla swiata zywiolów w pewnym sensie stan snu, podczas gdy oddanie sie procesom i jestestwom to stan czuwania. Gdy dusza ludzka, czuwajac w swiecie zywiolów, wytezy wole przezywania samej siebie, a wiec gdy odczuje potrzebe "snu eterycznego", to w sen ów zapadnie, wycofujac sie z rozwinietym w pelni poczuciem samej siebie do stanu czuwania w sferze przezyc zmyslowych. Albowiem owo przepojone poczuciem siebie przezywanie w swiecie zmyslowym jest wlasnie snem eterycznym. Polega on na oderwaniu sie duszy od przezyc swiata zywiolów. Jest doslownie tak, ze dla swiadomosci nadzmyslowej zycie duszy w swiecie zmyslowym to duchowy sen. Gdy przy wlasciwie rozwinietym ludzkim ogladzie duchowym nastepuje przebudzenie w swiecie nadzmyslowym, wspomnienie przezyc duszy w swiecie zmyslowym zostaje zachowane. Wspomnienie to musi pozostac, gdyz w przeciwnym razie w swiadomosci jasnowidzacej istnialyby inne jestestwa i zdarzenia, nie istnialoby natomiast nasze wlasne jestestwo. Nie wiedzielibysmy nic o sobie; my sami nie zylibysmy duchowo; w naszej duszy zylyby inne jestestwa i procesy. Jesli bedziemy o tym pamietac, zrozumiemy, ze wlasciwie rozwiniete jasnowidzenie musi przykladac wielka wage do wyksztalcenia silnego "poczucia «ja»". Rozwijajac owo poczucie wraz z jasnowidzeniem, nie rozwijamy bynajmniej niczego, co mialoby sie pojawic w duszy dopiero dzieki niemu; uczymy sie tylko poznawac to, co zawsze istnialo w glebi duszy, pozostajac jednak nieuswiadomione dla zwyklego zycia dusznego, które uplywa w swiecie zmyslowym. Silne "poczucie «ja»" nie istnieje dzieki cialu eterycznemu jako takiemu, lecz dzieki duszy przezywajacej siebie w ciele fizyczno-zmyslowym. Jesli dusza nie przeniesie z soba silnego poczucia "ja" ze swych przezyc w swiecie zmyslowym do stanu jasnowidzenia, to przekona sie, ze nie bedzie wystarczajaco przygotowana do tego, by miec przezycia w swiecie zywiolów. Dla swiadomosci ludzkiej w swiecie zmyslowym istotne jest natomiast, zeby poczucie samej siebie u duszy (jej przezycie "ja") bylo przytlumione, aczkolwiek musi byc ono obecne. Dzieki temu dusza ma mozliwosc rozwijania w swiecie zmyslowym najszlachetniejszej sily moralnej, wspólczucia. Gdyby silne poczucie "ja" siegalo równiez w sfere swiadomych przezyc duszy w swiecie zmyslowym, moralne popedy i wyobrazenia nie moglyby rozwijac sie we wlasciwy sposób. Nie moglyby wydac owocu milosci. Oddania, tego naturalnego popedu w swiecie zywiolów, nie nalezy utozsamiac z tym, co w sferze ludzkich przezyc okreslamy jako milosc. Oddanie sie w swiecie zywiolów polega na przezywaniu siebie w innej istocie lub procesie; milosc natomiast to przezywanie innej istoty we wlasnej duszy. By rozwinela sie zdolnosc takiego przezywania, obecne w glebiach duszy poczucie samej siebie (poczucie "ja") musi zostac w pewnym sensie przesloniete. W duszy, w której jej wlasne sily zostaly w ten sposób przytlumione, budzi sie dzieki temu zdolnosc odczuwania w sobie cierpien i radosci innej istoty. Kielkuje milosc, z której wyrasta prawdziwa moralnosc zyciowa. Milosc jest dla czlowieka najwazniejszym owocem jego przezyc w swiecie zmyslowym. Jesli przenikniemy istote milosci, wspólczucia, to odkryjemy, iz w ten wlasnie sposób element duchowy wyraza sie w swej prawdzie w swiecie zmyslowym. Powiedzielismy tu, ze do istoty elementu nadzmyslowego nalezy przeobrazanie sie w cos innego. Jesli element duchowy przeobraza sie w czlowieku zyjacym w swiecie fizyczno-zmyslowym w taki sposób, ze przytlumia poczucie "ja" i ozywa jako milosc, wówczas pozostaje wierny swym wlasnym prawom, prawom swiata zywiolów. Mozna powiedziec, ze swiadomoscia nadzmyslowa dusza ludzka budzi sie w swiecie duchowym; podobnie nalezy powiedziec, ze w milosci element duchowy budzi sie w swiecie zmyslowym. Tam, gdzie w zyciu rodzi sie milosc, wspólczucie, tam czujemy czarodziejskie tchnienie ducha przenikajacego swiat zmyslowy. Dlatego wlasciwie rozwinieta zdolnosc jasnowidzenia nigdy nie jest w stanie przytepic wspólczucia, milosci. Im wlasciwiej dusza wzywa sie w swiaty duchowe, tym bardziej brak milosci, wspólczucia odczuwa jako zaprzeczenie ducha. Przezycia swiadomosci, która staje sie jasnowidzaca, wykazuja w odniesieniu do tego, co powiedzielismy, calkiem szczególne wlasciwosci. Podczas gdy poczucie "ja" - niezbedne do przezywania w swiatach nadzmyslowych - latwo ulega przytlumieniu, czesto zachowujac sie jak slabe, gasnace wspomnienie jakiejs mysli, to uczucia nienawisci, nieczulosc, niemoralne popedy staja sie silnymi przezyciami dusznymi wlasnie po wkroczeniu w swiat nadzmyslowy. Staja przed dusza niczym zywe wyrzuty, przyjmujac postac szkaradnych obrazów. By nie byc przez nia dreczona, swiadomosc nadzmyslowa szuka czesto pomocy u sil duchowych, które oslabiaja wrazenie tych obrazów. Tym samym jednak pozwala, by przeniknely ja sily, które dzialaja niszczaco na zdobyta zdolnosc jasnowidzenia. Oddalaja dusze od dobrych obszarów swiata duchowego i kieruja ku zlym. Z drugiej strony prawdziwa milosc, szczera zyczliwosc duszy to zarazem przezycia duszne, które wzmacniaja sily swiadomosci w sposób niezbedny dla osiagniecia zdolnosci jasnowidzenia. Jesli mówimy, ze dusza musi sie przygotowac, zanim stana sie dla niej mozliwe doswiadczenia w swiecie nadzmyslowym, to nalezy dodac, ze do rozmaitych srodków przygotowawczych nalezy równiez zdolnosc do milosci, sklonnosc do prawdziwej ludzkiej zyczliwosci i wspólczucia. Natomiast rozwiniete poczucie "ja" dziala w swiecie zmyslowym przeciw moralnosci; zbyt slabo rozwiniete spowoduje natomiast, ze w duszy faktycznie targanej przez burze sympatii i antypatii swiata zywiolów zabraknie wewnetrznej pewnosci i spójnosci. Te moga istniec tylko wtedy, gdy w cialo eteryczne, którego w zwyklym zyciu sobie nie uswiadamiamy, wniknie dostatecznie silne poczucie "ja" z przezyc zmyslowo-fizycznych. Do rozwiniecia zas prawdziwie moralnego usposobienia duszy konieczne jest, bysmy poczucie "ja", jakkolwiek musi ono istniec, przytlumili, sklaniajac sie ku wspólczuciu i milosci.

 

 

26. O "PRAWDZIWYM JA" CZLOWIEKA 

 

Gdy dusza przezywa siebie w swym ciele astralnym i ma za otaczajacy swiat zywe istoty myslowe, to wie, ze znajduje sie zarówno poza cialem fizycznym, jak i cialem eterycznym. Wówczas czuje jednak równiez, ze jej mysli, uczucia i wola naleza do pewnej ograniczonej dziedziny swiata, podczas gdy ona sama swym prawlasnym jestestwem moglaby ogarnac wiecej niz to, co przypada jej w udziale w tej dziedzinie. Dusza, która stala sie jasnowidzaca, moze powiedziec sobie w swiecie duchowym: "W swiecie zmyslowym jestem ograniczona do tego, co cialo fizyczne pozwala mi obserwowac; w swiecie zywiolów ogranicza mnie cialo eteryczne; w swiecie duchowym jestem ograniczona przez to, ze znajduje sie w pewnym sensie na kosmicznej wyspie i wyczuwam mój byt duchowy jedynie do jej brzegów. Dalej jest swiat, który moglabym postrzegac, gdybym tylko przebila sie przez zaslone tkana przed mym okiem duchowym pprzez czyny zywych istot myslowych". Dusza zdola przebic sie przez, te zaslone, jesli bedzie coraz bardziej rozwijac w sobie zdolnosc oddania, potrzebna juz wczesniej do zycia w swiecie zywiolów. Bedzie musiala coraz bardziej wzmacniac sily wyrosle z przezyc w swiecie fizycznym, by uchronic sie w swiatach nadzmyslowych przed przytlumieniem, zmaceniem czy wrecz unicestwieniem swiadomosci. W swiecie fizyczno-zmyslowym, by móc przezywac w sobie mysli, dusza potrzebuje jedynie tej sily, która zostala jej dana w sposób naturalny, bez wkladu pracy z jej strony. W swiecie zywiolów mysli ulegaja stlumieniu do przezyc przypominajacych sen, przezyc, które powstajac, natychmiast popadaja w zapomnienie - to znaczy w ogóle nie docieraja do swiadomosci - o ile dusza przed wkroczeniem w swiat zywiolów nie pracuje nad wzmocnieniem swego zycia wewnetrznego. Musi ona w tym celu szczególnie rozwinac sile woli, gdyz w swiecie zywiolów mysl nie jest juz tylko mysla; posiada ona wewnetrzna ruchliwosc, wlasne zycie. Nalezy ja przytrzymac wola, jesli nie ma umknac z obszaru swiadomosci. W swiecie duchowym mysli sa w pelni samodzielnymi zywymi istotami. Jesli maja pozostac w swiadomosci, dusza musi sie na tyle wzmocnic, by w swym wnetrzu mogla sama rozwinac sile, która w swiecie fizycznym rozwija za nia cialo fizyczne, zas w swiecie zywiolów sympatie i antypatie ciala eterycznego. Z nich wszystkich musi ona zrezygnowac w swiecie duchowym. Przezycia swiata zmyslowego i swiata zywiolów sa tam dla duszy obecne tylko niczym wspomnienia. Ona sama zas znajduje sie poza obrebem obu tych swiatów. Otacza ja swiat duchowy. Z poczatku nie wywoluje on w ciele astralnym zadnego wrazenia. Dusza musi nauczyc sie zyc swymi wspomnieniami sama dla siebie. Trescia jej swiadomosci jest zrazu tylko to: "Istnialam, a teraz stoje wobec nicosci". Gdy jednak przyjda wspomnienia przezyc duszy nie bedacych jedynie odzwierciedleniem zdarzen zmyslowych lub zdarzen nalezacych do swiata zywiolów, lecz pobudzonymi przez nie wolnymi przezyciami myslowymi, w duszy rozpocznie sie myslowy dialog pomiedzy wspomnieniami a rzekoma "nicoscia" duchowego otoczenia. To zas, co powstanie jako wynik owej rozmowy, stanie sie swiatem wyobrazen w swiadomosci ciala astralnego. Sila, jakiej dusza potrzebuje w tym punkcie swego rozwoju, jest sila, która uczyni ja zdolna do tego, by stanac na brzegu swiata, bedacego dotychczas jedynym, jaki znala, i zniesc swe zetkniecie sie z rzekoma nicoscia. Z poczatku owa domniemana nicosc jest dla duszy najzupelniej prawdziwa nicoscia. Ale badz co badz dusza ma za soba swiat swych wspomnien. Potrafi sie ich niejako mocno uchwycic, potrafi w nich zyc. Im bardziej w nich zyje, tym bardziej wzmacnia sily ciala astralnego. Od ich zas wzmocnienia rozpoczyna sie rozmowa pomiedzy minionym bytem duszy a jestestwami swiata duchowego. W trakcie tej rozmowy dusza uczy sie odczuwac siebie jako jestestwo astralne. Uzywajac wyrazenia odpowiadajacego dawnym tradycjom, mozemy powiedziec: "Dusza ludzka przezywa siebie jako jestestwo astralne w obrebie kosmicznego slowa". Przez kosmiczne slowo rozumiemy tu czyny myslowe zywych istot myslowych, majace miejsce w swiecie duchowym niczym zywe rozmowy jestestw duchowych; w taki jednak sposób, iz dla swiata duchowego owe rozmowy jestestw duchowych sa tym samym, czym dla swiata zmyslowego czyny. Dusza, chcac przejsc do swiata ponadduchowego, musi sila wlasnej woli wymazac wspomnienia ze swiata fizycznego i swiata zywiolów. Moze tego dokonac tylko wtedy, gdy rozmowa jestestw duchowych dala jej pewnosc, iz nie utraci calkowicie swego bytu, wymazujac w sobie wszystko to, co dotychczas dawalo jej swiadomosc swego bytu. Dusza musi rzeczywiscie stanac nad duchowa przepascia i stojac nad nia, wysilkiem woli zapomniec o swym chceniu, odczuwaniu i mysleniu. W swej swiadomosci musi wyrzec sie swej wlasnej przeszlosci. Decyzje, która jest tu konieczna, mozna nazwac sprowadzeniem sila wlasnej woli - nie zas dzieki warunkom istniejacym w ciele fizycznym i eterycznym - calkowitego snu swiadomosci. Przy czym decyzje te nalezy wyobrazac sobie tak, ze jej celem nie jest ponowne przywrócenie tej samej swiadomosci, co przedtem po okresie braku swiadomosci, lecz tak, ze wskutek postanowienia duszy swiadomosc owa rzeczywiscie pograzy sie w zapomnieniu. Nalezy miec na uwadze to, ze proces ten mozliwy jest tylko w swiecie duchowym, nie jest zas mozliwy w swiecie fizycznym ani w swiecie zywiolów. W swiecie fizycznym mozliwe jest zniszczenie, które jawi sie jako smierc; w swiecie zywiolów smierc nie istnieje. Czlowiek na tyle, na ile nalezy do swiata zywiolów, nie moze umrzec, moze sie jedynie przeobrazic w inne jestestwo. W swiecie duchowym, w scislym znaczeniu tego slowa, nie jest mozliwe takze radykalne przeobrazenie, gdyz w cokolwiek by sie istota ludzka przeobrazila, przeszlosc, która przezyla, jawi sie w swiecie duchowym jako jej wlasny swiadomy byt. Jesli ów byt wspomnieniowy ma zniknac w swiecie duchowym, to dusza sama decyzja swej woli musi pograzyc go w zapomnieniu. Swiadomosc nadzmyslowa moze podjac taka decyzje, o ile zdobedzie potrzebna do tego sile wewnetrzna. Gdy to nastapi, z zapomnienia, które swiadomosc nadzmyslowa sama spowodowala, wynurzy sie prawdziwe jestestwo "ja". Wiedze o nim da duszy ludzkiej otaczajacy ja swiat ponadduchowy. Podobnie jak swiadomosc nadzmyslowa moze przezywac siebie w ciele eterycznym i astralnym, moze ona równiez przezywac siebie w "prawdziwym «ja»". "Prawdziwe «ja»" nie jest wytworem ogladu duchowego; istnieje ono w glebi kazdej duszy ludzkiej. Swiadomosc nadzmyslowa przezywa jedynie - zdajac sobie z tego sprawe - to, co dla kazdej duszy ludzkiej jest faktem, wprawdzie nieuswiadomionym, ale nalezacym do jej istoty. Po smierci fizycznej czlowiek wtapia sie stopniowo w otaczajacy go swiat duchowy. W swiecie tym istota czlowieka pojawia sie zrazu ze wspomnieniami ze swiata zmyslowego. Mimo braku oparcia w ciele fizyczno-zmyslowym moze ona zyc w tych wspomnieniach swiadomie, poniewaz wcielaja sie w nie odpowiadajace im zywe istoty myslowe. Dzieki temu wspomnienia owe nie wioda juz bytu cieni, wlasciwego im w swiecie fizyczno-zmyslowym. W okreslonym momencie pomiedzy smiercia a nowymi narodzinami dzialanie zywych jestestw myslowych otaczajacego swiata duchowego jest tak silne, ze bez impulsu woli ze strony duszy ludzkiej sprowadza opisany wczesniej stan zapomnienia. Wraz z nim wylania sie zycie w "prawdziwym «ja»". Swiadomosc jasnowidzaca dzieki wzmocnieniu zycia dusznego dokonuje jako wolnego czynu duchowego tego, co jest poniekad naturalnym wydarzeniem w zyciu pomiedzy smiercia a nowymi narodzinami. Jednakze w obszarze przezyc fizyczno-zmyslowych nigdy nie moze pojawic sie wspomnienie poprzednich zywotów ziemskich, o ile w ich trakcie wyobrazenia czlowieka nie byly zwrócone ku swiatu duchowemu. Trzeba bowiem najpierw o czyms wiedziec, jesli wyraznie rozpoznawalne wspomnienie tego czegos ma sie pózniej pojawic. Podobnie, jesli chcemy, by nasze oczekiwania, ze w nastepnym zyciu ziemskim bedziemy mogli przypomniec sobie poprzednie, byly zasadne, w danym zyciu musimy zdobyc wiedze o sobie jako o istocie duchowej. Wiedza ta nie musi byc jednak zdobyta na drodze jasnowidzenia. W duszy kogos, kto dzieki jasnowidzeniu uzyska bezposrednia wiedze o swiecie duchowym, w zywotach, jakie nastapia po tym, w którym wiedze te osiagnal, moze pojawic sie wspomnienie poprzedniego zycia ziemskiego, podobnie jak w bycie zmyslowym pojawi sie wspomnienie czegos, co sie wczesniej samemu przezylo. U kogos, kto ze zrozumieniem wniknie w wiedze duchowa bez ogladu duchowego, wspomnienie to pojawi sie w sposób dajacy sie porównac ze wspomnieniem w bycie zmyslowym, jaki zachowujemy o zdarzeniu, które znamy jedynie z opisu.

 

 

27. UWAGI NA TEMAT TEGO, JAK MAJA SIE OPISY PRZEDSTAWIONE W NINIEJSZEJ KSIAZCE DO OPISÓW W MOJEJ TEOZOFII I WIEDZY TAJEMNEJ W ZARYSIE 

 

Nazwy majace wyrazic przezycia duszy ludzkiej w swiecie zywiolów i w swiecie duchowym musza byc dopasowane do specyfiki tych przezyc. Nadajac owe nazwy, nalezy brac pod uwage to, ze juz przezycia w swiecie zywiolów przebiegaja zupelnie inaczej niz w swiecie zmyslowym. Opieraja sie one na zdolnosci duszy do przeobrazen oraz obserwacji przez nia sympatii i antypatii. Sila rzeczy równiez nazwy beda miec w sobie cos ze zmiennosci owych przezyc. Nie beda mogly byc tak sztywne, jak musza byc w wypadku swiata zmyslowego. Ktos, kto nie wezmie pod uwage tych spraw, lezacych wszak w samej naturze rzeczy, z latwoscia bedzie mógl doszukac sie sprzecznosci miedzy nazwami uzywanymi w tej ksiazce a nazwami w Teozofii i Wiedzy tajemnej w zarysie. Sprzecznosc zniknie, gdy uwzglednimy fakt, iz w obu ksiazkach nazwy zostaly wybrane tak, by z jednej strony charakteryzowaly przezycia duszy, których doswiadcza ona w trakcie swepgo pelnego rozwoju pomiedzy narodzinami (poczeciem) a smiercia, z drugiej zas - miedzy smiercia a narodzinami. Tu natomiast przy wyborze nazw uwzglednione zostaly przezycia, których doswiadcza swiadomosc jasnowidzaca, gdy wkracza w swiat zywiolów oraz w dziedziny duchowe. Z Teozofii i Wiedzy tajemnej w zarysie wynika, ze po smierci, wkrótce po oddzieleniu sie ciala fizyczno-zmyslowego od duszy, odlacza sie od niej takze i to cialo, które w niniejszej ksiazce nazwane jest cialem eterycznym. Dusza zyje wówczas zrazu w jestestwie nazywanym tu cialem astralnym. Po oddzieleniu sie duszy cialo eteryczne przeobraza sie w swiecie zywiolów. Przechodzi ono w tworzace ów swiat jestestwa. Przy tym przeobrazaniu ciala eterycznego dusza czlowieka nie jest juz obecna. Procesy swiata zywiolów przezywa jednak jako swój swiat zewnetrzny po smierci. To przezywanie swiata zywiolów od zewnatrz przedstawione zostalo w Teozofii i Wiedzy tajemnej w zarysie jako przejscie duszy przez swiat duszny. Nalezy sobie zatem wyobrazac, ze swiat duszny jest tym samym swiatem, który z punktu widzenia swiadomosci nadzmyslowej zostal tu nazwany swiatem zywiolów. Jesli nastepnie w okresie pomiedzy smiercia a narodzinami - zgodnie z tym, co zostalo powiedziane w mojej Teozofii - dusza oddzieli sie od swego ciala astralnego, bedzie zyc dalej w jestestwie, które okreslilismy jako "prawdziwe «ja»". Cialo astralne przejdzie wtedy samo, bez udzialu duszy, cos, co okreslilismy tu jako "zapomnienie". Pograzy sie niejako w swiecie, w którym nie ma nic, co daloby sie obserwowac zmyslami lub przezywac tak, jak przezywa sie mysli, uczucia i wole, rozwijane przez czlowieka w swiecie zmyslowym. Dusza wiodaca swój dalszy byt w "prawdziwym «ja»" bedzie wtedy przezywac ów swiat jako swój swiat zewnetrzny. Chcac scharakteryzowac przezycia w owym swiecie zewnetrznym, mozemy uczynic to tak samo jak w Teozofii i Wiedzy tajemnej w zarysie w wypadku opisu przejscia przez "dziedzine ducha". Dusza przezywajaca siebie w "prawdziwym «ja»" ma wówczas wokól siebie w swiecie duchowym wszystko to, co w bycie zmyslowym powstalo w niej jako przezycia duszne. W swiecie, który przedstawilismy tu jako swiat zywych jestestw myslowych, dusza odnajduje pomiedzy smiercia a nowymi narodzinami wszystko, co w bycie zmyslowym przezyla w swym wnetrzu dzieki postrzeganiu zmyslowemu, mysleniu, czuciu i woli.

 

 

 28. WYMAGANIA OGÓLNE, JAKIE MUSI POSTAWIC SOBIE KAZDY KTO CHCE PODDAC SIE ROZWOJOWI OKULTNEMU 

 

Przedstawimy tu warunki, które musza stanowic podstawe rozwoju okultnego. Nikt nie powinien sadzic, ze móglby posunac sie w tym rozwoju za pomoca jakichkolwiek srodków wzietych z zycia zewnetrznego lub wewnetrznego, jesli nie spelni tych warunków. Wszystkie cwiczenia medytacyjne, koncentracyjne i inne beda bezwartosciowe, ba, pod pewnym wzgledem wrecz szkodliwe, jesli nie uregulujemy naszego zycia zgodnie z tymi warunkami. Czlowiekowi nie mozna uzyczyc zadnych sil; mozna tylko rozwinac te, które juz posiada. Nie rozwijaja sie one same przez sie, poniewaz napotykaja przeszkody zewnetrzne i wewnetrzne. Przeszkody zewnetrzne zostana usuniete za pomoca nastepujacych regul zyciowych, natomiast wewnetrzne - dzieki szczególnym wskazówkom dotyczacym medytacji, koncentracji itd. Pierwszym warunkiem jest przyswojenie sobie doskonale jasnego myslenia. W tym celu musimy uwolnic sie od bladzenia naszych mpysli, chocby tylko na krótka chwile w ciagu dnia, np. na piec minut (im czesciej, tym lepiej). Trzeba stac sie panem swiata swych mysli. Nie jestesmy jego panem, jesli zewnetrzne okolicznosci, zawód, jakas tradycja, stosunki spoleczne, ba, nawet przynaleznosc do jakiegos narodu, pora dnia czy okreslone czynnosci itd. decyduja o tym, ze powstaja w nas jakies mysli, i o sposobie, w jaki je rozwijamy. Musimy wiec we wspomnianym czasie zgodnie z nasza wolna wola opróznic nasza dusze ze zwyklych, codziennych biegów mysli i z wlasnej inicjatywy i w jej centrum postawic jakas mysl. Nie powinnismy sadzic, ze ma to byc mysl wybitna czy interesujaca; w kontekscie okultnym to, co mamy tu osiagnac, uzyskamy pewniej, jesli na poczatku postaramy sie wybrac jakas mysl mozliwie najmniej interesujaca i malo znaczaca. Dzieki temu samodzielna moc myslenia, o która tu chodzi, pobudzimy w wiekszym stopniu, podczas gdy w przypadku mysli interesujacej to ona wlasnie porwie nasze myslenie. Lepiej jest, jesli ten warunek kontroli mysli zrealizujemy za pomoca szpilki niz rozwazan nad wielkoscia Napoleona. Mówimy sobie: Wychodze teraz od tej mysli i za pomoca najbardziej wlasnej wewnetrznej inicjatywy lacze z nia wszystko, co stosownie do stanu rzeczy mozna z nia powiazac. Przy tym mysl nasza na koncu wybranego okresu musi pozostawac w naszej duszy równie zywa i barwna, jak byla na jego poczatku. Uprawiajmy to cwiczenie dzien po dniu, przynajmniej przez miesiac; mozemy kazdego dnia wybrac inna mysl, jednakze mozemy tez pozostawac przy tej samej mysli przez wiele dni. Na koncu okresu takich cwiczen spróbujmy w pelni uswiadomic sobie wewnetrzne poczucie stalosci i pewnosci, które dzieki subtelnej uwadze wkrótce spostrzezemy we wlasnej duszy, a nastepnie zakonczymy te cwiczenia, kierujac mysl ku wlasnej glowie i ku srodkowi kregoslupa (na mózg i rdzen kregowy), tak jakbysmy to uczucie chcieli wlac do tych czesci ciala. Kiedy juz wiec cwiczylismy w ten sposób przez miesiac, spróbujmy spelnic nowy wymóg. Wymyslmy sobie jakas czynnosc, której w zwyklych okolicznosciach dotychczasowego zycia z pewnoscia nigdy bysmy nie wykonali. Uczynmy ja sobie codziennym obowiazkiem. Totez dobrze by bylo, gdybysmy wybrali taka czynnosc, która moglibysmy codziennie wykonywac przez mozliwie dlugi czas. I tym razem lepiej bedzie, jesli zaczniemy od jakiejs czynnosci malo znaczacej, do której trzeba sie zmusic; np. postanówmy, ze w okreslonej porze dnia podlejemy kwiat, który kupilismy. Po pewnym czasie dodajmy do pierwszej czynnosci jakas inna, pózniej trzecia i tak dalej, nie zaniedbujac przy tym swoich innych obowiazków. Cwiczenie to nalezy uprawiac równiez przez jeden miesiac. Jednakze takze w tym drugim miesiacu nalezy, o ile to mozliwe, kontynuowac pierwsze cwiczenie, chociaz nie musimy traktowac go jako wylaczny obowiazek, jak to bylo w pierwszym miesiacu. Wszakze nie wolno go pomijac, gdyz w przeciwnym razie wkrótce zauwazylibysmy, ze przepadly nam owoce pierwszego miesiaca cwiczen i ponownie popadlismy w dawny szablon niekontrolowanych mysli. Musimy przeto pamietac, by nigdy nie utracic raz zdobytych owoców naszych cwiczen. Kiedy przecwiczylismy juz czynnosc podejmowana z wlasnej inicjatywy, to dzieki subtelnej uwadze uswiadomimy sobie w naszej duszy uczucie pobudzenia do dzialania i uczucie to niejako przelewamy w nasze cialo tak, ze pozwalamy mu splynac z glowy w dól poprzez serce. W trzecim miesiacu w centrum naszego zycia powinnismy postawic jako nowe cwiczenie wyksztalcenie pewnej równowagi umyslu, spokoju ducha w obliczu wahan przyjemnosci i cierpienia, radosci i bólu; "podskakiwanie z radosci do nieba i zamartwianie sie na smierc" (o którym pisal Goethe) nalezy zastapic swiadomie zrównowazonym nastrojem duszy. Uwazamy na siebie tak, zeby nie dac sie owladnac zadnej radosci, powalic na ziemie zadnemu bólowi, nie pozwolic zadnemu doswiadczeniu wzbudzic w nas niepohamowany gniew czy wscieklosc, zadnym oczekiwaniom napelnic nas obawa czy lekiem, zadnej sytuacji wytracic nas z równowagi itd., itd. Nie bójmy sie, ze takie cwiczenie uczyni z nas ludzi oschlych i pozbawionych zycia; raczej zauwazymy wkrótce, ze dzieki temu cwiczeniu w duszy naszej pojawiaja sie nowe oczyszczone wlasciwosci. Przede wszystkim pewnego dnia nasza subtelna uwaga pozwoli nam odczuc w naszym ciele wewnetrzny spokój; podobnie jak w obu poprzednich przypadkach przelejemy ja w cialo - z serca ku dloniom, stopom i w koncu ku glowie. Naturalnie, w tym przypadku nie mozna tego robic po kazdym poszczególnym cwiczeniu, w gruncie rzeczy bowiem mamy do czynienia nie z jakims jednym cwiczeniem, lecz z ustawicznym baczeniem na wlasne wewnetrzne zycie duszy. Musimy codziennie, przynajmniej raz, przywolac w duszy ten wewnetrzny spokój, a potem przelac go z serca w cale cialo. Cwiczenie pierwszego i drugiego miesiaca traktujemy w miesiacu trzecim tak, jak cwiczenie z pierwszego miesiaca w miesiacu drugim. W czwartym miesiacu jako nowe trzeba podjac cwiczenie tzw. pozytywnosci. Polega ono na tym, ze we wszystkich doswiadczeniach, jestestwach i rzeczach zawsze wyszukujemy tkwiace w nich dobro, doskonalosc, piekno itd. Uczen wiedzy ezoterycznej musi starac sie w kazdym zjawisku i w kazdej istocie szukac jej pozytywnych stron. Wkrótce tez zauwazy, ze pod pozorem szalenstw w pewien sposób ukryta jest boska dusza, ze pod pozorem brzydoty kryje sie piekno, ze nawet pod pozorem przestepcy skrywa sie ukryte dobro. To cwiczenie wiaze sie pod pewnym wzgledem z tym, co nazywamy powstrzymywaniem sie od krytyki. Nie nalezy przez to rozumiec, ze czern nalezy nazywac biela, a biel - czernia. Istnieje jednak róznica miedzy ocena, która dyktuje jedynie nasza osobowosc, a taka, która sympatie i antypatie okresla w zaleznosci od ocenianego przedmiotu. I istnieje pewien punkt widzenia, który z miloscia odnosi sie do obcego zjawiska czy obcej istoty, i zawsze stawia sobie pytanie: Jak doszlo do tego, ze ten inny czlowiek jest taki lub tak postepuje? Z takiego punktu widzenia sami przez sie dazymy do tego, by komus raczej pomóc, niz go ganic i krytykowac. Zarzut, ze okolicznosci zyciowe wymagaja od wielu ludzi ganienia i osadzania innych, nie ma tu racji bytu, albowiem wtedy sa to wlasnie takie okolicznosci, ze czlowiek ten nie moze podjac szkolenia okultnego. Istnieje wiele okolicznosci zyciowych, które uniemozliwiaja podjecie takiego szkolenia w wiekszej mierze. Wtedy wlasnie ten czlowiek powinien, mimo wszystko, czynic pewne postepy, które mozliwe sa tylko pod pewnymi warunkami. Kto przez jeden miesiac swiadomie zwraca sie ku pozytywnej stronie wszystkich swych doswiadczen, ten stopniowo zauwazy, ze w jego wnetrzu rodzi sie uczucie, jakby jego skóra stawala sie ze wszystkich stron przezroczysta, a jego dusza otwierala sie szeroko na wszystkie utajone i subtelne procesy przebiegajace w jego otoczeniu, jakie uprzednio calkowicie wymykaly sie jego uwadze. Wlasnie dlatego trzeba zwalczac wlasciwe kazdemu czlowiekowi niezauwazanie takich subtelnych rzeczy. Jesli juz spostrzezemy, ze to opisane uczucie jawi sie w duszy jako pewnego rodzaju blogostan, to w myslach spróbujmy uczucie to skierowac ku sercu, a stad pozwolic mu poplynac ku oczom, stad zas na zewnatrz w przestrzen przed i wokól nas. Zauwazymy wtedy, ze w ten sposób wejdziemy w intymny zwiazek z ta przestrzenia. Wtedy niejako wyrastamy ponad nas samych. Uczymy sie fragment naszego otoczenia traktowac jak cos, co nalezy do nas. W cwiczeniu tym potrzeba naprawde duzo koncentracji, a przede wszystkim uznania faktu, ze wszystkie burzliwe, namietne uczucia dzialaja calkowicie destrukcyjnie na wspomniany nastrój. Z powtarzaniem cwiczen z pierwszych miesiecy jest tak samo, o czym juz mówilismy, jak w odniesieniu do miesiecy wczesniejszych. W piatym miesiacu spróbujmy wytworzyc w sobie postawe calkowicie pozbawionego uprzedzen odnoszenia sie do kazdego nowego doswiadczenia. Uczen wiedzy ezoterycznej musi calkowicie zerwac z postawa, jaka okazuja ludzie, którzy w obliczu rzeczy dopiero co uslyszanych i zobaczonych powiadaja: "Nie slyszalem o czyms takim, czegos takiego nie widzialem, nie wierze w to, to jakas pomylka". Uczen ten musi byc gotów w kazdej chwili przyjac calkowicie nowe doswiadczenie. To, co dotychczas uznawal za rzecz normalna, co wydawalo mu sie rzecza mozliwa, nie moze byc przeszkoda dla przyjecia nowej prawdy. Wprawdzie wyrazamy to radykalnie, ale jest calkowicie sluszne, ze jesli ktos przyjdzie do tego ucznia i powie mu: "Sluchaj, wieza kosciola X jest od wczoraj zupelnie krzywa", to uczen ten powinien zostawic sobie otwarta furtke na mozliwosc, ze jego dotychczasowa znajomosc praw natury da sie jeszcze poszerzyc dzieki takiemu pozornie nieslychanemu wydarzeniu. Kto w piatym miesiacu podejmuje wysilki, by przyjac taka postawe, ten zauwazy, ze w jego duszy pojawi sie uczucie, jakby w owej przestrzeni, o której byla mowa przy cwiczeniu z czwartego miesiaca, cos ozylo, jakby cos sie w niej poruszylo. Uczucie to jest niezwykle delikatne i subtelne. Trzeba spróbowac uwaznie postrzec te subtelna wibracje w swym otoczeniu i niejako pozwolic jej przeplywac przez wszystkie piec zmyslów, a zwlaszcza przez oczy, uszy i skóre, o ile ta zawiera w sobie zmysl temperatury (ciepla). Na tym stopniu rozwoju ezoterycznego nalezy poswiecic mniejsza uwage wrazeniom odnoszacym sie do tych poruszen w nizszych zmyslach - smaku, powonienia i dotyku. Na tym stopniu licznych zlych wplywów, które mieszaja sie w tej dziedzinie z wplywami dobrymi, nie da sie jeszcze odróznic od tych ostatnich, dlatego zadanie to uczen powinien podjac dopiero na pózniejszym stopniu. W szóstym miesiacu nalezy spróbowac systematycznie uprawiac wszystkie piec cwiczen w regularnej odmianie. W ten sposób stopniowo w duszy rodzi sie piekna równowaga. Zauwazamy mianowicie, ze np. calkowicie znika istniejace niezadowolenie z pojawu i istoty swiata. Nastrój pojednawczy wobec wszelkich przezyc opanowuje dusze, nastrój, który zadna miara nie oznacza obojetnosci, lecz, przeciwnie, pozwala nam dopiero pracowac w swiecie, ulepszajac go i rozwijajac. Udziela sie nam spokojne zrozumienie rzeczy, które uprzednio byly zamkniete przed nasza dusza. Pod wplywem tych cwiczen zmienia sie takze chód i gesty czlowieka, a pewnego dnia moze on zauwazyc, ze nawet jego pismo zmienilo swój charakter. Wtedy moze on powiedziec, ze bliski jest osiagniecia pierwszego szczebla na drodze prowadzacej go wzwyz. Teraz musimy podkreslic jeszcze dwie nastepujace rzeczy: Po pierwsze, ze omówionych piec cwiczen paralizuje szkodliwy wplyw, jaki moga wywierac inne cwiczenia okultne, tak ze zachowuja sie tylko ich korzystne wplywy. A po drugie, ze wlasciwie one same zapewniaja pozytywny rezultat pracy medytacyjnej i koncentracyjnej. Ezoterykowi nie wystarczy samo, chocby najsumienniejsze, spelnienie zasad zwyczajowej moralnosci, albowiem moralnosc ta moze byc bardzo egoistyczna, kiedy czlowiek powiada sobie: Chce byc dobry, aby uwazano mnie za dobrego. Ezoteryk czyni dobrze nie dlatego, zeby byc uwazany za dobrego, lecz dlatego, iz stopniowo poznaje, ze jedynie dobro posuwa naprzód ewolucje swiata, zlo zas, glupota i brzydota stwarzaja przeszkody na jej drodze.

 

 

 29. MEDYTACJE SZCZEGÓLNE 

 

Cnoty miesieczne: Dwanascie cnót, które nalezy medytowac i praktykowac w zyciu. Cwiczenia zawsze zaczynac 21 dnia poprzedniego miesiaca. Na pierwszym miejscu podana jest "cnota miesieczna", na drugim - skutek medytacji. Kwiecien: czesc / ofiarnosc Maj: wewnetrzna równowaga / postep Czerwiec: wytrwalosc / wiernosc Lipiec: altruizm / katharsis Sierpien: wspólczucie / wolnosc Wrzesien: uprzejmosc / serdeczna taktownosc Pazdziernik: zadowolenie / opanowanie Listopad: cierpliwosc / pojmowanie Grudzien: kontrola mysli i mowy / poczucie prawdy Styczen: odwaga / moc zbawienia Luty: dyskrecja / zdolnosc medytowania Marzec: wspanialomyslnosc / milosc   CWICZENIA NA DNI TYGODNIA Czlowiek musi zwracac uwage na pewne procesy przebiegajace w jego duszy i troskliwie na nie baczyc. Zazwyczaj bowiem pozwala im przebiegac, nie zwracajac na nie uwagi i nie troszczac sie o nie. Jest osiem takich procesów. Naturpalnie, najlepiej jest przedsiebrac tylko jedno cwiczenie naraz, np. przez osiem lub czternascie dni, nastepnie uprawiac drugie itd., a potem znowu zaczynac od poczatku. Jednakze cwiczenie ósme najlepiej jest cwiczyc codziennie. Wtedy stopniowo uzyskujemy wlasciwe samopoznanie, jak tez widzimy, jakich dokonalismy postepów. Nastepnie mozna - zaczynajac od soboty - przedsiebrac codziennie jedno cwiczenie obok ósmego, wykonujac je okolo pieciu minut, tak ze wtedy w danym wypadku na ten sam dzien przypada to samo cwiczenie. SOBOTA Baczyc na swoje wyobrazenia (mysli). Myslec tylko o czyms znaczacym. Stopniowo uczyc sie rozdzielac w swoich myslach rzeczy istotne od nieistotnych, wieczne od przemijajacych, prawde od zwyklego mniemania. Przysluchujac sie slowom bliznich, zachowywac cisze w swoim wnetrzu i rezygnowac, takze w myslach i uczuciach, zwlaszcza ze wszystkich nieprzychylnych sadów (krytykowania, negacji). Jest to tzw. "wlasciwe mniemanie". NIEDZIELA Nawet w odniesieniu do spraw calkowicie pozbawionych znaczenia odnosic sie i decydowac tylko po dojrzalej rozwadze. Unikac wszelkiego bezmyslnego dzialania, bezsensownego postepowania. We wszystkim trzeba miec zawsze dobrze obmyslane racje. I bezwarunkowo nalezy powstrzymywac sie przed wszystkim, do czego nie mamy zadnego znaczacego powodu. Jesli jestesmy przekonani o slusznosci jakiegos powzietego postanowienia, to nalezy przy nim trwac z cala stanowczoscia. Jest to tzw. "sluszne sadzenie", które uniezaleznia od sympatii i antypatii. PONIEDZIALEK Mówienie. Z ust tego, kto dazy do wyzszego rozwoju, powinno wychodzic tylko to, co ma sens i znaczenie. W tym rozumieniu szkodliwe jest wszelkie mówienie dla samego mówienia - np. dla spedzenia czasu. Nalezy unikac zwyczajowego rodzaju rozmowy, w której mówi sie o wszystkich i o niczym; przy tym nie nalezy unikac kontaktów z naszymi bliznimi. Wlasnie w kontakcie z nimi rozmowy powinny stopniowo nabierac znaczenia. Trzeba z rozwaga traktowac kazda mowe - pytanie i odpowiedz - i to pod kazdym wzgledem. Nigdy nie odzywac sie bez racji. Chetnie milczec. Trzeba próbowac mówic nie za duzo i nie za malo. Najpierw spokojnie przysluchiwac sie innym, a nastepnie "przepracowywac" to, co uslyszelismy. Cwiczenie to nazywa sie takze "wlasciwym slowem". WTOREK Czynnosci zewnetrzne. Nie powinny one przeszkadzac naszym bliznim. Jesli nasze sumienie radzi nam dzialac, to nalezy troskliwie rozwazyc, w jaki sposób najlepiej pójsc za ta rada dla dobra calosci, dla trwalego szczescia naszych bliznich, dla wiecznosci. Tam, gdzie dzialamy z wlasnej inicjatywy, trzeba najdokladniej rozwazyc skutki naszego dzialania. Nazywamy to takze "wlasciwym czynem". SRODA Ukierunkowanie zycia. Zyc zgodnie z natura i Duchem, nie rozmieniac sie na drobne. Unikac wszystkiego, co wprowadza do zycia niepokój i pospiech. Nie przyspieszac niczego, ale tez nie byc gnusnym. Traktowac zycie jako srodek do pracy, do wyzszego rozwoju, i odpowiednio dzialac. Mówimy tu tez o "wlasciwym stanowisku". CZWARTEK Ludzkie dazenie. Uwazac na to, zeby nie robic niczego, co przekracza granice naszych mozliwosci, ale tez niczego nie zaniedbywac, co znajduje sie w tych granicach. Wybiegac spojrzeniem poza codziennosc, poza aktualnosc, i stawiac przed soba cele (idealy), które wiaza sie z najwyzszymi obowiazkami czlowieka: np. chciec rozwijac sie w duchu niniejszych cwiczen po to, by nastepnie móc tym bardziej pomagac bliznim, jesli nawet nie w najblizszej przyszlosci. To, co powiedzialem, mozna wyrazic tez zdaniem: "Wszystkie poprzednie cwiczenia uczynic swym przyzwyczajeniem". PIATEK Dazenie, by mozliwie duzo uczyc sie od zycia. Nie ma niczego takiego, co nie byloby dla nas pobudka do zbierania doswiadczen, które przynosza pozytek w zyciu. Jesli zrobilismy cos niewlasciwie lub niedoskonale, bedzie to powodem, by cos podobnego pózniej zrobic wlasciwie lub doskonale. Kiedy widzimy, jak dzialaja inni, to obserwujemy ich w podobnym celu (choc nie w sposób obojetny). I cokolwiek czynimy, winnismy pamietac o przezyciach, które moga byc dla nas pomoca w podejmowaniu decyzji czy w trakcie dzialania. Mozna uczyc sie wiele od kazdego czlowieka, takze od dzieci, jesli tylko potrafimy im sie przygladac. Cwiczenie to nazywamy tez "wlasciwa pamiecia", tj. przypominaniem sobie tego, czego sie nauczylismy, czego doswiadczylismy w zyciu. REKAPITULACJA Od czasu do czasu spogladac w swe wnetrze, chocby przez piec minut dziennie w tym samym czasie. Przy tym nalezy pograzac sie w sobie, naradzac sie ze soba, kontrolowac i ksztaltowac swe zasady zyciowe, przebiegac w mysli swe wiadomosci (lub ich niedostatki), rozwazac swe obowiazki, medytowac nad trescia i prawdziwym celem zycia, odczuwac niezadowolenie z powodu wlasnych bledów i niedoskonalosci; jednym slowem: starac sie odkrywac to, co istotne i trwale, i z cala powaga stawiac przed soba odpowiednie cele, jak np. cnoty, które nalezy uzyskac (nie popelniajac bledu, sadzac, ze zrobilo sie cos dobrze, lecz ciagle dazyc naprzód, nasladujac najwyzsze wzory). Cwiczenie to nazywamy takze "wlasciwa kontemplacja".

 

 

30. MAKSYMY NA DNI TYGODNIA 

 

SOBOTA 

Olowiany Saturn przemawia przez drzewa ciemnego lasu, przez jodly, buki i cyprysy: O, czlowieku, czuj sie odpowiedzialny za potrzeby swego czasu i calej ludzkosci. Calym sercem i z cala powaga podejmij zadanie, które zycie stawia przed toba. 

NIEDZIELA 

Swietlisty wysoki jesion, drzewo zlotego Slonca, przemawia tak oto: O, czlowieku, badz szczery i szlachetny. Nie marnuj sie na rzeczy niegodne ciebie. Badz swiadom swego szlachectwa jako czlowiek. 

PONIEDZIALEK 

Srebrny Ksiezyc przemawia w majowym czasie przez kwitnace drzewo wisni, którego kwiaty latem przyniosa owoce: O, czlowieku, na wzór rosliny przemien w sobie to, co nizsze, w to, co wyzsze. Oczysc swe popedy. Dojrzej i zbierz owoce zycia. 

 

WTOREK 

Mówi sekaty dab, sluga zelaznego Marsa: O, czlowieku, miej korzenie w glebi i wspinaj sie wzwyz. Badz silny i mocny. Badz wojownikiem, rycerzem i obronca.

 SRODA 

Zywy jak rtec Merkury przemawia przez zywo rosnacy wiaz i jego uskrzydlone nasiona: O, czlowieku, poruszaj sie, badz czynny, zywy i szybki. 

CZWARTEK 

Mówi jawor swymi rozpostartymi liscmi, drzewo Jowisza, dla którego cyna jest swieta: O, czlowieku, pokonaj pospiech i gonitwe w sobie. Szukaj chwil spokoju, w których moze zrodzic sie dobroc i madrosc. 

PIATEK 

Miedziana Wenus przemawia przez dziewicza, lsniaca biela brzoze o slabych korzeniach, która chlonie wiele swiatla: O, czlowieku, rozwijaj swa dusze. Z czuloscia i miloscia podziwiaj pieknosc swiata.

 

 

31. MEDYTACJE DZIENNE 

 

PO PRZEBUDZENIU: 

Piekno - podziwiac, prawde - chronic, szlachetnosc - czcic, dobro - czynic; prowadzic ludzi w zyciu - ku celom, w dzialaniu - ku prawosci, w uczuciach - ku spokojowi, w mysleniu - ku swiatlu. I uczyc go ufnosci w boskie wladanie we wszystkim, co jest: we wszechswiecie, w glebi duszy ludzkiej. 

PO POWSTANIU: 

Zwycieski duchu, plomieniem swym spal niemoc trwozliwych dusz. Spal egoizm, rozpal wspólczucie tak, by altruizm - strumien zycia ludzkosci - stal sie zródlem Duchowego odrodzenia. 

PO SNIADANIU: 

O Duchu Bozy, wypelnij mnie, wypelnij mnie w mojej duszy, mojej duszy uzycz silnej mocy, silnej mocy takze memu sercu, memu sercu, co cie szuka, szuka cie z gleboka tesknota, z gleboka tesknota do zdrowia, do zdrowia i odwagi, odwagi, która przeplywa przez moje cialo, przeplywa jak szlachetny dar Bozy, dar od ciebie, o Duchu Bozy, o Duchu Bozy, wypelnij mnie. 

PRZED OBIADEM: 

Nosze w sobie spokój, w sobie samym nosze sily, które daja mi moc. Pragne, by wypelnilo mnie cieplo tych sil, chce, by przeniknela mnie moc mojej woli. I chce czuc, jak spokój rozlewa sie w calej mej istocie, kiedy zbieram sie, by znalezc w sobie Spokój jako moc - przez potege mojego dazenia. 

PO OBIEDZIE: 

Swieci Slonce ciemnosci materii; tak wszechzbawcza istota Ducha swieci ciemnosci duszy w moim czlowieczenstwie. Kiedy tylko pomysle o mocy tej istoty, goraco i serdecznie, przeniknie mnie swym blaskiem z cala sila poludnia Ducha. 

PRZED KOLACJA: 

Skladam mój ból w dlonie zachodzacego Slonca, wszystkie moje troski skladani na jego swietlistym lonie. Oczyszczone przez swiatlo, przemienione przez milosc, powracaja do mnie jako pomocne mysli, jako moc do ofiarnych czynów. 

PO KOLACJI: 

W Duchu spoczywal zarodek mojego ciala. I Duch dal mojemu cialu oczy zmyslowe, bym przez nie widzial swiatlo cial. I Duch dal mojemu cialu rozum i wrazliwosc, uczucia i wole, zebym przez nie postrzegal ciala i na nie dzialal. W Duchu spoczywal zarodek mojego ciala. W moim ciele tkwi zarodek Ducha. I chce dac mojemu duchowi oczy nadzmyslowe, zebym widzial nimi swiatlosc duchów. I chce dac mojemu duchowi madrosc, sile i milosc, zeby przeze mnie dzialaly duchy, a ja bym stal sie swiadomym siebie narzedziem ich czynów. W moim ciele tkwi zarodek Ducha. 

PRZED ZASNIECIEM: 

Spogladam w ciemnosc: w niej powstaje swiatlo, Zywe swiatlo. Kim jest to swiatlo w ciemnosci? To jestem ja sam, prawdziwy. Ta prawda mojego "ja" nie pojawia sie w moim ziemskim bycie. Jestem tylko jej obrazem. Odnajde ja jednak, kiedy, ozywiony dobra wola wobec Ducha, przejde przez brame smierci.

 

 

32. VARIA 

 

MANTRA SAMOOBRONNA 

Krysztalowy krag otacza mnie zewszad, dokola. Kregu z krysztalu, zamknij sie wokól mnie, skryj mnie w swoim wnetrzu. Skryj mnie pod swym sklepieniem, zamknij mnie w swym sercu. Nie dopusc do mnie niczego poza samym swiatlem. 

 

MANTRA DLA ZMARLEGO 

Niech moja milosc ofiarnie wplecie sie w oslony, w których teraz zyjesz! Niech chlodzi wszelki zar, Otacza cieplem, gdzie dreczy cie zimno... Zyj niesiony przez te milosc, Wznos sie, obdarzony swiatlem!

 

 

 

Share on Facebook
Dyskusja na temat artykułu na forum
Powinieneś się zalogować lub zarejestrować aby móc uczestniczyć w dyskusji.

Najnowsze na stronie

  1. Wpływ myślenia na komórki i geny (12-07-2013 00:51 - Michał-Anioł)
  2. Koncepcje duszy i zaświatów w wierzeniach Słowian (23-04-2013 00:37 - Michał-Anioł)
  3. Monsanto vs. konopie (22-04-2013 23:58 - Michał-Anioł)
  4. Dr Bruce Lipton Birth (21-03-2013 11:09 - Michał-Anioł)
  5. Gorzkie nasiona (13-03-2013 08:17 - Michał-Anioł)
  6. Wizualizacje Świętej Geometrii (10-03-2013 21:39 - Michał-Anioł)
  7. Kymatica (17-12-2012 17:07 - Michał-Anioł)
  8. Droga Rudolfa Steinera (16-12-2012 22:17 - Michał-Anioł)
  9. Boska matematyka (06-12-2012 00:54 - Michał-Anioł)
  10. „Projekt 2045” (11-11-2012 13:50 - Michał-Anioł)
  11. Święta Ekonomia (06-11-2012 19:16 - Michał-Anioł)
  12. Anonymous – Historia haktywizmu (05-11-2012 21:10 - Michał-Anioł)
  13. Żyjemy w symulacji? (29-10-2012 20:26 - Michał-Anioł)
  14. Dzien przed ujawnieniem (22-07-2012 19:28 - Michał-Anioł)
  15. Dusza i fizyka kwantowa (16-07-2012 21:32 - Michał-Anioł)
  16. Mechanika kwantowa a granice czasu i przestrzeni (16-07-2012 16:19 - Michał-Anioł)
  17. Wiek kwantów (16-07-2012 16:12 - Michał-Anioł)
  18. Natura rzeczywistości (16-07-2012 16:06 - Michał-Anioł)

Login Form

Forum Imaginarium
Imaginarium -Facebook
ImaginariumPL - YouTube
RSS